Resmı derekke súıensek, elimizde jalpy qoldanysta 96,5 myń shaqyrym avtomobıl joly bar. Onyń 23,7 myń shaqyrymy – respýblıkalyq, 72,8 myńy – jergilikti jeli. Solardyń sapasyn jaqsartyp, jurtty jol azabynan qutqarý múddesinde memleket tarapynan jol qurylysyna qyrýar qarjy bólinip, aýqymdy jumys atqarylýda. Árıne, osynyń ózinde, ásirese, jergilikti jerlerdegi joldardyń máselesi tolyqtaı sheshiler emes. Biraq «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasynyń arqasynda bul túıtkildiń de túıini tarqar túri bar. Sebebi, qazirdiń ózinde baǵdarlama sheńberinde sheshilgen sharýa az emes eken.
Qara joldyń sapasyn qalaı jaqsartamyz? Qansha shaqyrymyna kúrdeli jóndeý qajet? Oǵan qansha qarjy kerek? 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytý memlekettik baǵdarlamasy osyndaı ózekti máselelerdiń túıinin tarqatyp, sheshimin tabý maqsatynda qolǵa alynǵan bolatyn. Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri J.Aıbatyrovtyń málimdeýinshe, qazirgi tańda baǵdarlamanyń barlyq baǵyttary boıynsha qarajattardy ıgerý kólemi ulǵaıtylǵan jáne josparǵa sáıkes júrgizilip jatyr. Vıse-mınıstr qarajattardy ıgerý kólemi 7 aıdyń ishinde 52,9 mlrd teńgege ulǵaıyp, 179,4 mlrd teńgeni quraǵanyn atap ótti.
«Jalpy, jyl qorytyndysy boıynsha qarajattar tolyqtaı ıgeriledi degen senimdemiz, jáne 602 shaqyrym avtojoldy paıdalanýǵa berý josparda bar. Jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júıelerin jańǵyrtý jumystarynda qarajattardy ıgerý 5 mlrd teńgege ulǵaıtylǵan. 2017-2018 jyldardyń qorytyndysy boıynsha 1 248 shaqyrymǵa jýyq jelini jóndep, turǵyzý kózdelgen», dedi A.Jumaǵulov.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, bilim berý salasynda ıgerý kólemi 11,3 mlrd teńgege ulǵaıtyldy, 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha 70 nysandy paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Sondaı-aq, «BJK 2020» aıasynda kásipkerlik nysandarynyń jetpeı turǵan ınfraqurylymdaryn júrgizý boıynsha da qarajatty ıgerý kólemi 1,01 mlrd teńgege ulǵaıtylǵan.
«Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha 2015-2016 jyldarda I jáne II-tehnıkalyq kategorııaly 1,3 myń shaqyrym avtojol rekonstrýksııalanǵan. Osy jyldar ishinde avtojol jobalaryn júzege asyrýǵa 616 mlrd teńge qarastyrylsa, onyń 329 mlrd teńgesi Ulttyq qordan bólingen. Bólingen qarajat tolyq ıgerilip, 9 joba iske asyrylǵan. Al bıyl avtojoldar rekonstrýksııasyna 356,2 mlrd teńge, onyń ishinde Ulttyq qordan 143,5 mlrd teńge bólingen.
Jalpy, 2010 jyldan bastap respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń 5 myń shaqyrymyna rekonstrýksııa jáne kúrdeli jóndeý júrgizilgen. Nátıjesinde qazir respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń 85 paıyzy, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń 65 paıyzy jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıda, deıdi Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń málimetteri.
Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Roman Sklıar «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda bıyl jalpy uzyndyǵy 4,4 myń shaqyrym bolatyn 22 avtojol jobasyn iske asyrý qarastyrylǵanyn atap ótti. Vıse-mınıstrdiń málimdeýinshe, «Ortalyq – Ońtústik» jobasy boıynsha 2016 jyly jalpy uzyndyǵy 275 km bolatyn Astana –Temirtaý jáne Almaty – Qapshaǵaı ýchaskelerin jóndeý aıaqtalǵan. Al uzyndyǵy 14 shaqyrym Temirtaý – Qaraǵandy ýchaskesin jóndeý jalǵasýda. «Ortalyq – Shyǵys» jobasyn iske asyrý bastalǵaly beri 230 shaqyrymy paıdalanýǵa berilgen.
Sondaı-aq, «Ortalyq – Batys» jobasy boıynsha Astana – Qostanaı avtojolyn jáne Aqtóbe – Qarabutaq – Denısovka ýchaskesin jóndeý tolyq aıaqtalǵanyn jetkizdi. 2020 jylǵa deıin Denısovka – Qostanaı ýchaskesin (114 km) aıaqtaý josparlanyp otyr eken. Sonymen qatar, Qapshaǵaı – Taldyqorǵan, Astana – Petropavl – RF shekarasy jáne Oral – Kamenka aýyspaly jobalaryn iske asyrý jalǵasýda.
«Jańa jobalardy bastap kettik. Olar – jalpy uzyndyǵy 2 myń shaqyrym bolatyn Jetibaı – Jańaózen, Taldyqorǵan –О́skemen, Merke – Býrylbaıtal, Qalbataý – Maıqapshaǵaı, Úsharal – Dostyq, Beıneý – Aqjigit, Taskesken – Baqty, Osınov asýy, Shýche – Zerendi», dedi R.Sklıar.
