Týrızm úshin suranyp turǵan, naǵyz tabys kózine aınalatyn Baıanaýyldyń endi baǵy janatyn túri bar. Pavlodar oblysynyń ákimi Bolat Baqaýovtyń da túpki maqsat-múddesi osy.
– Osyndaı tamasha tabıǵat, baǵa jetpes tarıhı qundylyqtar bizge mura bolyp qaldy. Ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý óz aldyna, Baıanaýyl týrıster qysy-jazy úzilmeıtin orynǵa aınalýy tıis. Bul – qoldan keletin jumys. Týrıster taza aýamen tynystap, ózen-kólge túsip, taý-tasqa saıahattaýmen birge ólkeniń baı tarıhy men mádenıetine de qanyǵýy tıis. Sol kezde Baıanaýyl naǵyz brendke aınalady, – deıdi oblys basshysy.
Osy maqsatqa jetý jolynda qazir naqty jumystar júzege asty. Birinshi kezekte Baıanaýylda abattandyrý men kógaldandyrý, qorshaǵan ortany tártipke keltirý isine erekshe kóńil bólindi. О́ıtkeni, aınala syrt kózge qorash bolmaǵany jón. Ásirese, Baıanaýyldaǵy tarıhı jáne arheologııalyq oryndar retke keltirilip, aıaqjol tóselip, úsh tilde aqparattyq-kórsetkish taqtalar ornatyldy. Jańadan týrıstik marshrýttar ashyldy. Bul baǵyttar boıynsha saıahatshylardyń atpen nemese jaıaý júrýine bolady. Saıahat kezinde týrıster el men jerdiń tarıhy, osy ólkeden shyqqan dańqty adamdar jaıly, arheologııalyq eskertkishter týraly aqparatqa jan-jaqty erekshe qanyǵady.
Baıanaýylda týrısterdi ornalastyratyn demalys oryndary jetkilikti. «Týǵan jer» baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda qurylǵan komıssııa da usaq-túıek sanalatyn máselelerdiń ózin nazardan tys qaldyrmaýǵa tyrysyp otyr. Qonaqtar úshin barlyǵy da janǵa jaıly bolýy kerek.
Baıanaýylǵa kelgen qonaqtardyń kóbi Máshhúr Júsip Kópeıulynyń basyna baryp, táý etýdi qosh kóredi. Onda alys-jaqynnan kelgen adamdar damyldaıtyn qolaıly oryn joq bolatyn. О́ıtkeni, jer shalǵaı ári jolsoqty bolǵan kisiler úshin bir mezgil tynyǵatyn orynnyń qajettigi birazdan beri aıtylyp kele jatqan edi. Bul másele de sheshildi. M.Kópeıulynyń kesenesiniń qasynda qonaq úı kesheni ashyldy. Endi bul da týrıster kóp baratyn orynǵa aınalady degen úmit bar.
Jasybaı orman sharýashylyǵynyń aýmaǵynda 60-tan astam arheologııalyq eskertkish ornatylǵan. Onyń árqaısysynyń tarıhy bar. Osynyń bári týrısterdi qyzyqtyratyny anyq.
Qazir EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine jer sharynyń túkpir-túkpirinen kelip jatqan týrıster kóp. Olardyń biraz bóligi Baıanaýylǵa da at basyn burady degen jospar bar. О́ıtkeni, «Astana – EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy men Pavlodar oblysynyń ákimdigi jasasqan memorandýmǵa sáıkes «Pavlodar – Ertistegi qala», «Baıanaýyl ańyzdary-1» (bir kúnge), «Baıanaýyl ańyzdary-2» (eki kúnge), «Shaldaı qaraǵaı ormanyna saıahat» (Sharbaqty aýdany), «Pavlodar Ertis óńiri» (Lebıaji aýdany) degen bes baǵyt boıynsha týrıstik marshrýt ashylyp otyr. Bul marshrýttar qonaqtardy beıjaı qaldyrmaıtyny anyq. Tipti kerek deseńiz, EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi kezinde Pavlodar óńirine týrısterdi kóbirek tartý úshin aldyn ala daıyndyq jumystary jan-jaqty júrgizildi. Arnaıy baǵdarlamalar jasaldy. О́ńirdiń mádenıet jáne óner mekemeleri kórme kezinde 52 mádenı-buqaralyq is-shara ótkizýdi josparlap otyr.
