Baq qonyp, qut daryǵan Mańǵystaý

«Mańǵystaý tarıh pen tabıǵattyń birge tolǵaǵan tamasha das­ta­ny, birge salǵan tańǵajaıyp sýreti, birge shertken taǵylymdy shejiresi», dep Ha­lyq jazýshysy Ábish Kekilbaev aıtqan­daı, bul óńirdiń tarıhy men taǵylymyn tańdy tańǵa uryp aıtýǵa bolady. Endi shejireli Mańǵystaý tú­begi el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy ishinde shyn mánindegi gúldený dáýirin bastan keshirýde. Qara altynnan qarjy aıyrǵan Mań­ǵystaý oblysy osy 20 jyl ishinde el ekonomıkasynyń ǵaryshty damýyna qo­maq­ty úles qosty. Búginde bul óńir óner­kásip óndirisiniń jalpy respýblı­kalyq ósiminiń 16,5 paıyzyn qamta­ma­syz etedi. Egemen­dik­tiń eren ekonomı­ka­­lyq damý jyldaryn­da­ǵy jetistiktiń bul respýblıka boıynsha ekinshi kór­setkishi. Basqasyn bylaı qoı­ǵan­da, aǵ­ym­daǵy jyldyń 8 aı ishinde Mań­ǵys­taý oblysy ónerkásip óndirisiniń kóle­mi 1 378,3 mıllıard teń­geni qurap otyr. Memleket basshysy elimizdegi úde­me­­­li ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­­­darlamasynyń Táýelsizdik jyldar ishinde jetken jetistikpen para-par ekendigin atap aıtqany belgili. Endeshe ındýs­trııa­lan­dyrý baǵ­dar­lamasy sheń­berinde el eko­nomıkasynyń damýyn­da­ǵy bul ob­lystyń úlesi qomaq­ty. Mań­ǵystaý ob­lystyq eko­­no­mıka jáne bıýd­­jet­tik josparlaý bas­­qarmasy­nyń bas­­­­­ty­ǵy Halıla Habı­jan­qyzy Nur­ǵa­lı­e­­­va­­­nyń aıtýynsha, ın­­dýstrııa­landyrý kar­­­tasy boıynsha ob­lysta res­pýb­lı­­­ka­lyq mańyzdaǵy 8 iri joba, óńir­lik ma­­ńyz­da­ǵy 16 joba júzege asy­ryl­maq. Ústimiz­degi jyl­dyń birinshi jarty jyl­dyǵynda jalpy quny 11,5 mıllıard teńge bolatyn ındýstrııalyq joba paı­dalanýǵa berilse, jyl aıaǵyna deıin jal­py quny 73,5 mıllıard teńge bola­tyn 9 iri joba júzege asyrylmaq. Osy ındýs­trııalyq jobalar sheńberinde ob­lysta 2 myń jańa jumys orny ashyl­maq. Sa­lystyrmaly túrde aı­ta­tyn bol­saq, 2010 jyly oblysta jalpy quny 37,7 mıllıard teńge turatyn 9 iri joba iske qo­sylǵan bolatyn. Mańǵystaý ob­ly­­synda shaǵyn jáne orta bıznes sýb­ektilerin damytýǵa erekshe kóńil bóli­nedi. Qazir olardyń sany 35,2 myń qu­ry­lymdy qu­raı­dy. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­ti­leriniń ónim óndirý kó­le­mi ótken jyl­dyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 2,6 ese ósip, 223,8 mıllıard teńgeniń ónimin óndirdi. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy aıa­syn­da óńir turǵyndarynyń áleýmettik turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý maqs­a­tyn­da da aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkizildi. Tek aǵymdaǵy jyldyń 8 aı­yn­da oblysta 309,5 myń sharshy metr turǵyn úı qurylysy paıdalanýǵa berildi. Oblys eńbekkerleriniń ortasha aılyq jalaqysy aǵymdaǵy jyly 14 paıyzǵa ósip, ortasha eseppen 142 279 teńgege jet­ti. «Jol kartasy» baǵdar­la­masy aıa­synda jyl basynan beri oblysta 20 117 jańa jumys orny ash­yldy. Bıylǵy jy­ly oblystyń bilim berý salasyna 29,4 mıllıard teńge, densaýlyq saqtaý sala­sy­na 11,7 mıllıard teńge qarjy bólin­gen. Jalpy alǵanda oblystyń áleýmet­tik salasyna bıylǵy jyly bıýdjetten 44,3 mıllıard teńge qarjy bólinip otyr. Bul oblys bıýdjeti jalpy kólemi­niń 42 paıyzyn quraıdy. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı Astana qalasynda ótkizilip jatqan Mań­ǵystaý oblysynyń kúnderine mu­naı­­shy­lar óńiri iri áleýmettik jáne ekonomı­ka­lyq jetistikterimen kelip otyr. Oblys kúnderi aıasynda As­ta­na­daǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıyn­da oblystyń Táý­el­sizdik jyldaryndaǵy damý jetistikterin aıqyndaıtyn kórme uıymdastyryldy. * * * ShYMYRLAR ShYŃDALǴAN TÚBEK Bıyl elimiz úshin erekshe eleýli jyl. Mańǵystaý túbeginen sálem jol­daǵan jurtshylyqtyń osy úlken merekege degen nıeti sheksiz. Biz bas qa­la­myzda ótip jatqan Mańǵystaý oblysy­nyń mádenı kúnderi sheńberindegi sha­ralarǵa obly­sy­myzdyń áleýmettik-ekonomıkalyq jetistikterin barynsha pash etýge tyrystyq. Beıbitshilik jáne kelisim sa­­raıyndaǵy oblystyń ekono­mı­­ka­lyq-áleýmettik damý je­tis­­tik­teriniń kórmesinde biz óńi­ri­miz­diń 20 jyl ishindegi qol jetkizgen jetistikterin ke­ńinen kórse­týge tyrystyq. Ejelden qol óner sheberleri men tarıhı ta­nymdarǵa toly rýhanı jetistikterimiz kórmege kelýshi asta­na­lyq­tar men qala qonaqtarynyń qyzyǵýshy­ly­ǵyn týǵyzýda. Ási­rese, obly­symyzdyń týrızm já­ne sport salasynda qol jetkizgen jetistikteri kórmege kelýshilerdi beıjaı qaldyrmaıdy. 2006 jyly Mańǵystaý ob­ly­synyń sportshylary «Turkish Open» halyq­aralyq týrnırinde birinshi or­yndy jeńip aldy. Bul týrnır ha­lyq­aralyq karate jarysy boıynsha ótki­zilgen. Karate-do boıynsha oblysy­myz­dyń qurama koman­dasy elimizdiń biregeı komandalarynyń birinen sanalady. Mańǵystaý óńiri ekonomıkalyq ta­bys­tarymen qosa jas jetkinshekterdi dene tárbıesine baýlýda da úlken jetistikterge de jetip keledi. Oǵan ústi­miz­degi jyly Shymkent qalasynda ót­kizilgen Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy III jazǵy spar­takıadasynda oblys sport­shy­la­ry jeńil atletıkadan altyn al­qany jeńip al­ǵany dálel. Ult­tyq sport túr­lerinen de mań­ǵys­taýlyqtardyń jetken jetistikteri qomaqty. Ústimizdegi jy­ly qazaq kúresi boıynsha ótki­zilgen Respýblıka chempıona­tynda ob­ly­symyzdyń sport­shy­sy Qazaq­stan Respýb­lı­ka­synyń chem­pıo­ny atandy. Iá, oblysy­myz­da áleýmettik-eko­­nomıkalyq damý úr­disimen qa­tar óskeleń ur­paqty dene tárbıesi men sportqa baýlý má­selesi de aýqymdy júr­gi­zilýde. Gúlsim JARIEVA, Mańǵystaý oblystyq týrızm, dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń bas mamany.