Vıse-mınıstrdiń habarlaýynsha, birinshi jartyjyldyqta iske asyrylyp jatqan jobalar boıynsha 112 mlrd teńge ıgerilip, 80 myń adam jumysqa tartylǵan. Budan ózge, 2016 jyldyń jeltoqsanynda Quryq portynda qýaty 4 mln tonna bolatyn temir jol parom kesheni iske qosylǵan. Sondaı-aq, bıyl qýaty 2 mln tonna bolatyn avtomobıl parom keshenin salý bastalypty. Joba quny 67 mlrd teńgeni quraıdy.
Vıse-mınıstr, sondaı-aq, Astanadaǵy jańa temir jol vokzalynyń jumysy jaıly aıtyp ótti. «Jańa vokzaldyń ótkizý qabileti táýligine 35 myń jolaýshyny, al jumys istep turǵan vokzalmen qosa alǵanda táýligine 47 myń jolaýshyny quraıdy, bul elorda jolaýshylarynyń legine, oǵan qosa halyqaralyq kórme ótkizý kezinde qyzmet kórsetýdi tolyq qamtamasyz etedi. Temir jol vokzalyn paıdalanýǵa bergennen bastap shamamen 305 myń jolaýshyǵa qyzmet kórsetildi. Sonymen qosa, Astana qalasy áýejaıynyń jańa termınalyn salý jáne ushý-qoný jolaǵyn jóndeý aıaqtaldy. Áýejaıdyń ótkizý qabileti jylyna 8,2 mln jolaýshyny nemese saǵatyna 2 525 jolaýshyny quraıdy», dedi R.Sklıar.
«Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda ınfraqurylym jobalaryn keń aýqymda iske asyrý tasymaldardyń jyldamdyǵyn arttyrýǵa, kólik shyǵyndaryn azaıtýǵa, jalpy qyzmet kórsetý jáne tranzıttik áleýetti jaqsartýǵa múmkindik bermek.
«Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda apatty mektepter men úsh aýysymda oqytýdy joıýdyń júıelik jumystary da jalǵastyrylýda. Bul jaıynda Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Bıbigúl Asylova baıandady. Vıse-mınıstr «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý barysynda «Bilim berý salasynyń ınfraqurylymyn damytý» baǵyty boıynsha bıyl Ulttyq qordan barlyǵy 71,7 mlrd teńge bólingenin atap ótti. Onyń ishinde 26,5 mlrd teńge 2016 jyly bastalǵan 53 mekteptiń qurylysyn aıaqtaýǵa, 45,2 mlrd teńge jańa 56 mekteptiń qurylysyna bólingen. 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha ákimdikterge 41 156 mln teńge aýdarylǵan, olardyń 38 606 mln teńgesi nemese 94 paıyzy ıgerilgen.
B.Asylovanyń aıtýynsha, 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha 7 mektep paıdalanýǵa berilgen, Almaty, Jambyl, Qaraǵandy oblystarynda 1 mektepten, OQO-da 4 mektep jáne Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qalasynda 320 orynǵa arnalǵan balabaqsha paıdalanýǵa berildi. 2017 jyldyń sońyna deıin 80 mektepti iske qosý josparlanǵan.
«Búginde Ulttyq bilim berý derekter bazasy boıynsha elimizde 64 apatty mektep pen úsh aýysymda oqytatyn 127 mektep bar. Olardyń ishinde 41 apatty mektep pen úsh aýysymda oqytatyn 62 mektep 2015 jyldan qalǵan jáne taǵy 23 apatty mektep pen úsh aýysymda oqytatyn 65 mektep anyqtaldy», dedi B.Asylova.
2017-2018 jyldardyń qorytyndysy boıynsha apatty mektepterdiń ornyna 51 mektep paıdalanýǵa beriledi jáne 90 mektep úsh aýysymdy bilim berýdi joıady, olardyń ishinde 116 mektep Ulttyq qor esebinen salynady.
Al Energetıka vıse-mınıstri Baqytjan Jaqsalıev «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda qolǵa alynǵan keıbir jobalar merziminen buryn oryndalyp jatqanyn atap ótti. Sonyń biri, 500 kV Ekibastuz – Shúlbi GES (Semeı) – О́skemen jelisi qurylysy» jobasy. «Jobanyń júzege asyrylý merzimi – 2011-2017 jyldar. Joba quny – 53,3 mlrd teńge. Qarjylandyrý tolyǵymen KEGOC kompanııasynyń qarajaty esebinen júzege asyrylady. Búgingi tańda jobanyń barlyq qurylys-montaj jumystary tabysty aıaqtaldy», dedi B.Jaqsalıev. Salynǵan nysandardy iske qosý 2016 jyly 6 jeltoqsanda Memleket basshysynyń qatysýymen «»Indýstrııalandyrý kúni aıasynda ótken telekópir barysynda iske asyryldy. Jobanyń birinshi kezegi boıynsha qurylys-montaj jumystary josparlanǵan 2017 jyldyń ornyna, 2016 jyly kestesinen buryn aıaqtaldy. 2018 jyly aıaqtalatyn taǵy bir joba – Aqtoǵaı – Taldyqorǵan – Almaty 500 kV ShGES elektr jelisiniń qurylysy.
«Jobany júzege asyrý Qazaqstannyń Soltústik – Ońtústik baǵyty boıynsha ulttyq elektr jelisiniń tranzıttik áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi, elektrlendiriletin temir jol ýchaskeleriniń, energııa qajet etetin ken ónerkásibi nysandarynyń qajettilikterin jabýdy qamtamasyz etedi, shekara mańy aýmaqtaryn damytý jáne jańǵyrmaly energııa áleýetin keńinen ıgerý úshin jaǵdaılar týdyrady, sonymen qatar, Shyǵys aımaqtyń Qazaqstannyń biryńǵaı elektr júıesimen baılanysyn kúsheıtedi», dedi B.Jaqsalıev.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
