Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT
Bes aıǵa sozylǵan saıahattaryn erli-zaıyptylar mahabbattarynyń 25 jyldyǵyna arnaǵan eken. Elorda qonaqtary EKSPO-2017 alańyna baryp, Gollandııa pavılonyna qoldaý bildire otyryp, jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap berdi.
«E.Q.»: Dırk, Ester, Astana qalasyna qosh keldińizder! Osyndaı uzaq saıahatqa attanýǵa ne túrtki boldy?
- Meniń 2000 jyly shyqqan «Sýbarý Forester» degen kóligim bar. Temir tulparymnyń jaqsy bolǵany sonsha, 500 myń kılometr qashyqtyq júrgennen keıin Japonııada qurastyryp shyǵarǵan zaýytyna ony keri aparyp beremin dep kóligime ýáde etkenmin. Sóıtip, jubaıym ekeýmiz Gollandııadan Tokıoǵa saıahattaımyz dep sheshtik. Áıelime degen 25 jylǵa sozylǵan mahabbatymnyń jalǵasy retinde bir kólikke otyryp, jaqsylap turyp áńgimeleseıik dedik (kúldi). Solaı 5 aıǵa jumysymyzdan suranyp, qazir álem aralaýdamyz, - dedi Dırk.
Bul saıahat «Sýbarýdyń» jasyryn jarnamasy emes pe ekendigin suraǵan kezde, Dırk ózi jýrnalıst bolǵandyqtan, uzaq saıahatqa shyǵý arqyly kitap jazǵysy keletindigin aıtty. Saıahat tolyqtaı óziniń ıdeıasy eken. Erli-zaıyptylar «Sýbarýdyń» resmı ortalyqtaryna barǵan da emes, al Astanada kóligi Kúıshi Dına kóshesindegi qyzmet kórsetý stansııasynda jóndeýde turǵanyn aıtty.
Áńgimemizdi ári qaraı Qazaqstan ishindegi saıahat týraly órbittik. Dırk pen Ester Orynbor qalasynan Aqtóbege 18 shildede kelipti.
- Aqtóbege barar jolymyzda naızaǵaı oınap, aldymyzdan V.I. Lenınniń músini jarq etip shyǵa keldi. Bul óte áserli kórinis boldy (kúledi). Bir qyzyǵy, «Amsterdam» degen qonaqúıge kezigip, týǵan kúnimdi osynda qarsy aldym. Sóıtip otanymyzǵa degen saǵynyshymyzdy bastyq. Onda Aınur esimdi ákimshi qyz boldy. Ol bizge qala ishinde júrip turýymyzǵa úlken kómek berdi. Oǵan aıtar alǵysymyz mol. Sondyqtan bolar, Aqtóbe jyly áser qaldyrdy, - deıdi kúlimdep Dırk.
«E.Q.»: О́zge qalalarda qandaı qyzyqtar boldy?
Ester: Aqtóbeden shyǵyp, Oral qalasyna attandyq. Qalanyń syrtyna kele bergen sátimizde bir áıel ıisin burqyratyp káýap daıyndap tur eken. Bizder de dámin tatyp kórdik. Til úıirerlik eken. Oral jazyq dalada ornalasqan qala eken, al qalanyń ishinen ózen aǵyp jatyr. Oralda birinshi ret túıe kórdik. Shyny kerek, Qazaqstanda túıe kóremiz dep oılamappyz. О́kinishke qaraı, bul qalada uzaq bola almadyq. Qyzylordaǵa jol júrip kettik.
Qazaqstanǵa jol júrer aldynda saıahatshylarǵa Gollandııadaǵy Qazaqstannyń elshiligi kómek kórsetken eken. Esterdiń aıtýy boıynsha, olar elshilikte qyzmet etetin Erbol esimdi jigitpen dostasyp, otandasymyz Qyzylordaǵa barýǵa keńes bergen eken. Odan bólek, Erbol saıahatshylarǵa kólikti jóndeýden ótkizip, jýyp beretin jaqsy stansııa taýyp bergen eken.
Dırk: Aıtqan jerine baryp, kóligimizdi jýyp, onda da káýaptan dám tattyq.
«E.Q.»: Káýap unaǵan sekildi ǵoı?
- Iıa, dámi men ıisi keremet! – dedi erli-zaıyptylar bir aýyzdan.
Saıahatshylar Qyzylordadan shyǵyp, Shymkentke jol tartqan. Jergilikti turǵyndardan jolshybaı Túrkistanda qonaq bolmaý úlken qatelik ekenin estip, ataqty Qoja Ahmet Iаssaýı kesenesin tamashalaýǵa bardy. Dırktiń sózinshe, kúmbezdiń astynda turǵan kezde, kózge ashylatyn beıne ǵajap boldy. Ol 20 mınýttaı qozǵalmastan ádemi sáýlet ónerine tańǵalyp qarap turǵan eken. Demalys kúni bolǵandyqtan, munaranyń ishinde jas jubaılar óte kóp bolǵan. Gollandııalyq qonaqtarymyz barlyǵyn táptishtep sýretke túsirip, áńgime barysynda bizge barlyǵyn kórsetip otyrdy.
