Bıapa deýshi edi ony jurt

Kúndelikti derlik tańerteń úıi­ńizge kelip turatyn basy­lym­dardyń oqyrmannyń qolyna jetkenge deıingi mashaqatyn bireý bil­se, bireý bile qoımas. Gazet maqalalaryn daıyndaıtyn tilshiden bastap baspahanadaǵy túngi gazet shyǵarýshy qanshama adam aıa­ǵynan tozyp eńbek jasaıdy de­seńizshi. Solardyń biri qazaq bas­pa­sóziniń qarashańyraǵy «Egemen Qazaqstanda» qyryq jyl eńbek etip, qurmetti demalysqa shyq­qan­ǵa deıin tapjylmaı mashınka ba­syp-aq abyroıly eńbek jolynda zor qurmetke bólengen Bıapamyz – Bıbish Batyrbekova bolatyn. Eger búginde ol kisiniń kózi tiri bol­ǵanda júz jasqa tolar edi... Týmysynan ójet, kókirek kózi ashyq Bıbish apaı 1937 jyly «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetine mashınıstka bolyp jumysqa kiredi. Qaǵylez qyz mashınkany birden úırenip, keıin mashbıýronyń tizginin qolyna alady. «Daraq bir jerde kógeredi» degen, sodan bergi búkil sanaly ǵumyryn osy kıeli shańyraqta ótkizip, qyzmeti qarapaıym másheńke basýshy bolsa da, úlken ujymnyń zor qurmetine bólenip, abyroımen 1976 jyly zeınet demalysyna shyǵady. Mine, sol Bıapamyzdyń kózin­deı bir tal qyzy Aqmaral ol kisi ómirden ótse de qarashańyraqtan áli qol úzbeı, «Egemen Qazaq­stan­nyń» ardagerler sanatynda kúni búginge deıin aralasyp, jyl sa­ıyn Naýryz meıramyna qurmetti qonaq retinde qatysyp júredi. Mamandyǵy esepshi, bank qyz­met­keriniń redaksııanyń ardageri atanýynyń qandaı syry bar dep oılaıtyn shyǵarsyz? Ol bylaı bolǵan. Búginde Aqmaraldy kózkórgen redaksııa qyzmetkerleri «polk qyzy» dep ataıdy. О́ıtkeni, kishkentaı sary qyz 1956 jyly birinshi synypqa barǵan kúnnen bastap oqıtyn №16 mektep tıip turǵan­dyq­tan, sabaqtan soń jaıaý redak­sııa­ǵa kelip, kitaphanada sabaǵyna daıyndalyp, anasy jumystan qaıt­qansha sondaǵy dıvanda uıyq­taıtyn. Redaksııadaǵy apalary men aǵalary til alǵysh balany jaqsy kórip, ony «polk qyzy» dep atap ketedi. Al mashınıstka Halıma apaı ekinshi sheshesindeı edi. Betine qarap otyrǵan jalǵyz perzenti bolǵandyqtan Bıbish apaı qyz balanyń durys tárbıe alýyna kóp eńbek sińiredi. – Dúnıe kúıip ketse de, ótirik aıtpa, urlyq jasama deıtin, – dep eske alady Aqmaral apaı. – Ol kez­de biz turatyn úıdiń bir ból­me­sinde mamam ekeýmiz, bir bólmede Beksultan Amanǵalıevtar, 8-9 adam turatyn. Jazǵy kanıkýlda bos júrmesin, ári eńbekke úıren­sin deı me, anam gazetke kýrer etip tirketip qoıatyn. Jaqsyny kór­sin, bilsin degeni ǵoı, teatrǵa, ataqty adamdardyń mereıtoı­lary­­na bara qalsa janynan tastamaı, ilestirip aparatyn. Birde opera já­ne balet teatrynda Shara Jan­dar­bekova­nyń 50 jyldyǵyna kelgen Tamara hanýmdy kórgenim áli esimde. 1962 jyly gazettiń sol kezdegi bas redaktory Keńes Úsebaev «teh­­nıkalyq qyzmetkerlerdiń bá­ri­ne baspana berý kerek» dep mashbıýrodaǵy qyzdardyń bar­ly­ǵyna úı berdi. Bıbish apaı qaıtys bolǵansha sol úıde turdy. Sol asyl anasynan úırengeni ǵoı, Aqmaral apaı áli kúnge Bıapa ara­lasyp qatysqan, kózin kórgen kisilermen habarlasyp, syılasyp tu­ra­dy. Eki-úsh jylda sol kisil­er­diń eshqaısysyn qaldyrmaı shaqy­ryp, quran oqytyp, as beredi. Bıyl Aqmaral apaıdyń joly túsip Astanaǵa barǵan eken. Sonda «Egemenniń» jańa salynǵan bas keńsesine baryp, qutty bolsyn aıtyp, shashý shashyp qaıtypty. «Men ómirimde bar jaqsylyqty redaksııadan kórdim. Ol – ekinshi úıim boldy. Meni kótergen de, úı bergen de sol qarashańyraq. О́l­sem redaksııa kómedi», dep oty­ra­tyn edi anam marqum. Anamdy saǵynǵan sátte meniń de osy qara- shańyraqqa bir soǵyp ketý ádetime aınalǵan, deıdi ol. Bıapa zeınetkerlikke shyq­qan­men, birneshe jyl úıde otyryp-aq mashınka basýyn toqtatpady. Úıi­ne burynnan tanys-bilis adamdar, arasynda akademık, aqyn-jazý­shy­lar bar, kelip jazǵan eńbek­terin