Qaýipsizdik qadamdary

Qazaqstan BUU-ǵa tek álem­dik qoǵam­dastyqtyń jańa mú­she­si retinde ǵana emes, ha­lyq­ara­lyq qatynastardyń ózekti má­­seleleri boıynsha belsendi us­­tanymy tanylǵan, ıadrolyq qa­­rýsyzdaný úshin qozǵalystyń al­­dyńǵy qatarynda turǵan mem­leket retinde kirdi. BUU ju­­­mysyna qatysý kezinde Qa­zaq­­­stan halyqaralyq qoǵam­das­­tyqqa tabysty túrde ınteg­ra­sııalanyp qana qoımaı, laı­yqty orynǵa ıe bola aldy.  

BUU-da Qazaqstannyń qarý­syz­daný jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý sala­syndaǵy belsendi róli ári bizdiń mem­lekettiń osy sa­ladaǵy barlyq qol qoıǵan ha­lyqaralyq kelisimderin us­tanatyndyǵy moıyndalǵan. BUU-nyń minberinen bizdiń mem­lekettiń kóptegen halyq­ara­lyq bas­tamalary usy­ny­lyp, qazirgi tańda olar tabys­ty túrde júzege asyrylýda. H­a­­­lyq­a­ralyq qaýymdastyq Qa­­­zaq­stannyń ıadrosyz tań­daý­­yn joǵary baǵalap, qur­met­­teıdi. Qazaqstannyń ıadro­lyq synaqtardy toqtatý isin­degi úlesi jalpyǵa belgili bol­ǵa­nymen, Qazaq­stan­nyń bas­shy­lyǵy óziniń mindetin aıaq­taldy dep eseptemeıdi.

Qazaqstan 2017-2018 jyl­da­­ry BUU-nyń Qaýipsizdik Ke­­­­ńe­siniń turaqty emes múshesi re­­tinde halyqaralyq qaýip­siz­dik­­tiń jahandyq kún tártibine ma­­ńyzdy úles qosýda.

Qazaqstan Res­pýb­lı­ka­sy­nyń BUU-nyń Qaýip­siz­dik Ke­ńesindegi qyzmeti basym­dyq­­tarynyń tujyrymdyq ne­gi­zinde – Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń BUU-nyń Bas Assambleıasynyń 70-shi sessııasyndaǵy sóılegen sózi, Manıfest. «Álem. HHI ǵa­syr» jáne basqa da soǵysqa qar­sy, ıadrolyq qarýǵa qarsy já­ne lańkestikke qarsy bastama­la­ry jatyr. Bul bastamalar el­diń halyqaralyq beıbit jáne qaýipsizdikti nyǵaıtýdaǵy kúsh-jigeriniń negizi bolyp taby­lady ári onyń álemdik qoǵam­dastyqtaǵy senimdi seriktes re­tindegi bedelin dáleldeıdi.

Qazaqstan jahandyq jáne trans­ulttyq qaýipsizdiktiń asa mańyzdylyǵyn eskere oty­ryp, BUU-nyń Qaýipsizdik Ke­ńesi­ndegi qyzmetiniń basym­dyq­taryn halyqaralyq yn­ty­maqtastyqtyń tórt salasyna: ıadrolyq qaýipsizdik, ener­getıkalyq qaýipsizdik, azyq-túlik qaýipsizdigi jáne sý qaýipsizdigine kóńil bólý negizinde qalyptastyrdy.

Qazaqstan jahandyq ıadro­lyq qaýip­siz­dikti nyǵaıtýdy dáıek­ti túr­de jalǵas­ty­rýda já­ne ıadrolyq qaý­ip­siz­dik­tiń jal­ǵyz ǵana kepili bola­tyn tolyq, sondaı-aq, jalpy­laı ıadro­lyq qarýsyzdaný ıdeıasyn us­­ta­nyp keledi. 2009 jyly Qa­­­zaq­­stannyń bastamasymen be­­­ki­tilgen 29 tamyz ıadrolyq sy­­naqtarǵa qarsy áreket etý Ha­lyq­arlyq kúni BUU-nyń, álem elderiniń, úkimetaralyq jáne ­úkimettik emes uıymdardyń ıadrolyq sy­naq­tardy toqtatý isinde erik-jigerin artty­rýǵa baǵyttalǵan.

