Ýltradybystyq zertteý: mindetteri, problemasy jáne sheshý joldary

Búgingi tańda medısınada dıagnoz qoıýda  nebir  dıagnostıkalyq quryl­ǵylar,  jańa tehnologııalar bar desek, sonyń biri – ýltradybystyq zertteý, ıaǵnı ÝDZ (ÝZI). ÝDZ – dıagnoz qoıý men emdeý ádisin tańdaýda óte mańyzdy ról atqarady. Bul joǵary deńgeıde aqparat beretin jáne  qaýipsiz  zertteý ádisi.  Almaty memlekettik dárigerlerdiń bilimin jetildirý ınstı­týtynyń ýltradybystyq zertteý jáne fýnksıonaldy dıagnostıka kafedrasynyń meńgerýshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory Baıan NAÝRYZBAEVAMEN áńgimemiz   elimizdegi  dıagnostıkalyq qyzmettiń ereksheligi, jaı-kúıi men   problemasy jaıynda órbigen.      – Baıan Uısymbaıqyzy, búginde kópshi­l­i­gimiz «ÝZI» dep atap ketken ýltradybystyq zertteýdiń dıagnoz qoıýdaǵy qanshalyqty dáldigi, naqtylyǵy, qaýipsizdigi, sondaı-aq rentgen apparatynan ÝDZ-nyń ereksheligi men artyqshylyǵy jaıynda bilgimiz keledi... – Áńgimemizdi rentgen sáýlesinen bastasaq, ol ıondalǵan radıasııa, onyń adam aǵzasyna zııany joq emes. Demek, rentgenge kez kelgen jaǵdaıda túse berýge keńes berilmeıdi. Sondyqtan da qazirgi medısınada ÝDZ keńinen qoldanylady. Onyń ereksheligi – qaýipsiz, eshqandaı radıa­sııa­sy joq. Al ýltradybys qalaı paıda bolady degenge kelsek, mysaly, delfındi alaıyq, olar asa joǵary jıilikte dybys shyǵaratyny sondaılyq, ony adam qulaǵy qabyldaı almaıdy. Ulpadan (tkannan), sýdan tikeleı ótip, shaǵylysyp qaıtady. Iаǵnı, ol denedegi ózgeristi nemese bógde zatty suıyqtyq pa, joq isik pe, sony ekran arqyly kórsetedi. Mysaly, klınısıster kózben kóredi, qolmen ustaıdy, biraq ishki aǵzaǵa kirip kete almaıdy. Al ÝDZ ulpaǵa erkin kiredi. Mine, delfınniń ýltra dybystyń sımvoly bolyp tabylatyny da sodan. – Búgingi kúndegi ýltradybystyq zertteý­diń múmkindigi qandaı deńgeıde? – Múmkindigi óte zor. Ásirese, akýsherlik salada. Ondaǵy ÝDZ-nyń basty mindeti – bala ana qursaǵynda paıda bolǵannan bastap, toǵyz aıǵa deıingi densaýlyǵyn baqylap, ishten týa bitken kemshilikti, aǵzadaǵy ózgeristerdi qolmen qoı­ǵan­daı anyqtaıdy. Qazir jańadan týylǵan náres­te­lerde syrqattanýshylyq kóp. Árıne, ol pato­lo­gııalardyń sebebi bar. Máselen, jastar erte jy­nystyq qatynasqa túsip, qalaı bolsa solaı ómir súrýden qoryqpaıdy. Jynystyq jolmen ju­ǵatyn juqpaly aýrýlar, nashaqorlyq, mas­kúnem­dik, genetıkalyq aýrýlar, t.b. bala densaýlyǵyna keri áserin tıgizbeı qoımaıdy. Eger sondaı kemtar balanyń bári dúnıege keletin bolsa, ata-anasyna, ózine eshqandaı baqyt ákelmesi haq. Resmı derekterge súıensek, jyl saıyn TMD elderinde 44 myń náreste