Joldaýda belgilengen mindetter boıynsha Ońtústik Qazaqstan oblysynda aýqymdy josparlar iske asyryla bastady. Mysaly, 2021 jylǵa deıin agroónerkásip kesheni eksportynyń kólemin 35 %-ǵa jetkizý, 90 myńnan astam jeke fermerlik sharýashylyqtardy biriktiretin 600-den astam kooperatıvter qurý jáne 118,8 myń ga sýarmaly jerlerdi qalpyna keltirý jumystary júrgizilýde. Agroónerkásiptik keshendi 2017-2021 jyldarda damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda oblysta jyl basynan beri 473 aýylsharýashylyq kooperatıvteri quryldy. Bul kooperatıverge 52 myńnan astam usaq sharýa qojalyqtary birikken. Shıkizat óndirýden daıyn ónim shyǵarýǵa ótý baǵytynda 8 iri ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda. Atap aıtsaq, ınvestısııa somasy 18,5 mlrd teńge bolatyn, qýattylyǵy jylyna 30 myń tonna qus etin óndiretin «AK Kazyna» JShS-niń jobasy iske asyryla bastady. Al «Ordabasy-Qus» JShS kúrketaýyq etin óndirý men óńdeýdiń óndiristik qýattylyǵyn jylyna 25 myń tonnaǵa jetkizý boıynsha kelisimge qol qoıǵan. Munan bólek, Shardara aýdanynda balyq ónimderin qaıta óńdeıtin eki zaýyt, ınvestısııa somasy 7,8 mlrd teńge bolatyn túıe sútin qaıta óńdeıtin zaýyt salý jumystary bastalǵan. Qytaı ınvestorlarymen ınvestısııa somasy 21,6 mlrd teńgelik tomat zaýytyn salý jobasy kelisildi. Sondaı-aq, ınvestorlar myń gektar aýmaqqa qarqyndy jańǵaq baýyn otyrǵyzý jobasyn júzege asyratyn bolady. Budan basqa, birneshe ınvestorlardyń qatysýymen ınvestısııa somasy 51,2 mlrd teńge bolatyn 136 gektar aýmaqta óndiristik jylyjaılar salý jobasyn júzege asyrý josparlanýda.
Mine, osyndaı aýqymdy jobalardy júzege asyrýda bilikti mamandardyń alar orny erekshe. Jasyratyny joq, jylyjaıy kóp ońtústikte kókónis óndirýshiler sheteldik mamandardyń kómegine júginýge májbúr. Osy oraıda, aýyl sharýashylyǵy basqarmasy M. Áýezov atyndaǵy OQMÝ-men tyǵyz baılanys ornatyp, qajetti mamandar daıarlaý boıynsha usynys jasaýda. Jalpy, ýnıversıtette búgingi tańda aýyl sharaýashylyǵy salasynyń mamandaryn daıarlaýǵa erekshe mán berip keledi. Mysaly, «Aýylsharýashylyq ǵylymdary» joǵary mektebi 2003 jyly aldymen agroónerkásip fakýlteti retinde ashylǵan bolatyn. Jańa bólim 6 mamandyq boıynsha alǵashqy jyly 80 talapkerdi grant negizinde oqýǵa qabyldaǵan. Jyldan jylǵa stýdentter sany kóbeıip, daıarlaıtyn mamandyq túri segizge jetken. Qazirgi tańda fakýltette 1250 stýdent bar, 300 túlek bıyl bitiredi. Fakýltettiń múmkindikteri molaıa túskesin ýnıversıtettiń basshylary men ǵalymdar ózara keńese otyryp, fakýltetke joǵary mektep mártebesin berý týraly sheshim shyǵarǵan bolatyn. Qazirgi tańda mektepte alty kafedra jumys isteýde. Joǵary mekteptiń eń basty maqsaty – túlekterdi jumysqa qabiletti, óndiristen habary bar, jan-jaqty daıyn mamanǵa aınaldyrý. Mekteptegi salalyq keńestiń músheliginde kásiporyn, zaýyt, sharýa qojalyqtarynyń basshylary bar. Olar bolashaqta jumysqa ornalasatyn jas mamannyń qabilet-qarymyn baıyptap, tereńirek meńgerýi tıis salany kórsetýge keńes beredi. Iаǵnı, óndiris basshylary ózderine nemese áriptesterine qajetti mamandardy tańdaý múmkindigine ıe bolsa, oqý orny erteńgi kúni jas mamannyń jumyssyz qalmaýyn aldyn ala qamdaıdy.
