El ishinde eskilikti áńgimeler kóp. Este tutyp, estelik retinde paıdalanýǵa da bolady, árıne. Uly dalamyzdaǵy árbir belginiń, eskertkishtiń de óziniń tarıhy men taǵdyry bar. Tarıhı Talas jerinde, Talas ózeniniń oń jaǵalaýynda turǵan Qaraqoja meshiti kóptiń tańdanysyn týdyrǵan kórnekti keshen. Meshit tarıhı derekter boıynsha HH ǵasyrdyń bas kezinde ortaǵasyrlyq Buhara jáne Samarqan meshitterindegi sáýlet óneri úlgisinde salynǵan eken. Sondaı-aq, kezinde Rempel bastaǵan ataqty ǵalymdar munda zertteý jumystaryn da júrgizip, atalǵan meshit búginde respýblıkalyq mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń tizimine engizilgen.
Al Qaraqoja meshitiniń tarıhy qandaı, ne sebepti bulaı ataldy degen saýalymyzǵa Seıilbek aýylynyń týmasy Shúkirǵalı Ahymuly jaýap berdi. Áńgimeni áriden tarqatqan azamat Qaraqoja meshitine qatysty jaıttardy mazmundady.
Zamanynda Qaraqoja meshitin Jupan ana salýǵa yqpal etken eken. Endi ol kisi mundaı saýapty iske qalaı bel baılady desek, qazaqtyń «Batamen el kógerer» degen ataly sóziniń tekke aıtylmaǵanyn túsinýge bolady. Maldybaıdyń balasy Kúderi júz jastan asa jasaıdy. Sol qarııa uly Raıdyń áıeli Jupan kelinine bata bergen. Jubaıynan jastaı jesir qalsa da qaısarlyq úlgisin tanytyp, osy tarıhı nysandy saldyrýǵa basshylyq jasaıdy. Áýeli qaınysy Sámbetbaıdy ertip, Táshken barady. Sol jerden usta-sheberler ákelip, osy meshitti saldyrady. Meshit qurylysy aıaqtalǵan soń, on tórt jasar Qaraqojany sol jerge ımam etip taǵaıyndaıdy. Árıne, sol meshitti saldyrý úshin jurttan jylý da jınaǵan.
Qaraqoja meshiti qazaq dalasyndaǵy jappaı tárkileý, asharshylyq, qyzyl qyrǵyn kezeńderine deıin elge qyzmet etken, ıman dáristerin úıretken oryn. Al odan keıin bul tarıhı nysannyń taǵdyry da tar jol, taıǵaq keshýge túsken. Búginde Qaraqoja meshitiniń mańy qalyń qorym. Sol jerden Jupan ana da máńgilik tynys tapqan. Alaıda kimniń qabiri qaı jerde ekeni belgisiz. Ýaqyttyń tabynan zırattar tegistelip ketken. Al Qaraqoja meshiti saǵymdy dalada ótken ǵasyrlardan syr shertip tur. Endi ulttyq jádigerlerimizge úles bolyp qosylǵan Qaraqoja meshitiniń tarıhy urpaqqa mura bolyp qalýǵa tıis. Ári Jupan ana beınesi de umytylmasy úshin bul jerge bir belgi qajet-aq. Osy oıdy aıtqanymyzda, Shúkirǵalı Ahymuly bul jumysty jýyrda ǵana qolǵa alǵanyn jetkizdi. «Men Qaraqoja meshitiniń tarıhy týraly bala kúnimde ákemnen estidim. Ákem Ahym Dalbaıuly Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysyp kelip, keıinnen toqsan jastan asyp qaıtys boldy. Ol kisi eldiń, jerdiń tarıhy týraly, ásirese Jupan ana týraly kóp aıtatyn. Mundaı áńgimelerdi estigenimde, kóz aldyma halyq qamyn jegen Domalaq ene, Ulpan, Aıǵanym sııaqty kisilerdiń beıneleri keletin. Sondyqtan da Jupan ana syndy kisilerdiń aty ataýsyz qalmasyn ári keıingi urpaqtary ata-babalarynyń máńgilik mekenin bile júrsin degen nıetpen barshasyna ortaq belgi – mármár taqtatas ornatýdy maqsat etip, sol maqsatty qasıetti Ramazan aıynda qolǵa aldyq», deıdi Shúkirǵalı Ahymuly.
Qaraqoja meshiti Áýlıeata óńirine ǵana emes, búkil elimizge belgili tarıhı oryn. Talas ańǵarynan oryn tepken nysannyń naqty tarıhy osyndaı. Bul da ult qundylyǵyn qurmet tutatyn urpaqqa qajet.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
