KО́LIK QYZMETI QAITSE JAQSARADY?

Kópshilikti tolǵantqan osy jáne basqa máseleler esepti jıynda keńinen talqylanyp, kemshilikterdi túzetýdiń joldary qarastyryldy Petropavl qalasynyń ákimi N. Áshimbetovtiń 19, 20 shaǵyn aýdandary, Borkı, Solnechnyı, Kirpish, Novopavlov kentteri turǵyndary aldyndaǵy esebi ashyq áńgime túrinde ótti. Nurjan Kemerulynyń shahar basshylyǵyna taǵaıyndalǵanyna kóp bola qoıǵan joq. Soǵan qaramastan, problemalarmen jete tanystyǵy baıandamadan ańǵarylyp turdy. Ol qol jetken jetistikterdi baıandaýmen qatar, kemshilikterdi joıýdyń joldaryn da kórsetip berdi. Baıandamada turǵyndardy áleý­met­tik qorǵaý jáne jumysqa orna­lastyrý jaıyna keń oryn berildi. Bul oraıda, “Jol kartasynyń” ıgiligin kórip otyrǵandar qatary qalyńdap keledi. Byltyr osy baǵdarlama aıasynda 3430 adam, áleýmettik jumys oryndaryna 1600 adam jumysqa ornalastyrylǵan. “Jastar tájirıbesi” baǵdarlamasy sheńberinde joǵary, orta arnaýly oqý oryndarynyń 320 túlekterimen kelisim-shart jasalǵan. 723 adam qaıta oqytý kýrstarynda jańa mamandyqtardy ıgergen. Bos oryn jármeńkeleri arqyly 600-ge jýyq petropavldyq turaqty jumystarǵa ornalasqan. 13 myń adam jumys­pen jáne jańa mamandyqpen qamtama­syz etilgen. Sóıtip, ekono­mıkalyq belsendi turǵyndarǵa shaqqanda jumyssyzdar deńgeıi 0,9 paıyzdy quraǵan. Jumyssyz­dar­dyń múddesin qorǵaý maqsatymen 757 ujymdyq kelisim-shart jasal­ǵan. Jumys oryndaryn saqtaý, jumysshy­lar­dyń quqyǵy men kepildigin qam­ta­masyz etý úshin kásiporyndarmen 11 memorandýmǵa qol qoıylǵan. Az qamtylǵan aza­mat­tardy áleýmettik qorǵaý tetik­teri de qarastyrylǵan. Máselen, 7622 petropavldyq 137 mıllıon teńgeniń turǵyn úı jáne mem­lekettik ataýly kómegin alǵan. Tamaq jáne azyq-túlik ónimderiniń qoljetimdi baǵasyn turaqtandyrý baǵytynda 49 ret aýylsharýa­shy­lyq jármeńkeleri ótkizilip, saýda kólemi 418 mıllıon teńgege jetken. Kásip­kerlerdiń bastamasymen ar­zan ónim satatyn saýda pavılon­dary ashyl­ǵan. Bulardaǵy baǵa bazarlarǵa qa­raǵanda 10-15 paıyz arzan. Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes kóterme-bólshek saýda ortalyqtarynyń júıesi ulǵaıdy. “Qyzyljar-Aq­bastaý” kommýnaldy bazary ja­nyn­da azyq-túlik ónim­de­rin del­dalsyz týra jetkizip satatyn kóterme-saýda oryndary paıda boldy. Byltyrǵy esepti kezdesýde aıtylǵan 346 usynys qalalyq sha­ra­larǵa engizilgen edi. Solardan oryndalǵany – 336. Bulardyń basym kópshiligi qalany kórkeıtý, joldardy, energetıkalyq keshendi, sý sharýashylyǵyn, turǵyn úı-kommýnaldyq júıeni jaqsartý má­se­lelerine tikeleı qatysty. “Qala­nyń soltústik-shyǵys aımaǵynda turatyn sizderden 42 ótinish túsken bolatyn. Olardyń barlyǵy sheshi­min