Búgingi tańda tek teorııany oqytý sapasyz mamandardyń kóbeıýine alyp keletini anyqtalyp otyr. Sondyqtan ýnıversıtet dýaldy oqytý júıesine kóshken. Iаǵnı, teorııa men tájirıbeni qatar alyp júrý, teorııadan góri tájirıbege kóbirek mán berý kózdelgen. Bul baǵytta kezdesetin qıyndyqtar da az emes. Kóptegen kásiporyndar, qojalyqtar, zaýyttar ishki sharýasyna ózgelerdi aralastyra bergisi kelmeıdi. Osy problemany sheshý úshin «Aýylsharýashylyq ǵylymdary» Joǵary mektebiniń stýdentterine Túlkibas aýdanynan arnaıy 50 gektar jer balansqa berilipti. Odan bólek mektep qosymsha jer telimin jalǵa alǵan, sondaı-aq, jastardyń ýaqytsha turýy úshin arnaıy baza satyp alynǵan. Qajetti tehnıkalaryn túgendep alǵan joǵary mektep tıesili jerlerine bıdaı, arpa, maqsary, jońyshqa sekildi dándi daqyldar men kókónister egipti. Stýdentter egin basynda júrip, barlyq prosesterdi, ıaǵnı jerdi óńdeý, tehnıkany ıgerý, egindi sýarý, ósirý, zııankestermen kúres, aramshópterden tazartý sekildi jumystardyń barlyǵyn mamandardyń keńesimen atqarǵan. Bolashaq mamandar ekken ónimderin kúzde jınap alady. Stýdentter jınalǵan ónimdi de kádege jaratýda. Alynǵan ónimniń jartysy tuqym retinde saqtalsa, qalǵany óńdeýshi kásiporyndarǵa ótkizilýde. Mal sharýashylyǵyna qatysty mamandyqty meńgerip jatqan stýdentter Jaskeshýdegi 13 jylqy, 14 iri qara malǵa kútim jasap, mal basyn kóbeıtý baǵytynda jumys isteýde. Egistik alqabynan bólek oqý korpýsynyń janynan eki jylyjaı salynǵan.
«Ýnıversıtet jylyjaıynda bolashaq mamandar jabyq topyraqta kókónisterdi ósirý tehnologııasyn úırenýde. Sondaı-aq, oqý orny qala irgesindegi Qaınarbulaq turǵyn alabynan 2,8 gektar jer alǵan. Ol jerdi qorshap byltyr 1000 túp jemis-jıdek aǵashtaryn otyrǵyzdyq. Onyń ishinde qarqyndy sortynan 400 túp alma aǵashy bar. Odan bólek 300 túp júzim egildi. Jańǵaq, shıe aǵashtaryn da otyrǵyzdyq. Jemis-jıdek aǵashtaryn otyrǵyzý, kútimge alý jumystarynyń barlyǵyn stýdentter atqardy. Sonymen qatar, ekijaqty jasalǵan kelisim aıasynda tórt mamandyq boıynsha stýdentterimiz Qazyǵurt aýdanyndaǵy «Amangeldi» JShS-niń egistik alqaptarynda óndiristik tájirıbeden ótti. Seriktestikpen tyǵyz baılanystamyz jáne bizdiń stýdentterdi jumysqa shaqyrýda. Iаǵnı, aýylǵa baryp alǵan bilimin aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa jumsaǵysy keletinder kóp jáne olarǵa barlyq jaǵdaı jasalýda. Túlekterimiz aýyl sharýashylyǵyndaǵy jas mamandar qataryn arttyra túsýde. Jalpy, ýnıversıtet túlekteriniń bilikti de bilimdi jáne suranysqa ıe maman bolyp shyǵýyna barlyq jaǵdaı jasalýda», deıdi «Aýylsharýashylyq ǵylymdary» joǵary mektebiniń dekany, bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Áset Jylqybaev.
Aıtpaqshy, Ońtústik Qazaqstan oblysynda bıyl 218 myń gektarǵa bıdaı egilgen. Odan 401 myń tonna astyq jınalady degen jospar bar. Máselen, bir ǵana Qazyǵurt aýdanynda 38 myń gektar alqapqa arpa-bıdaı egilipti. Iаǵnı, jas mamandar jylyjaılarda ǵana emes, tamshylatyp sýarý syndy jańa tehnologııalar engizilgen baý-baqshalarda, astyqty alqaptarda da eńbek etýde. Sondaı-aq, aýyldarda bir kezderi kúrt azaıǵan mal dárigerleri qataryn da jastar tolyqtyrýda.
Ǵalymjan Elshibaı,
"Egemen Qazaqstan"
Ońtústik Qazaqstan oblysy