týabitti júrek aqaýymen (porok) dúnıege kelse, onyń elý paıyzy týa salysymen jaryq dúnıemen qoshtasady eken. Al Qazaqstanda týabitti júrek aqaýy syrqatymen aýyrý 100 myń adamǵa shaqqanda: úlkenderde – 9,1, jasóspirimderde – 66,9, balalarda – 144,9. Qazaqstanda jyl saıyn 3000 sábı týabitti júrek aqaýymen týylyp, olardyń 10-15 paıyzy ǵana bir jasqa deıin ómir súredi. Budan shyǵar qorytyn­dy, eger biz prenataldy syrqattanýshylyqty ÝDZ-men erterek anyqtar bolsaq, sol arqyly prenataldyq ólimdi de tómendetemiz. Bul tek sandyq kórsetkishti tómendetý emes, otbasyndaǵy erli-zaıyptynyń da problemasyn sheshedi. Demek, biz balalardyń dúnıege kelgenimen, ómir súre almaıtynyn erterek anyqtap, júkti­likti buzýǵa sheshim qabyldaýǵa olardyń kózin jet­kizýimiz kerek. Ol úshin júktiliktiń bes aıyn­da, ıaǵnı 22 aptaǵa deıin anyqtaýǵa múmkindik bar. Qazir qyryq jasta, odan da asyp bosanyp jat­qandar sany kóbeıýde. Árıne, jasy ulǵaıyp bosaný – bul da qaýip-qaterge bir taban jaqyndyq. Sondyqtan osy jastaǵylar, skrınıng kezeńinde genetıkalyq tekserýden ótýge mindetti. – Oqyrmandarǵa túsinikti bolsyn, prena­tal­dy dıagnostıka men perınataldy dıag­nos­tıkanyń aıyrmashylyǵy nede? – Prenataldy dıagnostıkamyz – ol qur­saq­taǵy shaqalaqtyń densaýlyǵyn tekserý, al pe­rınataldy – qursaqtaǵy jáne jańa týylǵan náres­teniń densaýlyǵyn tekserý. – ÝDZ – prenataldy dıagnostıkada eń negizgi qural desek, onyń Qazaqstandaǵy deńgeıi qaı dárejede? – Jalpy prenataldy dıagnostıka degenimiz – ana qursaǵyndaǵy shaqalaqtyń densaýlyǵyn anyqtaý. Ol úshin ne kerek? Birinshiden, myqty dıagnostıkalyq apparat, sosyn sol qurylǵyny meńgeretin kásibı biligi joǵary maman qajet. Eger dıagnostıkaǵa durys apparat, qurylǵy bólinbese, maman qansha myqty bolǵanymen, naqty dıagnoz qoıa almaıdy. Mysaly, hırýrgke ótpeıtin pyshaq berip, oıdaǵydaı operasııa jasa dep qalaı talap etesiń. ÝDZ da sol sııaqty. – Ekiqabat áıelder skrınıngtik kezeńde ÝDZ-den mindetti túrde ótýi kerek pe? – Mindetti túrde. Ásirese, ekiqabat áıel úshin júktiliktiń alǵashqy 10-14, 20-22 jáne 30-34 apta aralyǵy óte mańyzdy kezeń. Iаǵnı, skrınıng kezeńi ne úshin kerek? О́ıtkeni, sol aralyqta balanyń dene músheleri paıda bola bastaıdy. Iаǵnı, 10-14 aptada balanyń bas súıegi bar ma, joq pa, Daýna aýrýynan aman ba, sol tekseriledi. Nege deseńiz, Daýna aýrýy 10-14 apta aralyǵynda jaqsy baıqalady. Bul zertteýdi dúnıe júziniń ǵalymdary matematıkalyq dáldikpen dáleldep qoıǵan. Kórdińiz be, eger osy merzimdi ótkizip almasaq, bul aýrýdy 80 paıyzǵa deıin anyqtaý múkindigi bar. Alaıda, ondaı patologııa tabylyp jatsa, ata-anaǵa