tapty. Keıbirine toqtala ke­teıin. Atap aıtqanda, jeke sektor úshin qatty turmystyq qaldyq­tardy tógý úshin arnaıy oryndar bólindi. Oqýshylardy mektepterge tasymal­daý qaıtadan retteldi. Joldardyń oı-shuńqyrlary tegis­teldi. Aıalda­malar jóndelip, kóshe­ler jaryqtan­dyryldy”, deı kelip qala basshysy bıyl “Jol kar­tasy” baǵdarlamasy boıynsha joldardy jóndeýge 300 mıllıon, kóshelerdi jaryqtan­dy­rý­ǵa 199 mıllıon teńge qarastyryl­ǵanyn aıtyp ótti. Nurjan Kemeruly oblys orta­ly­ǵynda qordalanyp qalǵan máse­lelerdiń áli de jetip artylatynyn jasyrmady. Solardyń ózektisine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­lyq salasyndaǵy problemalardy atady. Qalanyń abattandyrylǵan turǵyn úı qory 1023 úıdi qurasa, úshten biri 40 jyldan astam jóndeý kórmegen. 289 lıftiniń 55-i isten shyqqan. Al, jeke menshik sektor­daǵy 14 myńnan astam úı sapaly kom­mýnaldyq qyzmetke zárý. Búl­dir­shinderdi mektepke deıingi balalar mekemelerimen qamtamasyz etý de ótkir áleýmettik másele­lerdiń biri. Balabaqsha kezeginde segiz myńnan astam sábı kezekte tur. Jýyq arada 320 oryndyq bala­baq­shany paıda­lanýǵa berý kózdel­se, bıyl taǵy 520 oryndyq eki balalar mekemesin iske qosý jos­parlanǵan. Budan tysqary mektep­ter janynan 400 oryndyq shaǵyn ortalyqtar boı kóteretin bolady. Memlekettik tapsyrysqa sáıkes jeke menshik mektepke deıingi uıymdardaǵy oryn sany 225-ke arttyrylady. Kommýnaldyq jelilerdiń qol­da­nys ýaqytynyń uzaqtyǵy, tozýy kúrdeli jóndeýlerdi qajet etedi. Osyǵan oraı, arnaıy baǵdarlama qabyldanyp, energııa qoryn 25-30 paıyz únemdeý joly qarasty­ryl­ǵan. Bul, árıne, tyǵyryqtan shy­ǵý­dyń ońtaıly tásili emes. Respýb­lıkalyq bıýdjetten qarjylyq demeý bolmaıynsha, salany ilgeri bastyrý óte qıyn. Sol sııaqty ta­zar­tý qurylǵylaryn da qalpyna keltirý naıqalýdy kútpeıdi. Búgin­de aǵyn sýlardy tazartý jumys­ta­ry 12 qosyndy zattar boıynsha ótkizilýi tıis bolsa, bul talap oryn­dalar emes. Qala ınfraqurylymy jumy­sy­nyń tıimdiligin kóp jaǵdaıda onyń jol-kólik qurylymy anyqtaıtyny sózsiz. Bul baǵytta biraz sharýalar­dyń atqarylǵany baıqalady. Olaı bolsa, atalǵan qurylymnyń ilgeri basýyna ne kedergi jasap otyr? Aryz-shaǵymdardyń azaımaýyn nemen túsindirýge bolady? Máse­len, Inna Iаkovleva, Dýlat Jeńis­uly, Borıs Kolmogorov, Lıza Kono­valo­va, taǵy basqalary qoǵam­dyq kólik qozǵalysynyń nasharly­ǵyn, qys­tyń kózi qyraýda aıalda­malarda sary­lyp tosyp qalatyn­daryn sóz etti. Oń ózgeristerge qaramastan, kúrmeýi kóp túıtkildi máselelerdiń ne sebepti oryn alyp otyrǵanyna esepti kezdesýge qatys­qan oblys ákimi Serik Bilálov te arnaıy toq­tal­dy. Petropavl qa­lasynda 5 trol­leıbýs, 13 avtobýs, 14 