Soltústik Koreıanyń qıturqy áreketi týraly aqparatty eń áýeli Japonııa mınıstrler kabınetiniń bas hatshysy Iosıhıde Sýga habarlaǵan bolatyn. «Bul ushaqtar men kemelerdiń qaýipsizdigine qater tóndiretin óte zııandy áreket jáne BUU qaýipsizdik qararyn óreskel buzý. Biz Soltústik Koreıa tarapynan jasalǵan mundaı bassyzdyqqa jol bere almaımyz» – dedi Iosıhıde Sýga óz málimdemesinde.
«RIA Novostı» saıtynyń derekterine súıensek, Reseı Qorǵanys mınıstrligi Koreı túbeginen ushyrylǵan zymyrannyń baǵytyn baqylaǵan. Bul jolǵy ballıstıkalyq raketa 681 metr bıikke kóterilip, 732 kılometr ushyp ótip, Japonııa teńizine qulady. KHDR-diń bul qadamy kórshi memleketterdi ǵana emes, búkil álemdi aıaǵynan tik turǵyzdy. О́ıtkeni, qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandy sátti synaqtan ótkizý – dóńgelengen dúnıeniń kez kelgen núktesin bombalaýǵa Soltústik Koreıa oqtumsyqtarynyń múmkindigi bar degen sóz.
CNN taratqan aqparat boıynsha, Soltústik Koreıa basshysy búkil AQSh terrıtorııasy nysanada turǵanyn aıtyp dóń aıbat kórsetken. «Qarý-jaraq mamanynyń aıtýynsha, ballıstıkalyq zymyran kólbeý traektorııada ushyrylsa, AQSh-tyń mańyzdy ári úlken qalalaryna qaýip tóndiredi. Los-Andjeles, Denver jáne Chıkago nysanaǵa ilikken, tipti oqtumsyqtar Nıý-Iork pen Bostonǵa da jetýi múmkin. Ǵylymdar uıymy mamany Devıd Raıttyń pikirinshe, ballıstıkalyq zymyran qanshalyqty aýyr oqtumsyqty kótere alatynyn naqty aıtý ázirge qıyn. Oqtumsyq aýyrlaǵan saıyn ushý qashyqtyǵy azaıady. Eger Soltústik Koreıanyń málimdegeni ras bolsa, Phenıannyń ballıstıkalyq baǵdarlamasynyń qarymy oılaǵannan asyp túsedi», – dep habarlaıdy CNN arnasy.
Búginde álem basshylary Soltústik Koreıanyń áreketin aıyptap, oǵan qarsy áreket etýge shaqyryp otyr. Reseı Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Sergeı Rıabkov Koreıa túbegindegi ıadrolyq máseleni sheshý maqsatynda AQSh-pen birlese jumys isteýge daıyn ekendikterin jetkizdi. «Biz BUU Qaýipsizdik Keńesinde birlese, áriptestik tanyta otyryp sheshim qabyldaıtynymyzǵa senimdimin. Biz osyǵan qatysty Vashıngtonmen ekijaqty baılanysymyzdy jalǵastyra beremiz. Sebebi, bul óte mańyzdy másele», dedi Sergeı Rıabkov ABC arnasyna bergen suhbatynda.
AQSh Prezıdenti Donald Tramp óz kezeginde Soltústik Koreıaǵa qatysty máselede Qytaıdyń qol qýsyryp otyrǵanyn taǵy aıtqan. BBC agenttiginiń aqparatyna súıensek, Aq úı basshysy tvıtterdegi paraqshasyna Qytaıdan kóńili qalǵanyn jazypty. «Qytaı úkimeti keńesshisi Vıktor Gaonyń aıtýynsha, Tramptyń pikiriniń paıdasy joq, sondaı-aq, AQSh «erke bala» sekildi áreket etip otyr. Soltústik Koreıamen shektesip jatqan ári sol eldiń eń úlken ekonomıkalyq áriptesi Qytaı buǵan deıin de KHDR-men baılanysyn úzýge shaqyrylǵan bolatyn», deıdi BBC. AQSh-tyń BUU-daǵy elshisi Nıkkı Haleı de Qytaıdy belsendi áreket etýge shaqyrdy.
Degenmen, KHDR-diń qadamyn Qytaı da quptaǵan joq. Senbi kúni taratqan málimdemede olar Phenıandy Koreıa túbegindegi jaǵdaıdy ýshyqtyrmaýǵa shaqyrdy. «Soltústik Koreıanyń ballıstıkalyq tehnologııa qoldanyp, zymyran ushyrýyna qatysty BUU Qaýipsizdik Keńesiniń naqty erejeleri bar. BUU Qaýipsizdik Keńesi rezolıýsııasyn buzatyn jáne halyqaralyq qoǵamdastyqqa baǵynbaıtyn Soltústik Koreıanyń áreketin Qytaı tarapy quptamaıdy» – dep habarlady Qytaı Syrtqy ister mınıstrligi ókili Gen Shýan.