Bizdiń elimiz jahan­dyq ener­getıkalyq ınfra­qu­ry­ly­m­n­yń basty elementi eken­digin de umytpaýymyz kerek. Ener­getıkalyq qaýipsizdik sa­lasy boıynsha Qazaqstan dás­túr­li jáne balamaly energetıkany alǵa jyljytý úderisiniń belsendi qa­tysýshy retinde ózin tanyta bildi. Qazaqstannyń bas­ta­­malaryn aıta otyryp, HHI ǵa­syrda turaqty damýdyń Ja­han­dyq energo-ekologııalyq stra­tegııasyn, Eýrazııanyń Ener­getıkalyq strategııasyn aıtpaı ketý múmkin emes. Ba­la­maly energetıkany damytý salasynda Qazaqstannyń kó­le­mdi ekologııalyq bas­ta­masy – «Jasyl kópir» bas­ta­masyn usynýy da aıtar­lyq­­taı jetistik. Astanada «Bo­la­­sha­qtyń energııa­s­y» ta­qy­ry­­byn­daǵy EKS­PO­-­2017 ha­lyq­aralyq kór­­­me­si de tabysty ótip jatyr.
Qazirgi tańda sýmen qam­ta­masyz etý jáne tran­s­sheka­ra­lyq ózenderdiń sý resýrstaryn bir­lese paıdalaný Or­talyq Azııa elderiniń al­dyn­­da turǵan ózekti máseleler. Sý qaýipsizdigi salasynda Qaz­aqstan Respýblıkasy Orta­lyq Azııa memleketteriniń kúsh­te­rin sý-energetıkalyq resý­rs­tardy birlese tıimdi paıdala­ný tóńireginde jumyldyrý boı­ynsha saıasat júrgizýde. Qa­zirgi kezde aımaqtyń gıdro­ener­­getıkalyq áleýetin tıim­di paıdalaný tetikterin q­u­rý má­selesine úlken kóńil bó­li­nýde.

Azyq-túlik qaýipsizdigin qam­tamasyz etý salasynda Qazaqstan bıdaı men unnyń iri eks­porttaýshysy bola otyryp, azyq-túlik qaýipsizdigimen baılanysty máselelerdi sheshýge múmkindik beretin ustanymǵa berik ekendigin jarııa etti. Ashtyqpen kúresý boıynsha usynystary Qaýipsizdik Keńesi sheńberinde álemdik deńgeıge kóteriletindigine kúmánimiz joq.

Aımaqtyq qaýipsizdik máse­le­lerin sheshýge qatysa otyryp, Qazaqstan Aýǵan jerinde beı­­bitshilik pen kelisimdi or­na­tý úshin talaı is tyndyrdy. Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy ret­teýdegi Qazaqstannyń úlesin es­kerip, elimizge Qaýipsizdik Ke­ńesindegi Aýǵanstan/Ta­lı­ban boıynsha komıtetke tó­raǵalyq etý tapsyryldy. So­nymen qatar, Qazaqstan BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesinde IGIL/DAISh/Ál-Kaıda jáne So­malı/Erıtreıa boıynsha komıtetterde tóraǵalyq etedi.

BUU-nyń Qaýipsizdik Ke­ńe­sin­degi músheligi Qaza­q­stan­­­nyń BUU-nyń bitim­ger­shi­lik operasııalaryna qaty­sý bel­sendiligin arttyrý já­ne uıym­nyń bitimgershilik áleý­e­tin nyǵaıtý úshin de paıdala­ny­la­dy. «Qazbat» BUU-nyń bas­shylyǵymen júrgizilip jat­qan áskerı qaqtyǵystar aı­ma­ǵyn­daǵy bitimgershilik mıssııalaryna qatysýǵa daıyndalýda.

