Iаdrosyz álem – jahandyq qaýipsizdik kepili

Búgin jáne erteń Astana men Semeı qalalarynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ıadrosyz álem qurý máselesine arnalǵan eki kúndik aýqymdy halyqaralyq forým ótedi HALYQARALYQ FORÝMǴA DAIYNDYQ OIDAǴYDAI Kıev qalasynda ótken Sammıtte Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev bylaı dedi: «Bıyl Semeı ıad­ro­lyq synaq polıgonynyń ja­byl­ǵanyna 20 jyl tolady. Álem­degi eń iri polıgon jabyl­ǵan­nan keıin barlyq el ıadro­lyq qarýdan bas tartý jaıly sheshim qabyldaı bastady. Qa­zan aıynda Qazaqstanda «Iаd­ro­syz álem» degen taqyryppen halyqaralyq forým ótkizilmek. Byltyr Vashıngtonda ótken fo­rýmda osy bastamany alǵash ret kótergen bolatynmyn. Qy­zyǵýshylyq tanytqan memleketter men halyqaralyq uıym­dar­dy Qazaqstanda ótetin halyq­aralyq forýmǵa qatysýǵa shaqy­ramyn». Qazaqstannyń bastamasymen 2006 jyly Ortalyq Azııany ıadrolyq qarýdan azat aımaq retinde qalyptastyrý jónindegi kelisimge qol qoıylǵany belgili.Burynǵy Semeı aımaǵynyń polıgonnan zardap shekken jerlerin aralaǵan BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn soǵys atomynan beıbit atomǵa kóshý barysyndaǵy elimizdiń alǵashqy qadamdaryna joǵary baǵa berip, álem elderin Qazaqstannan úlgi alýǵa shaqyrdy. Semeı polıgonynyń jabylýy men Qazaqstannyń ıad­rolyq qa­rý­dan bas tartýy adamzat tarı­hyn­daǵy iri ja­ńa­lyq, úlken óz­geris edi. Mine, endi Astana, Semeı jáne Kýrchatov qalalarynda Semeı po­lı­gonynyń jabyl­ǵa­ny­na 20 jyl tolýyna oraı «Iаd­rosyz álem» forýmy ótkizilgeli otyr. Forým aıasynda Semeı qala­synda sheteldik belgili ǵa­lym­dar, álemdik deńgeıdegi qo­ǵam qaıratkerleriniń qatysýy­men úlken alqaly jıyn bastalýda. Bul – halyqaralyq deń­geıdegi mańyzdy saıası basqosý. Fo­rýmnyń mańyzy eskerilip, Mem­leket basshysynyń tapsy­rýymen qalany kóriktendirý jumystaryna Úkimetten qo­maqty qarjy bólindi. Forýmǵa daıyndyq sheńbe­rin­de qala boıynsha basty degen úsh nysanǵa kúrdeli jóndeý ju­mys­ta­ry júrgizildi. Olar qala ákim­di­giniń ǵımaraty aldyndaǵy Or­ta­lyq alań, Túıemoınaq aralyn­daǵy «О́limnen de kúshti» monýmenti. Sondaı-aq «Álem stel­la­sy» arhıtektýralyq kesheni men «Abaı joly» stellalary boı kóterdi. Aıta ketý kerek, Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń tarıhı mańyzdy saparlarynyń biri – Belgııa Koroldigine barǵan kezde Premer-mınıstrdiń mindetin atqarýshy Iv Letermmen kezdeskendigin bilemiz. Elbasy sol kezderi “Egmond Palas” atty Korol saraıynyń aýlasynda ıad­ro­lyq synaq qurbandaryna eskertkish ashýǵa qatysqan edi. Bul eskertkishti Kári qurlyqtyń tórine ornatý usynysyn Shyǵys Qa­zaq­stan oblystyq mádenıet departamenti jasaǵan eken. Bul Semeıdegi “О́limnen de kúshti” atty me­mo­rıaldyń kóshirmesi retinde ja­salǵan. Basty maǵynasy – adam­zat óz qolymen jasaǵan zulymdyqty óz qolymen jeńe de alady degendi bildiredi. Monýment ómir, ólim jáne jarqyn bolashaq dep ata­la­tyn úsh negizgi uǵymnan qural­ǵan. Joǵarǵy bóligindegi qoladan jasalyp, altynmen aptalǵan kún men qyran ashyq aspan astynda erkin samǵap ushyp kele jatqan kúshti de ór memlekettiń ny­sha­nyn bildiredi. Kúnniń ortasynda bes saýsaǵy jazylǵan alaqan atom bombalaryna álem halyq­tary­nyń qarsylyǵyn kórsetedi. Ortada qýrap turǵan aǵash jary­lys­tar ákelgen tragedııany meń­zeıdi. Monýmenttiń dińgek ta­syn­da jarylystardan zardap shekken mem­leketter men qalalar attary ja­zylǵan. Osynyń ortasyndaǵy taqtaǵa Prezıdent Nursultan Na­zar­baevtyń Semeı polıgonyn jabý jónindegi Jarlyǵynyń qazaq tilindegi altyn jalatylǵan mátini or­nalasqan. Tastyń ústińgi jaǵynyń oń qaptalyna Memleket basshy­sy­nyń álem halyq­ta­ry­na arnaǵan Jol­daýy qazaq, aǵylshyn jáne fran­sýz tilderinde oıylyp jazylypty. Osylaısha Túıemoınaq ara­lyn­daǵy «О́limnen de kúshti» mo­nýmentiniń kóshirmesi Belgııada joǵary baǵalanyp jatqan kezde negizgi nusqanyń da kútimge aly­nýyn zańdylyq dep baǵalaımyz. «О́limnen de kúshti» monýmenti Túıemoınaq aralynda 2000 jyly Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń Qurmetti sáýletshisi, halyq­ara­lyq Abylaı han qorynyń pre­zıdenti, Shyǵys elderi sáý­le­ti Halyqaralyq akademııasynyń akademıgi, memlekettik «Tarlan» syılyǵynyń laýreaty Sh.Ýá­lı­hanov pen Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi A.Baı­ǵa­ta­rov­tyń birlesip jasaǵan jobasy bo­la­tyn. Ol 2000 jyly Prezıdent N.Nazarbaevtyń qatysýymen ashyl­dy. Biraq onyń aınalasyndaǵy po­lıgon zardaptary men qur­ban­da­ryna ar­nalǵan kompozısııalyq toptaǵy keshen bólikteri ýaqyt tyǵyzdyǵynan jáne qarajat jetispeýshiliginen iske qosylmaı qalǵan edi. Raýshan NUǴMANBEKOVA. Semeı.