EKSPO-ny kórip, kóńilim marqaıdy
Elordada ótip jatqan EKSPO-2017 kórmesi elimiz úshin mártebe, maqtanysh. Kúlli álem kóz tikken, elimizdegi on segiz mıllıon halyqtyń ortaq toıyna aınalǵan sharany Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen kelip tamashalaýshylar qatary kún sanap artýda. Olardyń ishinde eńkeıgen kárisi de, es bilgen balasy da bar. Barlyǵy da el astanasyndaǵy áıgili jıyndy keýdelerin kernegen qýanyshpen áńgimeleıdi. Kórmege qatysqan kúnderin ómirlerindegi aıryqsha sát retinde eske alady. Kúni keshe Qostanaı oblysyna qarasty Jitiqara aýdanynyń turǵyny Myrzabaı JAQSYLYQOV atamyz aıtýly sharany kózimen kórip, kóńili marqaıyp qaıtty týǵan jerine. Seksenniń seńgirine shyqsa da shıraq qarııany áńgimege tartyp, az-kem tildesken edik.
– Kómeıińizden aǵytylǵan áńgimelerińiz shejirege bergisiz eken. Aldymen oqyrmandarymyzdy topyraǵyńyzben tanystyryp, ózińiz jaıynda til qata ketseńiz.
– 37-niń qyrǵynynda Qostanaı óńiriniń Qondybaı aýylynda týdym. О́mirim keńshardyń esep-qısabyn shottaýmen ótti ǵoı. Allaǵa táýbe deıik, egemendik alyp, esimizdi jıdyq emes pe. О́z elińe, óz jerińe bir shybyq qadasań da paıda. Bul – halqyńa tıgizgen paıdań. Men de zeınetker ekenmin dep qol qýsyryp otyrǵandy qup kórmedim. О́lketaný, tarıh, etnografııa taqyryptaryn saralap, zerdelep júrgenime jıyrma jyl bolypty.
– Eńbegińiz nátıjesiz emes shyǵar dep oılaımyz...
– Iá, «Qoly qımyldaǵannyń aýzy jybyrlaıdy» degen. Tyrbańdap júrgen soń bir tirlik bitedi ǵoı, áıteýir. Qazaqstannyń segiz oblysyn, irgedegi Reseıdiń eki oblysyn aralap, sońǵy hanymyz Kenesary Qasymulynyń jolymen júrip ótkenim bar. Izdenisterim iz-túzsiz emes, keshegi kúnderge, ult shejiresine arnalǵan birneshe eńbegim jaryq kórdi. Eki kitabym Elbasy nazaryna iligip, Alǵys hatyn joldady. Elimizdegi tarıh ǵylymdarynyń doktorlary, ólketanýshy professorlar oı-tujyrymdaryn bildirip, joǵary baǵalady.
Jaqynda ǵana Astana qalasynda EKSPO kórmesi aıasynda Qostanaı oblysynyń kúnderi ótkeninen habardar bolarsyzdar. Osy sharada kitaptarym kópshilik nazaryna tanystyrylǵanyn da aıta keteıin.
– Sol EKSPO kórmesin óz kózińizben kórdińiz. Kóńilge túıgenińiz, kópke aıtaryńyz bar shyǵar?
– Árıne, qaraǵym! Eń aldymen, zamandasym, eldiń aǵasy, Elbasy Nursultan Nazarbaevqa alǵysym sheksiz. Osyndaı kórme ótkizip, oǵan jer betiniń jartysynan astam memleketin uıystyryp, Qazaq degen halyqty álemge pash etkizdi. Bizdiń ulttyń buryn-sońdy shyqpaǵan shyńy, barmaǵan belesi ǵoı bul. Endeshe nege maqtanbasqa? Jahannyń aldynda mártebemiz asqaqtady, mereıimiz ústem boldy. Endi biz qoldaýymyz kerek. Qolpashtaǵanymyz abzal.
Qart kóńil kóp jyldardyń kýási emes pe? Mine, EKSPO sııaqty eren isti de kóz kórip, kóńil marqaıdy. «Jaqsyny kórmekke» degen. Oblys, aýdan basshylyǵyndaǵy balalaryma da rahmetim kóp. О́ńirden jóńkilgen toptyń quramyna qosyp, Astananyń topyraǵyn basýdy násip etti.