Qazaqstan ózin kópjaqty dıplomatııada tıimdi tepe-teń­dik­ti jáne beıtarap­ty­lyqty us­taı alatyn kózqarasy bar adal ári ádil seriktes eken­digin kórsetti. Qazirde res­pýb­­lıka mindet retinde al­ǵan ártúrli aspektilerde bi­tim­ger­shilik mıssııalaryn júze­ge asyrýmen aınalysýda, ha­ly­q­­aralyq qaqtyǵystar men daǵ­darystardy retteý máse­lelerine barynsha úles qo­sý­da. Bizdiń memlekettiń qaq­ty­ǵystardy retteý boıynsha bel­sendi saıasatynyń dáleldi aı­ǵaǵy, Sırııadaǵy atysty toq­tatý boıynsha Astanalyq úderis bolyp tabylady.
Astanada Sırııaaralyq retteý má­se­lesine qatysty bes kez­des­ý ótti. Kelis­sózderdiń ne­giz­gi nátıjeleriniń biri – tór­tinshi kezeń barysynda qaý­ip­siz­dik aımaqtaryn qurý jó­nindegi Memora­ndým­ǵa qol jet­kizý edi. Bul aımaqtardyń ishin­de qarýdy paıdalanýǵa tyıym sa­ly­nyp, gýmanıtarlyq uıym­dar­dyń ju­my­sy qamtamasyz etiledi.

Astanalyq úderis óziniń pa­ra­­metrleri boıynsha Jeneva­lyq kelissózderden de tıimdi bol­dy. Jáne de bul kelissózder jal­ǵasady, sebebi kepil berýshi memleketter de, Sırııa úkimeti de kelissózderdiń jalǵasýyna múddeli.

Bizdiń memleketimizdiń ha­lyq­aralyq kún tártibinde tur­ǵan kúrdeli mindetterdi sheshýge qatysýda úlken tájirıbesi bar. Qaýipsizdik Keńesindegi óziniń músheligin Qazaqstan, tipti, meıli, qaqtyǵýysshy taraptardy bir kelissózder ústeline otyr­ǵyzý talpynysy ǵana bol­sa da, óziniń beıbit bastamala­ryn júzege asyrý úshin paıdalanady.

BUU-nyń Qaýipsizdik Ke­ńe­sine múshe­ligi – Qazaqstan dıp­lomattarynyń mańyz­dy jetistikteriniń biri. Árıne, BUU-nyń Qaýipsizdik Keńe­si­ne múshe bolý, bul – eldiń ha­lyq­aralyq arenada bedelin art­tyrýǵa baǵyttalǵan jo­ba. BUU-nyń Qaýip­sizdik Ke­ńe­sin­e turaqty emes músheligi stra­te­gııalyq qadam. Sondaı-aq, ol – Qazaqstanǵa ulttyq múddelerdi eskere otyryp jahandyq saıası mindetterdi sheshýge teń quqyly qatysý, halyqaralyq nazar­dy biz­diń aımaqtyń máse­le­le­rine aýda­rýǵa, mańyz­dy halyq­ar­alyq aqpa­rat­tarǵa qol jet­kizý­ge múmkindik beredi. BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesine turaq­ty emes múshe bolýy el­diń eko­nomıkasyna da ıgilikti áse­rin tıgizedi. О́ıtkeni elge ın­­ves­­tısııalardyń aǵymyn ul­ǵaı­tady, seriktesterimen saý­da qatynasyn kú­sheıtedi. Qazaq­stan­nyń mundaı márte­be­si she­tel­degi qazaqstandyqtardyń mú­d­d­elerin qorǵaýǵa da septigin tı­gizedi.
Jalpy alǵanda, Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymy­nyń qyzmetiniń barlyq túr­le­rine bel­sendi qatysýdy jal­­ǵas­ty­rýda. Elbasymyz Nur­sul­tan­ Nazarbaev atap ót­ken­­deı, Qa­zaqstannyń BUU-nyń Qaý­ip­sizdik Keńe­sine mú­she­­ligi bar­­lyq álem­dik qoǵam­das­tyq mú­­sheleri al­dyn­daǵy úl­ken jaý­­ap­kershilik retinde qaras­ty­rylady.

Osylaısha Qazaqstan aı­maq­tyq jáne jahandyq qa­ýip­­sizdikti nyǵaıtýǵa BUU já­ne barlyq álemdik qoǵam­das­tyqpen tanylǵan shynaıy já­ne syndarly úles qosyp otyr­ǵandyǵyn tolyǵymen aıta ala­myz.

Quralaı BAIZAQOVA,
ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ janyndaǵy Qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq máseleleri ınstıtýtynyń dırektory