dárigerlerdiń konsılıýmy arqy­ly barlyq jaǵdaıdy túsindirip, olardyń ruq­satymen júktilikti buzýǵa keńes beremiz. Ol ana úshin jasandy bosandyryp alǵannan áldeqaıda jeńil. Ekinshi skrınıngtik kezeń – 20-24 apta aralyǵynda. Qazir 22 aptalyqqa kóshýde. Bul merzimde balanyń búkil dene múshesiniń túgeldigi anyqtalady. Júregi, basy, basqa múshe­leri qa­lyp­ty ma, sony kórýge múmkindik beredi. Tipti, onda aıaǵynyń súıegine, qýyq, muryn, aýyz qýy­sy­na deıin kóre alasyz. Eger osy aralyqta bári qalypty bolsa, ary qaraı júktilikti qoryq­paı jalǵastyra beredi. Al aqaý tabylyp jatsa, genetıkalyq jolmen anyqtaýǵa jiberedi. Ol jerde de dıagnoz naqtylanyp jatsa, ata-analarymen sóılesip, júktilikti buzýǵa týra keledi. Úshinshi skrınıngtik kezeń – 30-34 apta aralyǵynda qursaqtaǵy náresteniń densaýlyǵy kópshiliginde ananyń densaýlyǵyna kóbirek baılanysty keledi. Mysaly, qan qysymy, qan azdyq, basqa da janama aýrýlary bolsa, balaǵa kómirtegi jetispegendikten salmaǵy az, áljýaz týylady. Sondaı jaǵdaıǵa jetkizbeý úshin ÝDZ-men, dopplermen, KTG-men ýaqtyly dıagnostıka jasap, dereý ana­ny bosandyryp, balaǵa jańa týylǵan náresteler bóliminde kómek kórsetilýi kerek. Máselen, sýyq aımaqta qyzanaqty jerde qanshama ýaqyt uzaq ustaǵanmen, qyzaryp pispeıdi ǵoı. Bul jerde de ananyń ýaqytyna jetip, qalypty bosanýyna densaýlyǵy jetpeı jatsa, ishtegi náresteni saq­tap qalý úshin dáriger qandaı da bir sheshim qabyldaýy tıis. Mine, osyndaı úsh kezeńde ÝDZ-nyń mańyzdy mindetteri bar. Al endi jaqsy apparatýra bolmasa, osy patologııalardy ekinshi, úshinshi kezeńge ótkizip alyp jatady. Aıtyp otyr­myn ǵoı, 80 paıyz hromosomalyq patologııalar alǵashqy úsh aıda anyqtalady. Jaraıdy, olar­dy qalǵan eki kezeńinde baıqap, bala ómirine qaýiptiligin anyqtasa quba-qup. Budan shyǵar qorytyndy, dúnıege aýrý balalardyń kelip jatýy­nyń bir sebebi, jaqsy apparattyń joq­ty­ǵynan bolýy da yqtımal. Búginde apparatta tek ÝDZ mamandary ǵana emes, klınısısterdiń óz­deri­niń de dıagnostıkadan habary bolyp, shuǵyl jaǵdaıda kómekke kelýleri kerek degen qaǵıdany ustanýda. Jaqynda osyndaı kóshpeli sıkldi ótkizýge Túrkistanǵa baryp qaıttym. – Kıeli de, qazaqy qaımaǵy buzylmaǵan Túrkistandaǵy jaǵdaı qalaı eken? – Sizge aıtaıyn, shetelde kez kelgen klınısıst óz salasynda ÝDZ-ny meńgergen. Aıtalyq, akýsher kezekshilikte otyrǵanda, neshe túrli jaǵdaılar bolyp, bes-on mınóttiń ishinde ne balanyń, ne ananyń jaǵdaıy kúrt nasharlap ketýi yqtımal. Sonda ÝDZ-de kóretin mamandy úıinen shaqyrmaı, ózderi datchık qoıyp, bir sheshimge kelip, anany da, balany da aman saqtap qalady. Kóshpeli sıkldiń