Qonaqtarymyz ary qaraı Shymkentke baryp, onda eki kún turaqtaǵan. Bul qalada Qazaqstannyń zamanaýı kelbetimen tanystyq deıdi Ester. Soǵan qosa, qalada shyǵystyń saryny da aıqyn baıqalatyndyǵyn aıtty.
«E.Q.»: Til bilmegendikten tamaqqa tapsyrys berý qıynǵa soqqan shyǵar?
Dırk: Bul lotereıa oınaýmen birdeı boldy. Oıyn sońynda ne bolatynyn bilmeısiń (kúledi). Biraq adamdar kómektesýge tyrysyp, qandaı taǵam alǵanymyz durys ekenin aıtyp otyrdy. Shymkentten keıin Merke qalasyna barǵanda da biz tiske basar ne alýǵa bolatynyn bilmeı turǵanbyz. Ashananyń ıesi aǵylshynsha sóıleıtin sińlisine habarlasyp, tamaq alýǵa kómektesken bolatyn. Bul meırimdilik bizge óte unady.
«E.Q.»: Sapar barysynda aýa-raıy qalaı boldy?
Ester: Búkil ýaqyt boıy kún óte ystyq boldy. О́kinishke qaraı, bizdiń kóligimizde salqyndatqysh qurylǵylary joq. Sondyqtan jol aýyr tústi. Baqylaǵanymyz boıynsha temperatýra +35 gradýs pen +42 gradýs aralyǵynda boldy. Men qyzǵanshaq adam emespin, biraq sol kúnderi kóliginde salqyndatqyshy bar adamdarǵa qatty qyzyqtym.
Dırk pen Ester qalanyń ishinde ǵana serýendemeı, ádemi tabıǵatty tamashalaǵandy jaqsy kóretinderin aıtty. Olar Kólsaı, Balqash kólderi men Sharyn kanonyna da sapar shekken, Almatynyń taýlaryna da shyqqan.
Elimizdiń joldary týraly sóz qozǵaǵan kezde áńgimelesýshiler jasyrmastan jaqsy joldarmen qatar, shoqalaq joldardyń bar ekenin aıtty. Biraq joldardyń kóp bóligi jóndelip jatqanyn baıqaǵan.
- Aqtóbeden Almatyǵa jetkenshe jol jaqsy boldy. Keıbir bólikter jóndelip jatyr eken. Biraq Almatydan Balhashqa aparatyn jol kóńilimizden shyqpady. Kúnniń ystyǵynan asfalt erip, jol júrýge qolaısyz boldy. Al Qaraǵandy men Astana arasyndaǵy jol tipti keremet. Meniń oıymsha, Qazaqstan tez qarqynmen damýda, bul joldar arqyly baıqalady. Keıbir jerlerde minsiz tegis jol bolsa, keıbir jerlerde shoqalaqtan kóz ashpaı kettik. Eldiń damýy jaqsy deńgeıge jetkende joldar da qalpyna keledi, - dep Dırk pikirin bildirdi.
«E.Q.»: Elimizdegi janarmaı baǵasyn qymbat dep taptyńyz ba?
- Kóligimiz janarmaımen qatar gazben de júredi. Baǵalar Eýropa elderimen salystyrǵanda óte arzan. Mysaly, Gollandııada 1 lıtr benzınniń quny 500-600 teńgedeı.
Qazaqstandyqtardyń jolda kólik aıdaý mánerindegi erekshelikteri týraly suraǵanda Dırk pen Ester bir aýyzdan Almatynyń kólik júrgizýshileri árdaıym bir jaqqa asyǵyp bara jatatyndyǵyn aıtty.
Qoımastan sıgnal berip, qalanyń ishinde qatty jyldamdyqpen júredi eken. Maǵan bundaı júrgizý máneri unaıdy, biraq qaýipsizdik týraly umytpaǵan abzal. Bizdiń tanystarymyz Reseıdegi júrgizýshilerden saq bolyńyzdar degen edi. Biraq Almatyda kórgenimiz tipten tań qaldyrdy, - dedi Dırk.
«E.Q.»: Endi saıahatqa daıyndyǵyńyz týraly aıtyp beresiz be? Elimiz týraly oqydyńyz ba?