shaǵyn avtobýs baǵyttarynda 296 kólik birligi jolaýshylar tasymal­daý qyzmetimen aınalysady. Qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý jáne jyljymaly quram parkin ja­ńartý maqsatymen 184 jańa avtobýs satyp alynǵan. Byltyr qalalyq jolaý­shylar kóligi 17,6 mıllıon adamdy tasymaldaǵan. Bul kórsetkish 2008 jylǵa qaraǵanda 6,7 paıyzǵa artyq. Sońǵy eki jyl boıy jolaqy ta­rıfi ózgertilgen joq. Demek, al­da­ǵy ýaqytta da tasy­mal­daý qyz­me­tine adamdardyń sura­nysy artpasa, kemimeıdi degen sóz. Petropavl­dyqtardyń talap-ti­lek­terine oraı úsh jańa baǵyt boıynsha qatynas uıymdasty­ry­lyp, tórt baǵyttyń qozǵalysy ózgertilgen. Beskól kentine deıin “6T” trol­leı­býs baǵyty ashylǵan. Alaıda, tasy­mal qyzmetiniń sapasy kópshilikti áli de qanaǵattandyr­maıdy. Sóıtse, bar gáp jolaýshy­lar tasymaldaýmen aınalysatyn kásiporyndar arasyn­da adal básekelestiktiń tómendiginde jatyr eken. Keıbireýler tenderdi utyp alǵannan keıin máseleni jyly jaýyp qoıatyn tárizdi. Qyzmet rynogyn qalyptastyrýmen shuǵyl­danýdyń ornyna, jeke bas paıdasyn kóbirek kúıtteıtin sekildi. Sońǵy tekseris-reıd qyzmet kórsetý má­de­nıetiniń tómendigin aıǵaqtap bergen. Jıynda sóıleýshiler qala ákiminiń jumysyna oń baǵa berdi. Oblys ákimi S.Bilálov alda atqarylatyn mindetterdi atap kórsetip, qala basshylyǵyna naqty tapsyrmalar júktedi. О́mir ESQALI. Petropavl. ALǴAN ASÝLAR ALASARMAIDY Ár túrli deńgeıdegi ákimderdiń halyqtyń aldynda esep berýi bılik tizginin ustaǵandardyń elmen etene jumys isteýiniń utymdy úrdisi bolǵanyn ómirdiń ózi kórsetip otyr. Al halyqtyń aldynda qyzaryp-qysylmas úshin jyl boıy atqarylǵan jumystardyń qaıtarymdy bolýyna qol jetkizý kerek-aq. Bul osy kezeńdegi tyndyrylǵan isterdi sarapqa salyp, aldaǵy jylǵa mindetter belgileıtin de sát. Ákimderdiń jyl saıyn ótki­zile­tin  ózderiniń  esebine tııanaqty daıyn­dalatyny da sondyqtan. Qar­ǵaly aýdanynyń ákimi Muhtar Jumaǵazıev Jeltaý aýyldyq okrý­ginde ótken esebine júzi jarqyn keldi. Bul okrýgke Petropavlov jáne Shámshi Qaldaıaqov atyndaǵy aýyldar qaraıdy.Buǵan deıin de birneshe aýyldyq okrýgter esep bergen ol aýdannyń ekonomıkalyq, áleýmettik-mádenı damý baǵyt­ta­ryn taratyp baıandady. Jyl ishinde atqarylǵan jumystar kóńilge senim uıalatady. Aýdan ekonomıkasynyń jetekshi salasy aýyl sharýashy­ly­ǵy bolyp tabylady. Álemdik qar­jy daǵdarysyna, aýa raıynyń qýań­shylyqty bolǵanyna qaramas­tan, qarǵalylyqtar agroónerkásip kesheni boıynsha óndiris kólemin 2 paıyzǵa arttyrǵan. Aýdanda aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn ja­ńar­týǵa 765,2 mln.teńge ınvestısııa salynypty. Bul 2008 jylǵy kórsetkishten 2,3 ese artyq. Aýdan ákimi qolda