maqsaty sol, ár aımaqtaǵy mamandardy jumystan qol úzbeı, oqytyp, úıretý. Áriptesterimiz mundaı sıkldiń eki jaqqa da tıimdi ekenin moıyndaýda. Sol ýaqyt ara­lyǵynda biraz nársege úırettik dep oılaımyn, nátıje de jaman emes. Osy oqý barysynda my­nan­daı bir jaǵdaı boldy. Bosanatyn ananyń jatyry tolyq ashylǵanmen, tolǵaq ta bar, biraq shaqalaq túspeıdi. Sodan sıkldiń kýrsanty (kezekshi akýsher-gınekolog) datchıkti qoıyp kórse, jatyrdyń tómengi jaǵyndaǵy úlken isik (mıoma) balany jatyr moınynda ustap jibermeı turǵan. Mine, sony klınısıst ózi kórip, kesir tiligimen balany aman alyp qalǵan, anasynyń da keselin birge alyp tastaǵan. Kórdińiz be, klınısıstiń ÝDZ-ny meńgerýi, bul óte tıimdi. Árıne, bul jerde ol jumysyn qoıyp, ÝDZ-de otyrý kerek degen uǵym týmaýy kerek. Shetelde solaı. Sol jolǵy kóshpeli sıklda otyz dáriger jumystan qol úzbeı dáris aldy. Sonshama adamdy birden Almatyǵa shaqyryp oqytý, birinshiden, múmkin emes. Olar qaıtty deısiz ǵoı, tańǵy altyda jumysqa kelip, toǵyzǵa deıin operasııalaryn jasap, naýqastaryn emdep, jumystaryn bitirip baryp, saǵat toǵyzdan altyǵa deıin dáris aldy. – Túrkistandaǵy emdeý oryndaryndaǵy ýltra­dybystyq zertteý apparatýralary kóńilińizden shyqty ma? – Árıne, joq. Mysaly, sol Túrkistanda Izraılde arnaıy daıyndyqtan ótken ýdzıst-prenatolog qyz otyr. Qabileti jaqsy, bilim deńgeıi joǵary. Sonyń jumys istep otyrǵan appara­ty­nan tyńdaýshylaryma kóp nárse kórsete alma­dym. Onda dopplerografııalyq zertteý jasaý múm­­kin emes. Doppler degenimiz – ÝDZ-nyń bir múm­kindigi. Surastyra kelsek, Ońtústik Qazaq­stan oblysyna tendermen osyndaı on eki apparat alynypty. Bular negizinen úshinshi deńgeıdegi ÝDZ. Endi qarańyz, sol tóńirektegi barlyq eki­qabat áıel ÝDZ-ge túsýge sonda jiberiledi. Odan tek qursaqtaǵy shaqalaqtyń aıaq-qolynan basqa eshnárseni kóre almaısyz. – Kásibı maman, bilikti ǵalym retinde aıtyńyzshy, osyndaı jaǵdaıdan shyǵýdyń qandaı joldary bar? – Jalpy aıtar bolsaq, bizde birinshiden, akýsherlik dıagnostıkada kezeńdilik joq. Ol ne degen sóz. Mysaly, áıelder konsýltasııasynda ýdzıst-prenatolog otyr delik. Eger ishtegi bala densaý­lyǵynan aqaý tabylsa, bolmasa ekiushty jaǵdaı kezdesse, ony ÝDZ-men kórýdiń ekinshi kezeńinen ótkizýge joldamamen odan da dálirek, naqtyraq anyqtaıtyn myqty ÝDZ-ge jiberýi tıis. Sizge bir jaǵdaıdy aıtaıyn, Kentaý qalasynda sýdaı jańa myqty apparat qaptalyp, jabyq kúıinde tur. О́kinishke qaraı, suraǵandarǵa bermeıdi. Qajetke jaratpaı tyǵyp otyrǵannan góri, kerek jerlerge nege bermeske? Eń qyzyǵy, kentaýlyqtar óz pasıentterin úshinshi deńgeıdegi apparatqa túsýge jiberýde. Perınataldy ortalyqtyń bas dárigerine bul máseleni oblystyq densaýlyq saqtaý bas­qar­masy arqyly sheshýge keńes berdim. – Jalpy, prenataldy dıagnostıkada qan­daı problemalar bar dep oılaısyz? – Eń negizgi problema – halyqpen jumys isteýde. Máselen, ÝDZ-nyń mańyzy, mándiligi, júk­tilik kezinde ýaqtyly dárigerge kórinip turýy kerektigi jóninde BAQ jıi jazyp, túsindirse. Olaı deıtinim, kópshilik áıelder ÝDZ-nyń balaǵa zııa­ny bar dep, qalaıda kórinbeýdiń jolyn izdeıdi. Al onyń arty úlken ókinishke ákelip soǵýy múm­kin. Kór­dińiz be, turǵyndarǵa, ásirese, áıel­derge ne úshin ÝDZ-nyń úsh kezeńin ótkizip almaı, túsý kerektigin túsindirýdiń qajettiligi. О́ıtpegen­de, aýyl­dyń áıelderi naýqandyq sharýalaryn bitirip, qoly bosaǵanda kelip jatqany. Toǵyz aıda úsh ret kelýge kóp ýaqyt ta kerek emes. Másele – ýaqtyly kelý. Sonda ǵana ÝDZ óziniń maqsatyna jetedi. – Búginde jekemenshik ÝDZ kabınetteri kóptep ashylýda. Bul ózi durys jaıt pa? – Búginde jekemenshik kabınet ashyp alýdyń pálendeı qıyndyǵy joq. Sertıfıkat alyp, ju­mys isteı beredi. Biraq, ýdzısterge týabitti júrek aqaýyn, onyń damýyn, akýsherlik qyzmette ar­naıy bilim qajet. Ondaı mamandy ýdzıst emes, prenatolog deımiz. Iаǵnı, prenatolog degenimiz – jyldar boıy ÝDZ-men tek bir salany ǵana qaraı­tyn maman. Jekemenshik kabınettegi áriptes­terime ótinishim, akýsherlik saladaǵy skrınıngtik kezeńderdi tek prenatolog mamanǵa jiberse deımin. Olaı deıtinim, jekemenshik kabınettegi mamandar eshqandaı jaýapkershilikti ózderine al­maı­dy. Patologııasy jaıynda jarytyp eshteńe túsindirip aıtpaıdy, óıtkeni, ol salanyń mamany emes.  – Jalpy, jeke menshik ÝDZ kabınetterin kim baqylaıdy? Máselen, arzan apparatýra satyp alyp, olardyń bar nárseni joq dep bylyqtyryp otyrý múmkin ǵoı... – Menińshe, jekemenshik kabınetterge skrınıng kezeńindegi júkti áıelderdi kórýge shekteý qoıylyp, olardy tek áıelder konsýltasııasynda, perınataldy ortalyqtarda tekserýge ruqsat etilse. Olaı deıtinim, Túrkistan qalasynda balanyń basy joq ekendigi týylǵannan keıin ǵana belgili bolǵan. О́kinishke oraı, júktiliktiń úshinshi aıyn­da ol áıel jeke klınıkada ÝDZ-ǵa qaralǵanmen, olar aqaýdy anyqtaı almaǵan. Mine, joǵaryda aıtylǵan úsh ret skrınıngtik tekserýden ótýdiń mańyzdylyǵy osy jerde kórinip tursa kerek. Eger áıel ekinshi, úshinshi kezeńde kelip, tekserýden ótken bolsa, mundaı soraqylyq bolmas edi. Bú­ginde atalmysh qalada jekemenshik on-on bes klınıka bolǵanmen, eshkimge baǵynbaıdy. Son­dyq­tan olardy jeke klınıkalarmen birikken konferensııa ótkizýge mindetteýge, bolmasa aýdandyq den­saý­lyq saqtaý departamenti deńgeıinde esep beretindeı zańnamalyq bazaǵa engizý kerek. Sonda jekemenshik kabınetter prenataldy ólim jaǵ­da­ıyn­­da da, ÝDZ-men týabitti júrek aqaýyn anyqtaý baǵdarlamasyna da qatysyp, tipti, olarmen sol aımaqtyń problemasyn birigip sheshýge kirise alady. Sondaı-aq, jergilikti jerlerde bosanatyn áıelderdiń qaı jekemenshik ÝDZ-de, kimniń qara­ǵany, eń aqyry qandaı mamanǵa jibergenine deıin tirkelip, qaǵazǵa túsirip otyrsa, sonda barlyq statıstıka qolda bolmaq. Mine, bul olardyń taǵy da qatelik jibermeýine, tipti lesenzııasyn qaı­taryp alýǵa deıin másele qoıýǵa múmkindik beredi. – Kafedra sıkl boıynsha jylyna qansha adam oqytady? – Úsh júzdeı. Biraq, kýrsanttarǵa qandaı jaǵdaıda da habarlasyp, qajetti saýaldaryn surap otyrýlaryn eskertemiz. Mysaly, bas dáriger bir datchık berip, júrekti de, júkti áıeldi de, tamyrdy da qara deýi múmkin. Al ol múmkin emes. О́ıtkeni, ár músheni qaraýdyń óz datchıgi bo­la­dy. Onyń bireýiniń ózi 6-7 myń dollar. Son­dyq­tan, kemi eki-úsh datchık qajet. Mysaly, Túrki­standa áli kúnge deıin ÝDZ-de gınekologııalyq aýrýlar men júkti áıelderdi qýyqty toltyryp, qınap qaraıdy. Eger qajetti beldeýlikti bir datchık satyp alsa, birinshiden ol ýaqyt, ekinshiden dıagnostıka jaqsy kórinedi. Bylaı qarasaq, elimizde medısınaǵa qyrýar qarajat bólinedi. Sol bar aqshany osy salada jalańash tenderge salmaı, mamandarǵa zerttetse, qandaı apparat qaı jerde turý kerektigi sheshiler edi. Bul jerde barlyǵyna tek qymbat apparat qoıý kerek degen uǵym týmaý kerek. Biraq, prenataldy dıagnostıkada ekinshi kezeńde myqty apparat bolýy mindetti. Mine, skrınıngtik baǵdarlamanyń, kezeńdik dıagnos­tı­kanyń negizi, túıini osynda jatyr. – Baıan Uısymbaıqyzy, osy salany oıda­ǵy­daı júrgizýde qandaı usynys aıtqan bolar edińiz? – Shetelde ýdzısterdiń qaýymdastyǵy jylyna bir-eki ret jınalyp, konferensııa ótkizip turady. Biz endi tirkeldik. Keleshekte sol qaýymdastyq arqyly respýblıkanyń barlyq ýdzısterin biriktiretin úlken jumysty bastasaq pa deımiz. Tek kásibı maman daıarlaý ǵana emes, basqa da kóptegen sharýalar jetip artylady. Onyń biri konferensııa ótkizip, jumysyna dúnıe júzine tanymal ýdzısterdi shaqyrý. Máselen, ótken maýsym aıyn­da Sankt-Peterbýrgte ótken Reseı ýdzıster qaýym­dastyǵynyń (tek akýsher-gınekologııa bo­ıyn­sha) jıynyna qatystym. Onda shet elderden, sondaı-aq Reseıdiń ár aımaǵynan mamandar jı­naldy. Sonda birqatar jańa ǵylymı tujy­rymdar jasaldy, endi solardy, burynǵy bilgenderimniń basyn qosyp, kafedrada jańa sıkl jasasam deımin. Al ýdzıst mamandarǵa qatysy joq, kúshimiz jetpeıtin jaıt – ol jabdyqtaý máselesi. – Ras