Ǵalamnyń qasıetin zerdelegen eńbek

О́z bilimine, kúsh-qaıratyna sengen ǵalym Rátbaı Myrzaqulovtyń kóp­shi­lik ǵalymnyń tisi bata bermeıtin Ǵa­lamdy jáne onyń údemeli damý sebep­te­rin gravıtasııa teorııasyn damytý ar­qyly zertteýi halyqaralyq tanymal ǵylymı jýrnalda (European Physical Journal C, 2011, v.71, N9, 1752) ja­rııa­­­lan­ǵan «Accelerating universe from F(T) gravities» atty maqalasy shetel ǵa­­lymdaryn eleń etkizbeı qoımady. Qazaq ǵalymy usynǵan tyń jańalyqqa sheteldik ǵalymdar bedeldi basylymdarda birinen keıin biri siltemeler jasaı bastady. Sonymen qatar «Nearly Starobinsky inflation from modified gravity» jáne «Reconstruction of   gravity: Rip cosmology, finite-time future singularities, and thermodynamics» atty maqalalary Thomson Reuters kompanııasynyń Essential Science Indicators aqparattyq re­sýr­star málimeti boıynsha 2005-2015 jyldardaǵy álemdegi 1% joǵary sil­temege ıe bolǵan eńbekterdiń quramyna en­di. Qazaqstandaǵy fızıka boıynsha eń kóp siltemege ıe bolǵan alty maqalanyń úsheýi qazaq fızıgine tıesili. Osylaısha, ol Qazaqstannyń irgeli ǵylymyn kosmologııa jáne astrofızıka salasy boıynsha álemdik deńgeıge kóterdi. Qazaqstan Res­pýblıkasynyń ál-Farabı atyndaǵy ǵylym men tehnıka salasyndaǵy mem­lekettik syılyǵyna usynylyp otyr­ǵan Rátbaı Myrzaqulovtyń «Qazaq­standyq irgeli ǵylymdy álemdegi ozyq jetistikter deńgeıine shyǵarýǵa ıkem­deýshi naqty ǵalamnyń qasıetterin sıpattaıtyn gravıtasııa teorııasyn damytý» atty ǵylymı jumysy dál osy saladaǵy zertteýleriniń nátıjesi. 

L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń Jal­­­py jáne teorııalyq fızıka kafe­drasynyń meńgerýshisi, ýnıversıtet janyndaǵy «Eýrazııalyq halyqaralyq teorııalyq fızıka ortalyǵy» ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń dırektory, UǴA kor­respondent-múshesi, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor Rátbaı Myrzaqulov irgeli ǵylymdardyń jańa baǵyttarynyń biri − solıtondar teorııasyn Reseıden Qazaqstanǵa tuńǵysh alyp kelgen ǵalym. Tabıǵattyń kúrdeli de tylsym fızıkalyq qubylystaryn matematıka tilinde sıpattaıtyn Rátbaı usynǵan teńdeýler álemdik deńgeıde tanylyp qana qoımaı, osy saladaǵy kóp­tegen sheteldik ǵalymdardyń zert­teýleriniń qaınar kózine aınalyp, «Myr­zaqulov teńdeýleri» degen atqa ıe boldy.

Ǵalym Rátbaı Myrzaqulov negizinen fızıkanyń teorııasymen aınalysady. Onyń maqsaty kosmologııa salasynyń (álemniń nege údemeli túrde keńip bara jatqandyǵyn) negizin, tabıǵatyn, ıaǵnı teorııasyn túsindirý. Bul baǵytta dúnıe júziniń kóptegen ǵalymdary ter tógýde. Solardyń arasynda Rátbaı Qaǵazuly bas­taǵan qazaqstandyq ǵalymdardyń júrýi – elimiz úshin úlken abyroı. Ǵalym­nyń astrofızıka, gravıtasııa jáne kosmologııa salasyn zertteýdegi eńbegi shetel mamandarynyń halyqaralyq deńgeıdegi joǵary baǵasyn alǵandyǵyn atap ótken oryndy.

2015 jyly «Ulttyq ǵylymı-tehnıka­lyq aqparat ortalyǵy» aksıonerlik qo­ǵamy men Springer halyqaralyq basylymdar kompanııasy belsendi túrde ǵylymı maqala jarııalap, álemdik ǵylymnyń damýyna úles qosqan Ortalyq Azııanyń beldi ǵalymdaryna arnalǵan «Top Springer Author» syılyǵyn tapsyrǵany kópshilikke málim. Solardyń qatarynda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Jalpy jáne teorııalyq fızıka kafedrasynyń meńgerýshisi Rátbaı Myrzaqulovtyń bolǵany elimiz úshin úlken mártebe.

Ǵalymnyń uzaq jylǵy ǵylymı eń­begi óz nátıjesin berýde. Sonyń aıǵaǵy re­tinde, máselen, myna jetistikterdi aıtýǵa bolady: 
- osydan 25 jyldaı buryn usynǵan «Myrzaqulov teńdeýleri» atty teńdeý­lerin alys shetel ǵalymdary qabyldap zertteýde; 
- Thomson Reuters málimeti boıyn­sha álemdegi eń joǵary siltemege ıe 1% maqa­lalardyń ishine Qazaqstan ǵalymdarynyń 12 maqalalary kiredi eken. Sonyn 4-eýi ǵalymnyń úlesinde; 
- Ortalyq Azııa boıynsha «Top Springer Author 2015» syılyǵy (2015 j.);
- Thomson Reuters bergen Ortalyq Azııa boıynsha «Ǵylym kóshbasshysy» syı­lyǵy (2015 j.) jáne t.b.
Joǵaryda keltirilgen derekterge súıe­nip, oı eleginen ótkizsek, Rátbaı Myrzaqulovtyń «Qazaqstandyq irgeli ǵy­lymdy álemdegi ozyq jetistikter deń­geıine shyǵarýǵa ıkemdeýshi naqty ǵa­lamnyń qasıetterin sıpattaıtyn gra­vıtasııa teorııasyn damytý» atty ju­mysy Qazaqstan Respýblıkasynyń ál-Farabı atyndaǵy ǵylym men tehnıka salasyndaǵy memlekettik syılyǵyna laıyq ekendigine kóz jetkizemiz.

Qazbek BAQTYBEKOV, 
fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor