Jaıyq pen Arys arasy jaqyndaı tústi

Mysaly Sama­ra – avtoóndirisimen, Oryn­bor munaı-gaz óńdeıtin alyp kásiporyndarymen áıgili. De­gen­men, Qazaqstan egemen el bol­ǵandyqtan etek-jeńin jınap, óńirler bir-birimen tyǵyz qa­rym-qatynas jasaýǵa kóshti. El­basy tapsyrmasynan keıin Batys Qazaqstan oblysy delegasııasy Atyraý, Aqtóbe, Pavlodar, Aqmola oblystaryna saparlap, áriptestik baılanystardy kúsheıtti. Jaqynda osyndaı sapardyń biri Ońtústik Qazaqstan oblysyna jasaldy.

– Ońtústik Qazaqstan oblysy – halqy eń tyǵyz qonystanǵan, soǵan oraı básekelestik te óte kúsh­ti damyǵan óndiristi aı­maq qoı. Bizdiń delegasııa­ny oblys ákimi Altaı Kólginov ózi bastap bardy. Top qura­myn­da túrli sala basshylary­men birge «Qarashyǵanaq Pe­tro­lıým Opereıtıng bv» kom­pa­nııasynyń ókilderi de Ońtústik Qazaqstanǵa arnaıy at basyn tiredi, – deıdi Batys Qazaqstan ob­lystyq kásipkerlik jáne ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Baqdáýlet Ibraı­mov.

Bir qyzyǵy, oblys ókilderi oń­tústikke osymen ekinshi márte top bolyp kelip otyr. Bıyl sá­ýir aıynda ındýstrııalyq aımaq­tarda atqarylyp jatqan jo­ba­larmen tanysyp, tájirıbe almasý úshin Ońtústik Qazaqstan oblysyna dál osyndaı sapar uıymdastyrylǵan bolatyn.

– Biz Ońtústik Qazaqstan oblysyna munaı-gaz sektorynan bólek, seriktestiktiń ózge de sa­lalaryn usynǵymyz keledi. My­saly, Ońtústik Qazaqstan obly­synyń aýyl sharýashylyǵy men jeńil ónerkásiptegi áleýeti jo­ǵa­ry. Osyny eskere otyryp, aýyl sharýashylyǵy salasynda jańa tehnologııalardy paıdalaný, AО́K ónimderin qaıta óń­deý men eksporttaý úshin ınfra­qurylym qurylysyn júrgizý baǵytynda birlesken jobalardy uıymdastyrýǵa daıyn ekenimizdi málimdeımiz, – deıdi Batys Qazaqstan oblysynyń áki­mi Altaı Kólginov.

Árıne, óńirler arasynda ekono­mıkalyq, mádenı-gýmanı­tarlyq jáne ózge de salalarda tyǵyz yntymaqtastyq ornata oty­ryp, ózara taýar aınalymyn ulǵaıtý, óńirlerdiń ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaq­sar­tý úshin jasalatyn mun­daı qarym-qatynas kóptik et­peı­di. Máselen, A.Kólginov eki oblys arasynda ınvestısııa jáne óndiris, shaǵyn jáne orta bıznes, saýda-sattyq, týrızmdi da­mytý, aýyl sharýashylyǵy jáne densaýlyq saqtaý salala­rynda áriptestikti damytýǵa múd­deli. Sondaı-aq, Kentaý trans­­for­mator zaýytynyń ónim­­derine «Qarashyǵanaq Petro­leým Opereıtıng» kásipor­ny qyzyǵýshylyq tanytyp otyr eken. 

Ońtústik Qazaqstanda jeńil óner­kásip jaqsy damyǵan. Oral­dyq delegasııa «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aıma­ǵynda «Bal Tekstıl» kásip­ornyn aralap kórdi. Bul fab­rıka túriktiń bel­gili «Kar­tal Carpets» kompanııa­sy men oń­tústikqazaqstandyq kásip­­kerlerdiń áriptestigi nátı­jesinde 2011 jyly paıda bol­ǵan. Sodan beri «Bal Tekstıl» salanyń «20 úzdigi» qataryna kirip, ulttyq sertıfıkat ta alyp úlgergen eken. 

Oraldyqtar jumysymen qy­zyǵa tanysqan kásiporyndar qa­tarynda «HILL Corporation» JShS, «EvroKrıstall» zaýyt­tary, «Ordabasy qus» fabrıka­sy sekildi óndiris oryndary bol­dy. Mundaǵy «HILL Corporation» JShS motor maıyn óndi­rse, «EvroKrıstall» JShS shyny quty, banki óndirisin jol­ǵa qoıǵan. Al jylyna 16 mln dana shulyq shyǵarýǵa múm­kindigi bar «Álem BT» fabrıkasy Qazaqstan naryǵynan Qytaı men Qyrǵyzstan shulyqtaryn yǵystyryp keledi. Koreıanyń «Jintex Global» kompanııasymen birlese júzege asyrylǵan bul fabrıkanyń ónimderi búginde eks­portqa da shyǵarylyp jatyr eken.

Oraldyqtardyń osy sapary Ken­taý transformator za­ýy­ty men «Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng bv» kompa­nııa­sy úshin paıdaly boldy. Delegasııa qura­mynda bolǵan «QPO b.v.» kom­panııasynyń bas dı­rektory Renato Marolı bastaǵan kom­panııa ókilderi Kentaý qala­syndaǵy «Kentaý transformator zaýyty» AQ-tyń óndiristik ba­za­syn aralap kórip, zaýyttyń ón­diristik qýatymen, tehnologııa­symen, ónim túrlerimen jáne sapa sertıfıkattarymen jete ta­nysty. Nátıjesinde atalmysh kásiporyn men «Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng b.v.» kom­panııasy arasynda transformatorlardy jetkizý jónin­de memorandýmǵa qol qoıyldy. Aı­ta keteıik, Kentaý transfor­mator zaýyty osydan birer jyl buryn Oral qalasynan óz fılıalyn ashqan bolatyn. Biraq Oralda ázirge asa qýat­ty transformatorlar jasalmaıdy. Sondyqtan «QPO bv» bas kásiporynnyń ónimine «qu­da túsýdi» jón kórgen. Elimizde qolǵa alynǵan ımportty almastyrý bastamasyn qoldap, otandyq ónimge su­ra­nys jasaǵan kompanııaǵa kentaýlyqtar da rıza.

Batysqazaqstandyqtardyń oń­tústik óńirge sapary nátıjeli bol­dy deýge negiz bar. Osy kún­­deri úsh memorandýmǵa, bir kelisimshartqa qol qoıyldy. Eń bastysy, Batys Qazaqstan jáne Ońtústik Qazaqstan oblystary ákimdikteri arasynda ınves­tısııa jáne óndiris, sha­ǵyn jáne orta bıznes, saýda-sattyq, týrızmdi damytý, aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saq­taý ­salalarynda áriptestik ornatý jóninde memorandýmǵa qol qoıyldy. Ekinshi, «Oral» já­ne «Shymkent» áleýmettik ká­sip­kerlik korporasııasy» ult­tyq kompanııasy» AQ arasynda yntymaqtastyqty nyǵaı­tý, ortaq ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý baǵytynda mámile jasaldy. Tórtinshi kelisimshart «BafkerHughes» kompanııasy men «Shymkent-sement» AQ ara­synda jasaldy. Bul kelisim­shart Qarashyǵanaq ken ornyn keńeıtý jobasynyń tór­tin­shi kezeńindegi qurylys jumystaryn qajetti sement ónimderimen qamtýdy kózdeıdi. Oraldyq «BafkerHughes» «QPO b.v.» kompanııasyna servıstik qyzmet kórsetedi, sonyń ishin­de burǵylaý jumystaryn atqa­rady.
Batys Qazaqstan oblystyq kásip­kerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Baq­dáýlet Ibragımovtyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta BQO men OQO arasynda taýar aınalymy jaqsy jolǵa qoıylǵan. Bizden ońtústikke et, aýyl­sharýashylyq ónimderi shyǵarylsa, ol jaqtan bizge kókónis, jemis-jıdek, baý-baq­sha ónimderi tasymaldanady. Búginde eki óńir arasynda bir­les­ken jobalardy iske asyrý úshin eki oblystyń áleýmettik ká­sipkerlik korporasııalary jumystanyp jatyr. 

Sapardyń sońǵy kúnin oral­dyqtar qasıetti Túrkistan qala­syna arnady. Kúlli túrki jur­tynyń kindigi sanalatyn kóne shaharda týrızm óte jaqsy damyp keledi eken. Bul jóninde Túrkistan qalasynyń ákimi Álipbek О́serbaev áserli áńgimelep bergen. Máselen, osydan 4 jyl buryn Túrkistanǵa keletin týrıster sany jylyna 618 myń adam bolsa, 2016 jyly týrısterdiń sany úsh esege jýyq kóbeıip, 1,6 mln-nan asypty. Sonyń ishinde 24 myń adam alys-jaqyn shetelderden kelgender eken. 270 myń turǵyny bar shaǵyn qalada 16 qonaq úı qyzmet kórsetedi. Bıylǵy jarty jylda kıeli shaharǵa 678683 týrıst kelgen eken. Osy ýaqyt ishinde týrızm salasynan qala bıýdjetine 1,496 mlrd teńge tabys túsipti.

– Bizge túrkistandyqtardan úıre­netin nárse kóp. Biz jergi­lik­ti týrıstik agenttik ókil­de­ri­men de kezdesip, áriptestik qa­rym-­qatynas ornattyq. Olar Batys Qazaqstannan Túrkistan qalasyna týr uıymdastyrý jó­ninde usynys aıtyp otyr. Bul másele Batys Qazaqstan obly­synyń týrızm jáne syrtqy baı­lanystar basqarmasynda ar­naıy talqylanady, – deıdi Baqdáýlet Talǵatuly.
Úsh kúndik sapardyń jemisi úlken bolady degen úmit bar. 

Qazbek QUTTYMURATULY,

«Egemen Qazaqstan»

Sýretti túsirgen Aıbatyr NURASh