aıtasyz, búginde medısınaǵa qyrýar aqsha bólinýde. Biraq, satyp alynatyn barlyq medısınalyq qural-jabdyq, dári-dármek tender arqyly ótedi ǵoı. Tenderdiń basty maqsaty – ol baǵany tómendetip alý. Al sizdiń aıtýyńyzsha, ÝDZ apparatyn satyp alýda maman keńesi kerek sııaqty... – Iá, barlyq medısınalyq qural-jabdyqtar tender boıynsha satyp alynǵanmen, keı rette suranysqa jaýap bere bermeıdi. Sonyń sal­darynan bizdiń mamandar qajetti apparatýranyń joqtyǵynan, naqty dıagnoz qoıa almaı jatady. Ras, respýblıkada qymbat apparatýralar bar, bi­raq qajetti jerinde turǵan joq. Mysaly, tenderden satyp alynǵan apparatýra, máselen ol hı­rýr­gııaǵa ma, akýsherlik qyzmetke me, kar­dıo­lo­gııaǵa qajet pe, ol jaǵy esepke alynbaı, barlyq aı­maq­qa taratylyp beriledi. Al ár oblys óz ap­pa­ratýrasyn, óz baǵdarlamasyn, óz datchıgin qajet etedi. Ras, keıbir jerlerge qarapaıym apparatýra qoıý kerek shyǵar. Olar sol ÝDZ-men áı­teýir adam aǵzasyndaǵy ózgeristiń baryn kór­setip berse, odan ári joǵary deńgeıdegi apparatqa jiberip, dıagnozyn naqtylasa. Ol úshin muny joǵary jaqtaǵylar apparatýra satyp alatyn kezde eskerýi jáne onyń kimge, qaıda kerek ekenin anyqtaýy kerek. Sondyqtan Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligi­niń dárejesinde eń bolmaǵanda shtattan tys prenatolog bolsa, sonyń sózin tyńdap, sonymen aqyl­­dasyp otyrsa, kóp másele sheshiler edi. Biz­diń ınstıtýt ýdzıst dárigerlerin kóp baǵytta daıyndaıtyndyqtan, keıde menen akýsher-gıne­kologııany da, kardıologııa, keýde beldeýin de bárin birge jaqsy kórsetetin bir apparat joq pa dep surap jatady. Joq, ondaı múmkindik ázirge joq. Mysaly, qytaıdyń uıaly telefonyn aly­ńyz, eger oǵan eki sımkarta salsańyz, olar jıi buzylady. Bul jerde de solaı. Bireýi ǵana myqty bolady. Mysaly, Koreıanyń «Medison», «2D» apparatyn alaıyq. Odan jumsaq teriniń ulpasyn kóre almaısyz. Al olardyń «3D», «4D» appa­ra­tynda balany qolmen ustap turǵandaı kóresiz. Ony kúsheıtip, balanyń ish qurylysyna da kirip, qaraýǵa bolady. Mine, sol koreıalyq apparat tek akýsherlik kórsetilimge ǵana jumys istegendikten, nátıje óte joǵary. Búginde eń myqtylar qataryna avstrııalyq apparatty jatqyzǵanmen, biraq, olar óte qymbat. Eń kem degende 300 myń dollar. Al koreıalyq apparat 150 myń dollar turady. Al endi keıin shyqqan qytaı apparaty 30-70 myń dol­lar bolǵanmen, sol qymbat qondyrǵydan  kem kórsetpeıdi. ÝDZ-nyń eń negizgi bólshegi – datchık. Al olardyń kópshiligine Qytaıda tapsyrys beredi. Mysaly, kompıýterde  mıshyǵy myqty bolsa, ÝDZ-de – datchıkter. – Áńgimeńizge kóp rahmet. 

Áńgimelesken Gúlzeınep SÁDIRQYZY.