Elbasymyzdyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamasy aıasynda, sondaı-aq, Qazaqstan men Mysyr elderi arasyndaǵy mádenı qarym-qatynastardy damytý maqsatynda ótken jınalysqa atalǵan qordyń prezıdenti, bıylǵy jyldyń sáýir aıynda uıymdastyrylǵan «Babalar izimen» ekspedısııasynyń jetekshisi Sapar Ysqaqov, tarıhshy, ǵalym Qoıshyǵara Salǵarauly, ǵalym Ádil Ahmetov, aqyn Serik Turǵynbekuly jáne basqa da zııaly qaýym ókilderi men jýrnalıster qatysty.
«Biz osy jolǵy «Babalar izimen» ekspedısııasyn Mysyrdan bastadyq. О́ıtkeni onyń tarıhı sebepteri de kóp. Mysaly, onda sonaý XIII ǵasyrda tutqynǵa túsip, keıin sol eldiń bıleýshisine aınalǵan, tutas arab áleminde aty ańyz tulǵa Sultan Beıbarys babamyzǵa qatysty tarıhı orynda jádiger, belgiler az emes. Mine, bir elge qul bolyp baryp sultany bolǵan babalarymyzdyń basqan izi bizge úlgi, rýh beredi. Bizdiń biletinimiz bir Beıbarys bolǵanymen 1253 jyldan 1373 jyldary aralyǵynda Qypshaq dalasynan barǵan babalarymyzdyń urpaqtarynan Sultan Qalaýyn, Sultan Hasan sekildi 25 sultan shyqqan eken. Bizdiń otarlyq ornatqan quldyq sanany emdeýdiń birden-bir joly tarıhty bilý, ata-babalarymyzdyń kim ekenin jan júregimizben uǵyný. Búgingi urpaqqa keregi osy», dedi Sapar Ysqaqov.
Ekspedısııa jetekshisinen keıin sóz alǵan Ádil Ahmetov «men aldymen sol quldyq sananyń bastaýy qaıda jatqany týraly aıtyp óteıin» dep sózin ári qaraı jalǵady. «Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵannan keıin, kommýnıstik partııa ortalyq komıteti «Túrkologııa salasynda tereń zertteýlerdi toqtatý kerek!» degen sheshim qabyldaǵan. Sol sheshim qalaı qabyldandy, sodan bastap túrkolog ǵalymdar qýdalana bastady. Tipti Radlov pen Orhon-Enıseı jazýyn ashqan Tomsonnyń kitaptaryna silteme jasaǵan ǵalymdar qýǵyn-súrgindi de basynan keshti. Sonda ǵalymdar ne istegen? «Túrik» degen sózdi jazbaı saıası evfemızmge kóshken. «Túrik» degen sózdiń ornyna «qazaq», «qyrǵyz», «bashqurt», «tatar», «týva» degen sekildi ataýlardy jazdy. Sebebi, túrki órkenıetiniń óte tereń, ulan-ǵaıyr, uly órkenıet ekenin, bizdi sodan tamyr úzýge májbúrleý jatyr edi», deı kelip, búgingi ǵylym men tehnıka damyǵan zamanda álem tilderin biletin jastardyń osy salaǵa kóptep kelýi kerektigin alǵa tartty.
Al ǵalym Qoıshyǵara Salǵarauly: «Jalpy, adamnyń tanym-túsiniginiń tolyq qalyptasýynda kem bolsa bolmaıtyn úsh sana bar, birinshisi – tarıhı sana. Ol qoǵamnyń óz tarıhı tanymyn qalyptastyrady. Ekinshisi – ulttyq sana. Ol halyqty ulttyq múdde turǵysynda toptastyrady. Úshinshisi – azamattyq sana. Ol jeke adamnyń pendelik kirden tazarýǵa talpynyp, parasat bıiginde uly murattarǵa jeteleıdi. Biz osy úsh sanany belgili deńgeıge jetkize almaı kele jatyrmyz», dep búgingi «rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda azamattardyń aıanbaı jumys isteýin, naqty nátıjege kerektigin basa aıtty.
Jınalys sońynda Sapar Ysqaqov Saǵadat Nurmaǵambetov atyndaǵy halyqaralyq qoǵamdyq qaıyrymdylyq qorynyń shaqyrtýymen Sultan Beıbarystyń tikeleı urpaǵy Samııa Beıbarys hanymnyń Astanaǵa kelgenin, «Babalar izi» ózge de memleketterde jalǵasyn tabatynyn, sondaı-aq «Habar 24» arnasymen birlesip 40-qa jýyq derekti fılm túsiriletinin jetkizdi.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