Al alǵan áserimdi aıtaıyn, ǵımarattardyń kelbeti keremet! Bizdiń elimizde kórsetilgen ár eldiń jetistikteri erteń ıgilikke jaraıtynyn sezemin. О́ıtkeni, men soqanyń zamanyn kórdim, kombaınnyń kezeńinen óttim. Aqyldy tehnologııanyń da shet jaǵasyn baıqadyq. Al kórmedegi ǵajaıyptarǵa qalaı senbeısiń? Alla aldynan jarylqasyn deıik! Ulttyq naqyshtardy «Etnoaýyldan» ańǵardym. Tazynyń – syrttany, tulpardyń – tarpańy, qustyń suńqary sonda. Kıiz úıler, salt-dástúrler umtylmapty qalada da. Budan urpaǵymyz óz mádenıetin, qundylyǵyn joǵaltpaı, órkendeý ústinde eken degen oıdy túıdim jáne kóńilim sony medet tutyp jaılanǵanyn nesine jasyraıyn.
Qart keýdede tilek te kóp, egemen elimniń basynan berekesi, beıbit zamany taımasyn! Halyqtyń ishin Qydyr kezip, qýanysh, shattyq jaılasyn. Táńiri bıiktegi azamattardyń amandyǵyn bergeı, olardyń sońynan ultyn súıetin, jurtyn qasterleıtin perzentter ergeı! Ár qazaqtyń aıy ońynan týyp, joly ońǵarylsyn!
– Igi tilegińizge rahmet.
Áńgimelesken
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
Sheteldik eriktiler de bar
EKSPO-2017 kórmesi búginde búkil álemniń nazaryn ózine aýdaryp otyr. Al jahandyq shara kezinde qyzmet kórsetip júrgen eriktilerdiń arasynda sheteldikterdiń de bar ekenin bireý bilse, bireý bilmes.
Elorda turǵyndary men qonaqtaryna kómek kórsetip júrgenderdiń biri – Sıdneı Isaııa. Jahandyq kórme úshin arnaıy Ispanııadan kelgen. Bul jigittiń bir ereksheligi, halyqaralyq mańyzdy sharalardyń kóbine qatysqan eken. Osyǵan deıin 2015 jyly Mılanda ótken EKSPO-ǵa, sondaı-aq ótken jyly Rıoda, 2014 jyly Sochıde ótken olımpıadalarǵa erikti retinde qatysypty.
О́ziniń aıtýynsha, halyqaralyq kórme Astanada ótetinin estigen boıda volonter retinde qatysýǵa ótinish bildiripti. Ǵalamtor betterin aqtarǵanda qazaq halqynyń qonaqjaı ekenin bilgennen keıin qyzyǵýshylyǵy tipten arta túsken. Degenmen, Qazaqstanǵa kelý oǵan ońaıǵa soqpapty. Bul maqsatyna jetý úshin túrli forýmdar men áleýmettik jobalarǵa qatysyp, daıyndyqtan ótken. Tipti, EKSPO-2017
kórmesin qoldaý maqsatynda sharalar da uıymdastyrypty.
– Italııada ótken kórmede ár eldiń pavılony qandaı deńgeıde bolǵany esimde. Olardyń arasynda Qazaqstandiki qattyraq unady. Shynymdy aıtaıyn, oǵan deıin Ortalyq Azııada ornalasqan Qazaqstan týraly óte az biletin edim. Biraq osy sharadan keıin Qazaqstan týraly kóbirek málimet alyp, osy jaqqa kelýge yntyzarym artty. Uly Dala eli maǵan erekshe unady. Ár ultty bólmeı, týǵanyndaı qaraıtynyna qaıran qaldym. Mundaǵy jurt óte meıirimdi. Al EKSPO asa joǵary deńgeıde ótip jatyr, – dedi Sıdneı Isaııa.