Soltústik Koreıa qurlyqaralyq ballıstıkalyq raketasyn synaqtan ótkizgennen keıin ile-shala Ońtústik Koreıa men AQSh birlese ballıstıkalyq oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizdi. «RIA Novostı» taratqan málimetke súıensek, atalǵan shara KHDR-diń áreketine jaýap retinde jasalǵan. Oqý-jattyǵý jıynynda Ońtústik Koreıa qarýly kúshteriniń «Henmý-2» zymyrany men AQSh armııasynyń «jerden jerge» ballıstıkalyq zymyrany qoldanylǵan. Sonymen qatar, AQSh ákimshiligi de Soltústik Koreıaǵa ózderiniń qarajaıaý emestigin kórsetip, eki V-1 bombalaǵysh ushaǵyn Koreıa túbegine jiberdi. Budan bólek AQSh tarapy ballıstıkalyq zymyranǵa qarsy qorǵanys synaǵyn jasaǵanyn habarlady. CNN arnasynyń habarlaýynsha, THAAD dep atalatyn qorǵanys júıesi ázirge qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandy joıyp jiberýge qabiletsiz. Alaıda, atalǵan qorǵanys júıesi orta qashyqtyqtaǵy ballıstıkalyq zymyrandarǵa qarsy tıimdi qoldanylady.
The Guardian gazeti KHDR-diń kezekti márte ballıstıkalyq raketa ushyrýy Aq úı basshysy Donald Tramptyń synǵa túsetin kezi kelgenin kórsetedi dep esepteıdi. Atalǵan basylym taratqan aqparatqa súıensek, oqtumsyqtar Nıý-Iorkke deıin jetýi yqtımal:
«Soltústik Koreıa aqparat agenttigi ballıstıkalyq zymyrannyń ushyrylýy AQSh-qa «qatań eskertý» dep jazady. Onda qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyran 47 mınýt 12 sekýnd boıy ushyp, 998 shaqyrymdy basyp ótip, 3724,9 metr bıiktikke kóterilgen delingen. Aqparat agenttiginiń aıtýynsha, Kım Chen Yn osy áreketi arqyly soǵys qaýpi men kúsheıtilgen sanksııany jeleýletip «barabanyn urǵylap, baıbalam salǵan» AQSh-qa jasalǵan «qatań eskertý» ekenin bildiredi».
Al Soltústik Koreıanyń buqaralyq aqparat quraldary ballıstıkalyq zymyrandy sátti synaqtan ótkizý eldiń áleýetin kórsetetinin jazady. «Hvason-14» qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandy ekinshi márte sátti synaqtan ótkizý bizdiń partııa men halyqtyń revolıýsııalyq seniminiń erekshe kórsetilimi boldy. Sondaı-aq, amerıkalyq ımperıalıster tizerlep kelip keshirim surap, halqymyzdyń zııan shegýine sebep bolǵan Koreıaǵa qatysty jaýlyq áreketi men saıasatyn toqtatpaıynsha soqqy berýge ázir», – delingen «Nodon sınmýn» gazeti taratqan aqparatta.
Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi Soltústik Koreıanyń qurlyqaralyq ballıstıkalyq raketasyn synaqtan ótkizýin Qazaqstan tarapy da qatań aıyptaıtynyn málimdedi. «Mundaı áreketter BUU Qaýipsizdik Keńesiniń rezolıýsııasyn óreskel buzyp, álemge qaýip tóndirip, shyǵys Azııa men ǵalamdyq deńgeıdegi jaǵdaıdy kúrdelendiredi. KHDR-dyń jaýapsyz saıasaty ıadrolyq qarýdy taratpaýǵa arnalǵan jahandyq úrdiske keri áserin tıgizedi. KHDR-di óz halqy men búkil adamzat ıgiligi úshin ıadrolyq qarýdan bas tartýǵa shaqyramyz», – delingen Syrtqy ister mınıstrligi taratqan málimdemede.
Qazaqstan tarapy dóńgelengen dúnıeniń tynyshtyǵy men yntymaqtastyǵyna qaýip tóndiretin mundaı qadamdy eshqashan quptaǵan emes. Tipti, elimiz ıadrolyq qarý qoldanýdan óz erkimen bas tartqan tuńǵysh memleket. Keńes ókimeti kezinde Qazaqstan aımaǵy ıadrolyq bombalar synalatyn qaýipti aımaqqa aınalǵan-dy. KSRO taraǵannan keıin Qazaqstan ıadrolyq arsenaly boıynsha álemde tórtinshi orynda turǵan bolatyn. Prezıdent Nursultan Nazarbaev naǵyz beıbit el ekenimizdi álemge pash etip, ıadrolyq qarýdan úzildi-kesildi bas tartty. Bul – Elbasynyń kóregen saıasatyn aıǵaqtaıdy.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