Týrızmniń túr-túri bar ekenin jaqsy bilemiz. Biri jer-sýdy jaıaý sharlaǵandy jaqsy kóredi, biri taý-tas kezip, dalada qonyp, alańsyz saıahattaǵandy qosh kóredi, endi biri el-jurtpen sóılesip, oı bólisip, qazaqtyń salt-dástúri men mádenıetine qanyqqysy keledi... Elimizde kıeli, qasıetti, tarıhı-arheologııalyq mán-mańyzy zor oryndar kóp. Ony da kórgisi keletin týrıster az emes. Ári janǵa jaıly demalys, ári saıahat bolǵanyn qalaıtyndar da bar. Ne kerek, týrızmniń osyndaı qaltarystarynyń bárin qalt jibermeı, júıeli jumys júrgizilse, bul sala da tabys kózi. Máselen, Pavlodar oblysynda Baıanaýyl ǵana emes, Sharbaqty aýdanynda sýy shıpaly, balshyǵy em, talaı aqyn-sazgerdiń shyǵarmashylyǵyna arqaý bolǵan Maraldy kóli bar. Jaz mezgilinde dertine shıpa izdegender osy jerge aǵylyp kelip jatady. Endi týrısterdiń de osy orynǵa kóptep kelmesine kim kepil? О́ıtkeni, munda kópshilikke qolaıly bolý úshin barlyq jaǵdaı jasalyp jatyr. Eń kúrdeli másele ınfraqurylym edi. Basqasyn bylaı qoıǵanda, kúni keshegige deıin taza aýyz sýdyń ózi tapshy bolatyn. Qazir bul másele sheshildi. Qudyq qazylyp, tushy sý tartyldy. Maraldy kóline aparatyn jol da retke keltirildi. Kóldiń balshyǵy men sýyna zertteý-saraptama jasaldy. Onyń bárin júzege asyrýǵa jergilikti bıýdjettiń shama-sharqy jetpeıdi. Bul úshin ınvestorlardy tartý qajet. Oblys basshylyǵynyń nıeti de osy. Pavlodar oblysynda mundaı tájirıbe jaqsy qalyptasqan. Jyl saıyn halyqaralyq ınvestısııalyq forým ótkizýdiń de mánisi osy – ınvestorlardy tartý.
– Investısııa tartý úshin shetel asýdyń qajeti joq. Investorlardy eń aldymen bolashaǵy zor jobalarmen qyzyqtyra bilgen jón. Onyń paıdaly ekenine kózderi jetken kezde qarajattaryn quıady. Investısııalyq forým barysynda eki jaqqa tıimdi sondaı jobalarǵa baılanysty oı-pikir almasyp, naqty sheshimge kelemiz, – deıdi oblys ákimi.
Shynynda da, mundaı basqosýlardyń nátıjesi kóńil qýantady. Naqty mysal. Bir jyldyń ózinde oblysqa 430 mlrd teńge ınvestısııa tartylǵan. Aldaǵy úsh jylda kólemi 975.5 mlrd teńge bolatyn 27 joba júzege aspaq. Bul oblysqa quıylyp jatqan qarjy ǵana emes, sonymen birge myńdaǵan adamnyń jumys tabýyna zor múmkindik. Investısııalyq jobalar tolyq júzege assa Pavlodar oblysynda 6 myń jańa jumys orny ashylmaq. Osyndaı tıimdi jobalardyń ishinde týrıstik oryndardy damytý da qarastyrylǵan. Demek, Maraldy kóliniń mańy ǵana emes, basqa da sheshimin kútip otyrǵan máselelerdiń túıinin tarqatýǵa jol ashylady degen sóz.
Jalpy, Pavlodar oblysyna týrısterdi kóptep tartýdyń joldary men múmkindikteri jetkilikti. Kúndelikti ómirde baıqaı bermeımiz, kenshilerdiń qalasy – Ekibastuzǵa, qalyń qaraǵaıly, ný ormandy alqap – Shaldaıǵa, bolmasa, tarıhy tereń Pavlodar qalasyna saıahattaýdy týrısterdiń de qalaıtynyna daýymyz joq. Biz kún saıyn kórip júrgen dúnıeler týrıster úshin tańsyq ári qyzyq. Sondyqtan bul baǵytta týrıstik uıymdardyń kóp jumys isteýine týra keledi. Osy arqyly qazaqstandyq týrızmniń damýyna jol ashylady, qarjy quıylady. Sonymen birge, erekshe elimizdi, keń-baıtaq jerimizdi jer-jahanǵa nasıhattaıtyn bolamyz. Qazaqstanda Baıanaýyl sekildi brend bolýǵa suranyp turǵan tańǵajaıyp oryndar az emes. Alys-jaqynnan kelip jatqan týrıster, sonyń bárin kórip, kózaıym bolsa degimiz keledi.
Ǵalym OMARHAN,
«Egemen Qazaqstan»
