Ásirese, mundaı jıyndarda bashqurt, tatar, gagaýyz, qumyq, chývash, qyrǵyz, ózbek, túrik, qarashaı, malqar, haqas mıletteriniń jas aqyn-jazýshylarymen tanysyp, tamyrlasýdan da artyq, baýyrmaldyq sezim boıdy erekshe bıleıdi. Jaıshylyqta ózge ult ókili bolyp kórinetin, salqyn seziletin baýyrlarymyzdyń ortaq múdde jolynda ish tarta sóz aıtýy, jyryn oqyp, ánin áýeletýi uzaqqa sozylar dostyqtan dámeletedi. Almaty áýejaıynda turyp, jarty álemdi bılegen sultandardyń ordasyna barýdy oılaǵanda, sen de myna dúnıege pań qaraǵyń kelip, tanaýyńdy kóteresiń. Túrkııa azamattarynyń túrki halyqtarynyń basyn jıi qosyp, ortaq mámleli isterdi nege udaıy talqylaıtynyn osyndaıda sezinesiń.
Atatúrik áýejaıynan kútip alǵan Álisher esimdi ózbek baýyrymyzdyń týrısterdiń eli atalǵan memlekettiń yǵy-jyǵy meımandarynyń arasynda sonshalyqty jylyusharaı kóringenin nege jorıtynymyzdy bilmedik. Alǵashqy júzdesýimiz ashyq aspan astynda tanysýdan bastaldy. Eýrazııa jazýshylar odaǵy qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Iаkýp О́miroǵly mundaı jıynnyń baı mazmunyna toqtalyp, kelgen qonaqtar men jas qalamgerlerge sáttilik tiledi. Túrik aqyny Álı Akbash, Ázerbaıjan klassıgi Anar, kıprlik Ismaıyl Bozkýrt, Ramazan Korkmaz, Mustafa Kýrt, Kamıl Akarsý, Hýseın О́zbaı, Osman Shevıksoı, Taner Góshlótúrik sekildi sóz jampozdary roman, áńgime, óleń, drama seksııalaryna bólingen jas qalamgerlerge sheberlik sabaqtaryn ótkizdi.
Men roman seksııasyna jazyldym. Árıne, romanıst emespin. Qazirgi túrik ádebıetindegi romanǵa degen kózqarasty, túrki jas qalamgerleriniń roman týraly paıymdaryn bilgim keldi. О́ıtkeni roman ádebıettiń jetekshi janry. Ádebıettiń úlken syılyǵy kóbine romanısterge berildi. Bir halyqtyń ádebıeti ekinshi halyqtikinen roman arqyly ozyp, jańaryp otyrdy. Bizdiń lektorymyz birinshi kúni Ankara ýnıversıetiniń professory Mustafa Kýrt boldy. Qazirgi kezde romanǵa degen kózqarastyń postmoderndik úlgide ekenin aıtty. Roman jazatyn adam, tek qana uzaq jaza alatyn qalamger emes, taǵdyry men bilimi, aıtary men aıtpaǵy ómirlik fılosofııamen qatar, ádebıettiń de zańdylyqtaryn meńgergen jan bolýy tıis eken. Qazirgi kezdegi roman týraly túsiniktiń kóp ózgergenimen, negizgi qyzmeti ózgermegenin túsindirdi.
Al Ismaıyl Bozkýrt ekinshi kúngi jıynda ózinen góri jas jazýshylardyń pikirin suraýdy qyzyq kóripti. Fantastıka, ǵumyrnamalyq, ǵashyqtyq romandardy endi jaza bastaǵan jas túrikter ózderi týraly kóp aıtqan joq. О́ıtkeni aıtatyn sózderi de, ómirleri de mundaı jıynda kósilip sóıleýge azdyq etti. Ismaıyl Bozkýrt eń alǵash ret roman degen sózdi on jas shamasynda estigenin aıtty. «Birde avtobýspen kórshi aýylǵa bara jatqanymda eki kisi kelip, shopyrǵa: «bizge roman ákelseńiz» dedi. Men ol qandaı zat eken dep oıladym. Keıin shopyr eki kitap ákelgenin kórdim. Sonda roman degen kitap eken ǵoı dep oıladym. Sodan biraz ýaqyt ótkende ózim de aqsha jınap, álgi shopyrǵa roman ákep berýin ótindim. Meniń romanmen tanystyǵym osylaı bastalǵan», dedi. Shyn máninde roman degen ne? Bir adamnyń ǵana taǵdyry, bir ǵana ǵashyqtardyń hıkaıasy ma? Onyń ar jaǵynda mán-maǵynanyń, qyzmettiń jóni qandaı? Vargastyń roman týraly bir kitap jazýy tegin bolmaǵany ǵoı. Qalaı desek te búgin roman jazylyp jatyr, oqylyp jatyr.
Bosfor buǵazyna shyǵyp, túngi Ystanbuldyń keshinde óleń oqylyp, án aıtyldy. Sondaǵy kemeniń ústindegi jas túrkilerdi kórseńiz ǵoı. Bári tatý. Bári dos. Bir-birine kórsetken qurmetteri, qoshemetteri, yqylastary qandaı. Anar sekildi qart qalamgerlerdiń qasyna birinen soń biri baryp, bir aýyz lebizin estigisi keledi. Shirkin deısiń, myna tirshilikte bárimiz bir kemeniń ústinde dál solaı ketip bara jatqan joqpyz ba? Endeshe týra solaı tatý-tátti bolyp, qarttarymyzdyń aqylyn týra solaı tyńdap júrmeımiz be? Teńizdiń tósinde turǵanda alystan munarta kóringen Sultan Ahmet meshitine qarap, sony tileısiń. Aı-Sofııaǵa qarap túrkilerdiń jeńisi mol bolsa deısiń. Sondaǵy túrik aqynynyń ǵazalyndaǵydaı: «Soıymyz bir, sózimiz bir, ózimiz bir» edik. Sol birlik jasasyn!
Baǵashar Tursynbaıuly,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty – Ystanbul – Almaty