Aıta keteıik, EKSPO aýmaǵynda 40 elden kelgen 150 sheteldik erikti qyzmet kórsetip júr. Olardyń arasynda Ázerbaıjan, Fransııa, Italııa, Ýganda sekildi alys-jaqyn elder ókilderi de bar.
Aıan ÁBDÝÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
Kórmege Zaısannan 3 myń adam barady
Qazaq eli táýelsizdigin jarııalaǵannan beri qýatty memleket retinde qalyptasyp, álemniń aldyńǵy qatarly eline aınalý jolynda talaı belesterdi baǵyndyrdy, tamyry tereńde jatqan tól tarıhymyzdyń jańa betteri ashyldy. Qamshynyń sabyndaı ýaqyt ishinde ekonomıkalyq jáne áleýmettik mańyzy zor jobalardy qolǵa alyp, álemdik deńgeıdegi is-sharalar ótýiniń uıytqysy bola bildi. 2012 jyldyń 22 qarashasynda Fransııanyń astanasy Parıj qalasynda ótken HBK-niń 152-shi sessııasynda jasyryn daýys berý barysynda EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi Astana qalasynda ótedi dep belgilendi. Qalaı degende de, EKSPO-2017 sııaqty halyqaralyq kórmelerge qatysý qaı eldiń bolsa da áleýetin dúnıe júzine pash etýge berilgen tamasha múmkindik deýge bolady. О́ıtkeni, elderdi dostastyrý, aýyzbirlikke shaqyrý, ınfraqurylymdardy laıyqty deńgeıde damytý – joǵary dárejede ótetin kez kelgen is-sharanyń maqtanyshy.
– Zaısan aýdanynyń ákimi Temirbek Qasymjanovpen biraz ýaqyt buryn telefon arqyly habarlasqan edik. Ol bylaı dedi:
– EKSPO-ǵa bizdiń aýdannan úsh myń adam baryp, qazaq eliniń shırek ǵasyr ishinde qol jetken tabystaryn tamashalaıdy. Olardyń Astanaǵa jetýi úshin avtobýstar bólindi. Bir adamnyń baryp-qaıtýy nebári bes myń teńge. Jaqynda ǵana aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy Zýmrad Dúısenbaevanyń basshylyq jasaýymen, aýdandyq qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Shaımardan Oralbaev, qoǵamdyq kelisim keńesiniń tóraǵasy Qazbek Bıqadamov, jýrnalıster Ardaq Bóldekbaeva, Marat Salbanov, Zaısan «Jastar múgedekter qoǵamy»qoǵamdyq birlestigi, I, II, III top múgedekterimen baryp, qazaq óneri men mádenıetiniń jarshysyndaı bolǵan EKSPO-2017 kórmesiniń ásem ǵımarattaryn, árbir eldiń «Bolashaq energııasy» taqyrybyna arnap salǵan pavılondaryn tamashalap kelgen soń óz áserlerin jetkizdi. Buǵan qosa, Astana qalasynyń erekshe ásem kórinisin óz kózderimen kórip, tamashalap qaıtty. Ol ol ma, aýdannyń bir myńǵa jýyq mektep oqýshysy, ardagerler men zeınetkerler de belgilengen keste boıynsha EKSPO-ny tamashalady. Sonymen birge, memlekettik qyzmettegiler, aýdan ákimdiginiń barlyq qyzmetkerleri de Astanaǵa attanyp, kórmeni tamashalamaq, – deıdi Zaısan aýdanynyń ákimi T.Qasymjanov.
EKSPO-2017 – memleketimizdiń myǵymdyǵyn, elimizdiń eńseliligin, oıymyzdyń tereńdigin, halqymyzdyń qonaqjaılylyǵyn, aınalyp kelgende ulttyń ulylyǵyn kórsetetin tus. Sondyqtan da bizdiń táýelsiz jas memleketimiz úshin halyqaralyq kórmeni ótkizýdiń mańyzy óte zor. Zaısandyqtar muny tereń túsinýde.
Ońdasyn ELÝBAI,
jýrnalıst
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Zaısan aýdany
Sýrette: zaısandyqtar EKSPO kórmesinde
Sýretti túsirgen
Marat SALBANOV