Ester: Biz jańa elge kelgende barlyǵyn tańdanyp aralaǵandy jaqsy kóremiz. Sondyqtan kitap nemese maqala kóp oqymaımyz, saıahatqa daıyndalmaımyz desek te bolady. Mysaly, biz Qazaqstanda túıe bar ekenin bilmedik. Ádette túıeni zoobaqta kórip úırengendikten, jol boıynda kórgende úlken áserde boldyq. Qazaqstanǵa saparymyzǵa Qazaqstannyń Gaaga qalasyndaǵy elshiligi kómektesti. Elshi Maǵjan Ilıasovtyń ózinde de 2000 jyly shyqqan «Sýbarý Forester» bar eken. Ol bizge túrli nusqaýlyqtar men keńester berdi. Elshilik qyzmetkerleri ár 3-4 kún saıyn hálimizdi bilip, elektrondy hat jazyp turady.
«E.Q.»: Álemmen baılanysty qalaı ustap júrsińizder?
Ester: Qazaqstandaǵy uıaly jeli, ınternet jáne wi-fi sapasy qýantty. Tipti shalǵaıda júrip te telefonmen qońyraý shalýǵa bolady. Jáne dostarymyz booking.com servısiniń Qazaqstanda jaqsy jumys isteıtindigine tań qaldy. Bizder Aqtóbedegi qonaq úıdi booking.com arqyly jaldaǵanymyzdy estigende bizge múldem senbegen edi (kúledi).
«E.Q.»: Tanystaryńyz ben dostaryńyzǵa Qazaqstanǵa saıahattaýǵa keńes berer me edińiz?
- Jastar úshin Qazaqstan ekzotıkalyq el. Almaty men Astanaǵa sapar shegýge keńes berer edim. Almaty tabıǵı jaǵynan óte sulý, qonaqtarǵa ekologııalyq týrızm syılaýǵa bolady. Qalanyń eýropalyq saryny bar. Tipti Parıjge uqsaıdy dep te aıta alamyn. Sebebi taza aýada ornalasqan jazǵy terrasalar kóp. Al Astana týrısterge erekshe sáýletimen, ádemi ǵımarattarymen qyzyq bolady, - dedi erli-zaıyptylar.
Aldaǵy kúnderge josparlary týraly suraǵanda Astanaǵa kelgenderine birneshe kún ǵana bolǵanyn aıtty. Kólikpen qalany aralap, keshkilik Esil jaǵasynda lazerli shoý tamashalaǵan eken. Bizge qandaı jerlerge barýǵa keńes berer edińiz dep Ester suraq qoıdy.
Qonaq qarsylap úırenip qalǵan bizder mindetti túrde «Báıterek» monýmenti men «Nurly jol» býlvarynda serýendeýge keńes berdik. Ulttyq mýzeıge kirip, tarıhymyzben tereńirek tanysyp, «Han Shatyr» men «Astana Opera» sekildi sáýleti erekshe ǵımarattardyń ishi-syrtyn tamashalaýǵa keńes berdik.
Kelesi suraǵymyzdy Qazaqstannyń Shveısarııasy Býrabaıǵa barý josparlarynda bar ma dep qoıdyq
- 2 saǵattyq jol eken, nege barmasqa? Tabıǵaty ásem jer dep estidik, Astanadan keıin onda seni Býrabaıǵa aparamyn, - dedi Dırk Esterge qarap.
«E.Q.»: Qazaqstan azamattary týraly qandaı pikir qalyptasty?
- Adamdar óte meıirimdi, - dep Dırk birden aıtty.
Al Ester, qolyn júregine qoıyp, qazaq qyzdary men áıelderi óte ádemi dep tańdanysyn bildirdi:
- Barlyǵy jaqsy kıingen, bet álpetteri de bir birine uqsamaıdy. Ár áıeldiń ózindik ádemiligi bar. Jáne meniń baıqaǵanym boıynsha, qazaq áıelderi óte kúshti ári batyl, - dedi Ester.
- Vızamyzdyń jaramdylyǵy 30 kún ǵana bolǵandyqtan jaqyn arada elden ketýimizge týra keledi. Múmkindigimiz bolǵanda Qazaqstanda uzaǵyraq qalatyn edik, - deıdi gollandııalyq saıahatshylar.
Qazaqstannyń kúnine ábden kúıgen, eki ezýinen kúlkisi ketpeıtin erli-zaıyptylar ómirdiń lázzatyn sezinip, jańa áser alýǵa qushtar ekendigin aıtty. Olardyń sózinshe, Qazaqstanǵa týrızmdi ekologııalyq týrızm, arhıtektýra, mádenıetti ushtastyra otyryp damytý kerek.
Sheteldik qonaqtarǵa elimiz jaǵymdy áser qaldyryp, Dırktiń kitabynda qyzyqty jazbalar bolady degen úmittemiz.
Áńgimelesken
Aıgúl ShERNIIаZ
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter
Dırk Iаn Rýlevenge tıesili