bastyratyn. Bıapamen bir jyldaı qyzmettes boldyq, odan keıin de ara-tura redaksııadaǵy jıyn-toı­larda kezdesip tura­tyn­byz. Minezdi, sóılese qara qyldy qaq jar­ǵan­daı, birden kesip aı­tatyn. Sózi­nen danalyq sezilip turatyn. Denesin tik ustaı­tyn. Mashbıýroda jumys isteıtin Halıma, Sánem, ol kezde jap-jas Kúltaı, О́lmes, Shol­pan apaılardyń aqylshy­syn­daı kóretinmin. О́ıtkeni, ol kisiniń aıtqany zań edi. Kelgen maqala­lar­dy lezde bólip berip, nómirge baratyn asyǵys materıaldardy ózi alyp basatyn. О́te uqypty, tap-tuınaqtaı júretin. Apaıdyń ol qasıetterine jýyrda taǵy da kóz jetkizdim. Redaksııaǵa kelgen Aqmaral apaı Bıapanyń jeke muraǵatyn túgel kótere kelipti. Sóıtip, osy shańyraqta otyz bes jyl birge qyzmet istegen apaılar men aǵaılardyń sýretten dıdaryn kórip, bir marqaıyp qaldyq. Sondaı-aq, ár jyldary shyqqan merekelik gazettiń nómirleri, tipti redaksııanyń ár kezdegi anyqta­ma­lyǵy, ózine arnalǵan ázil shý­maq­tar, Joǵarǵy Keńestiń sessııa, sezderge kirýge bergen qyzmettik ruqsat qaǵazdary – bári-bári qat­ta­lyp tur. Tipti, 1950 jyly satyp alǵan «Kontınental» jazý mashınkasynyń túbirtegine deıin saqtalǵan. 1958 jylǵy Qazaq óneri men ádebıetiniń onkúndigine, 1961 jylǵy respýblıkamyz ben Qazaqstan kompartııasynyń 40 jyl­dyǵyna, gazettiń elý jyldy­ǵy­na arnalǵan merekelik nómir­ler­di kórip, qaıran qalystyq. KSRO kezinde saýatty, jyldam basatyn mashınıstkalardy Más­keý­de ótetin úlken jıyndarǵa issaparmen aparyp, jumys jasata­tyn. Bıapamyz da 1955 jyly 25 jeltoqsanda Máskeýge bir aıǵa issaparmen barǵan eken. Sony aı­ǵaq­taıtyn barlyq qujattary saq­talypty. Tipti, kúndelik te ja­zyp­ty. Onda Kremlge eki ret bar­ǵany, «Izvestııa» men «Vedomstvo» redaksııalarynda jumys istegeni aıtylǵan. «Mashbıýroda jan bar ma. Bıapamdaı bilikti. О́zi-aq jóndep jiberer, Sóılem bolsa kúdikti», dep joǵaryda aıt­qan oıymyzdy dáleldegendeı, ózi­ne arnalǵan óleń shýmaqtaryn oqyp, máz bolystyq. Bıbish apaıdyń qyryq jylǵy eńbeginiń ataýsyz qalmaǵanyn sol muraǵattaǵy qaptaǵan Alǵys hattardan, Qurmet gramotalary­nan, birneshe medaldardan baı­qaý qıyn emes. Ol kisiniń esimi «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti­niń Qur­metti kitabyna jazy­lyp­ty. Mine, sol qaǵazdardy aqta­ryp otyryp, ishinen tanys jazý kózime ystyq kórinip ketkeni. Ol – «Egemende» qyryq jyldan astam ýaqyt taban aýdarmaı qyz­met istep, uzaq jyldar gazet­tiń bas redaktorynyń orynbasary, keıin bas redaktory bolǵan kór­nek­ti qa­lam­ger, qoǵam qaıratkeri Balǵabek Qydyrbekulynyń 1992 jyldyń jańa jylymen Bıapany quttyq­taǵan tildeı ashyq haty edi (Bıbish apaıdy ol kisi qazaqy jolmen jeńeshe deıtin). «Bıbish, jeńeshe! Jańa jyl qutty bol­syn! Seniń júzge kelgenińdi kó­re­ıin! Osylaı alshań basyp jú­re ber. Balǵabek Qydyr­bek­uly» dep jazylǵan. Mine, sol Balǵa­bek aǵamyz kórgisi kelgen júz jasqa ekeýiniń de jetýine Alla taǵala dám-tuz buıyrt­pap­ty. B­i­raq, oǵan artynda qalǵan urpaǵy, eli-jurty jetip otyr. Oǵan da táýbe. Ýaqyt emshi degen. Degenmen de, adam eń jaqyn, qımasyn sa­ǵyn­ǵanda kóńili tolqıdy eken. Aqmaral apaımen sóılese kele onyń anasyna degen saǵynyshyn kórdim. Anasynyń ustaǵan ár za­ty­na sonshama meıirimmen, qur­met­pen qarap, aıalap otyrǵanyna tánti boldym. Bıapanyń artynda qalǵan sanaly urpaǵyna rıza­shy­lyq kóńilmen qaradym. Ornynda bar ońalar degen Bıapanyń ózi baǵyp, ósirgen nemeresi Ádemi ishki ister departamentinde ana­sy­nyń jolyn qýyp esepshi bolsa, kúzette isteıtin úlken nemeresi Artyq ekeýinen úsh shóberesi bar. Al kenjetaıy Aıbar ýnıversıtetti bitirip, týrızm sala­synda jumys isteıdi eken. Mine, sol ózi baqqan nemereleri áje­leriniń júz jyldyǵyn atap óte­miz dep qul­shynyp otyr. Alla jar bolsyn... Gúlzeınep SÁDIRQYZY.