bar tehnıkanyń 80 paıyzy tozǵanyn da jasyrmady. – Biz Aqtóbeniń azyq-túlik beldeýin qamtamasyz etetin aýdan­dardyń qataryna jatamyz. Son­dyq­tan oblys “Tabıǵat+ ” JShS-ine tamshylatyp sýarý tehnologııa­syn engizýge qomaqty qarjy bóldi. Bul sharýashylyq kartop ósiriletin alqapty 120-150 gektarǵa deıin keńeıtýi qajet. “Pasaev” JShS-in sýmen qamtamasyz etý máselesi de sheshimin tabatyn bolady, – dedi Muhtar Sabyruly. Esepti kezeńde aýdan boıynsha ónerkásip óndirisiniń kólemi 869,2 mln. teńgeni qurady. Aǵymdaǵy jyly “Aqtóbe-Temir-VS” JShS Oń­tústik Velıhov ken ornynda geo­logtyq-barlaý jumystaryna kiris­pek. Sáýir aıynan bastap Soltústik Velıhov ken orny karerinde ken óndirý men basqa óndiris jumys­ta­ry jalǵasady.  Jalpy  quny 200,0 mln. dollar turatyn bul joba júze­ge asqanda, jylyna 900,0 myń tonna temir keni óndiriledi dep kútilýde. Osy seriktestik ústimizdegi jylǵy  shilde aıynda Velıhov temir ken ornynda taý-ken baıytý kombınatynyń qurylysyna kiri­sedi. Bul jobalar oblystyń 2010 jylǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlama­sy­na engizilgen. Aýyldyq jerlerdiń ózekti máse­leleriniń biri halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý ekeni sózsiz. Aýdanda bul baǵytta da júı­eli ju­mystyń izi qalanǵany ańǵa­ry­lady. “Aýyz sý” baǵdarlamasy aıasynda  Qa­rabutaq, Badamsha, Álim­bet, Her­son aýyldaryndaǵy sý qubyry kesheni qaıta jaraq­tan­dyryldy. 2010 jyly  respýblı­ka­lyq bıýd­jet­ten bólingen 685,2 mln. teńge Mamyt, Petropavlov, Sh.Qal­daıa­qov, Grıgorev, Stepnoı aýylda­ryndaǵy sý qubyry keshen­derin qaıta jaraqtandyrýǵa jum­salady. 2009 jyly aýdan boıynsha jalpy alańy 4560 sharshy metr 58 turǵyn úı salynyp, paıdalanýǵa berilipti. 2010 jyly  jalpy alańy 3350 sharshy metr turǵyn úı salý jos­parlanýda. “Jol kartasy” sheń­berinde respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten Badamsha aýylynyń káriz júıesin qaıta jaraqtandyrýǵa 111,4 mln. teńge, ákimdik ǵımaratynyń qurylysyna oblystyq bıýdjetten 200,0 mln. teńge bólinedi. Osy esepti kezdesý ótkizilip otyr­ǵan Petropavlov aýylyna jet­kizýshi gaz qubyry jáne oram­ishilik gaz bólýshi jelilerdiń qury­ly­syna oblystyq bıýdjetten 135,9 mln. teńge qaralǵanyn estigen aýyl­dyqtar bir serpilip qaldy. О́tken jyly kólik joldaryn kútip ustaýǵa, jylý júıelerin jóndeýge bólingen qarjy óz ornymen jum­salǵan. Aýdanda baılanys salasy­nyń qyzmetin jetildirýde de ilgeri­leýshilik bar. Buryndary aýdan ortalyǵy – Badamsha kentiniń bas aýrýyna aınalyp kelgen kóp qa­bat­ty turǵyn úıler men mekemelerdiń jylýmen qamtylýy jaqsaryp, problema oń sheshimin tapqan. Jergilikti bıýdjetke túsetin salyqtar men tólemder 113,8 paı­yz­ǵa oryndalypty. Aýdanda ústi­miz­degi jyldyń 1 qańtaryna 633 sha­ǵyn jáne orta bıznes sýbek­ti­leri bolǵan. Olar 6 213,1 mln. teńgeniń ónimin óndirip, bıýdjetke 415,9 mln. teńge túsirgen. Esepti kezeńde 10,6 myń adam eńbekpen qamtylǵan. Byltyrdyń ózinde 582 jańa jumys oryndary ashylǵan. Sonyń nátıjesinde aýdanda jumyssyzdar sany azaıyp keledi. Densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salasynda da jaqsy ister jal­ǵasyn taýyp otyr. Sońǵy jyldary ǵana bireýlerdiń menshigine ótip ketken tórt mektepke deıingi bala­lar mekemesi qaıtarylyp alynsa, byltyr alty bilim berý nysany kúrdeli jóndelipti. Aýdanda týber­kýlezben aýyratyndardy anyqtaý jáne emdeýdiń arqasynda, ondaı syrqatqa shaldyqqandar azaıǵan. Muhtar Sabyruly aýdandaǵy ózekti máselelerdi de aınalyp ót­pe­di. Ol keıbir sharýashylyq qury­lymdarynyń mal sanyn kemitýge jol bergenin, egistikke jaramdy jerlerdiń aınalymǵa qosylmaı otyrǵanyn basa aıtty. Sondaı-aq, kommýnaldyq kásiporyndar qyz­met­teriniń zaman talabynan keıin qalyp kele jatqanyn synady. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbekti­leriniń qaıtarymdylyǵyna qol jetkizýge shaqyrdy. Keıbir eldi me­kenderde jastardyń mádenı dem­aly­syn uıymdastyrýdyń olqy so­ǵyp jatqanyn da jasyrmady. Mal tuqymyn asyldandyrý, maldy qol­dan uryqtandyrý óz dáre­je­sinde júrgizilmeı otyrǵanyn atap kór­setti. Degenmen, ákimniń áńgimesinen ańǵarǵanymyz, jalpy alǵanda  Qar­ǵaly aýdanynda adamdardyń turmysy men densaýlyǵyn jaq­sartý baǵytynda aıtarlyq­taı jumystar atqarylýda. Sondyq­tan  kezdesýge kelgen aýyl turǵyn­dary jeke bastyń máselelerinen góri jalpyǵa ortaq, kópke paıdasy tıetin problemalarǵa nazar aýdar­dy. Kezdesýde shyǵyp sóıleýshiler aýdan ákiminiń esebin qanaǵat­ta­narlyq dep baǵalady. Aýyl turǵy­ny Galına Slınchenko aýdandyq aýrýhananyń bas dárigeri Ádilhan Boqanovqa ulyn ajal tyrnaǵynan alyp qalǵandary úshin alǵysyn jaýdyrsa, Petropavlov orta mek­tebine “Dıplommen – aýylǵa” ak­sııasy aıasynda kelip jumysqa tur­ǵan Tasbolat Muqashev turǵyn úı bólgen aýdan ákimine rızashylyǵyn  bildirdi. Osy mekteptiń ustazy Tamara Sangaılo halyqtyq qol­óner­di damytý jaıynda oı qozǵady. Ardagerler keńesiniń tóraǵasy Mars Shyntasov  bastalǵan sharýa­lardyń jalǵasyn tabatynyna senim artty. Muhtar Jumaǵazıev  qoıylǵan suraqtar jáne kóterilgen máselelermen kúndelikti aınaly­syp otyrǵanyn aıtyp, barlyq saý­al­darǵa tolyqqandy jaýap berdi. Aýa raıy aıazdy bolǵanymen, kóp jınalǵan aýyldyqtardyń er­teń­gi kúnge degen senimi bekı tús­ke­nin emen-jarqyn áńgimelesý­le­rinen, qýanyshty júzderinen ańǵardyq. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.