Quqyqtyq derekter ashyq bolýy tıis

PARLAMENT "Egemen Qazaqstannyń" arnaýly beti Meniń búgingi aıtaıyn degenim quqyqtyq statıstıkalyq aq­parattyń jarııalylyǵyn qam­ta­masyz etý jáne quqyqtyq statıstıka organdarynyń qyzmetin jetildirý máselelerine qatysty bolyp otyr. Búgingi tańda aqparat qol­je­tim­diligine konstıtýsııalyq qu­qyq Bas prokýratýranyń Quqyq­tyq statıstıka jáne arnaıy esep­ke alý komıtetiniń qyz­metin­de tolyqqandy iske asyrylmaı keledi. Máselen, komıtet saıty­nyń «Taldaý málimetteri» (aǵym­da­ǵy jylǵy 30 qyrkúıektegi jaǵ­daı boıynsha) bóliminde jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinish­terin qaraý merzimderi boıynsha «Tulǵalardyń ótinishterin biryń­ǵaı esepke alýdyń» avtomat­tan­dyrylǵan aqparattyq júıesiniń derekter bazasyna monıtorıng ná­tıjeleriniń jınaǵy 2009 jyl­ǵy jaǵdaı boıynsha ǵana, son­daı-aq qylmystyń jaı-kúıine krımınologııalyq boljam usy­nylǵan. Quqyqtyq statıstıka derekterine qoljetimdilikti berý aza­mat­tardyń konstıtýsııalyq qu­qyq­taryn iske asyrý jáne ony uıym­dastyrý maqsatynda ǵana emes, bilim berý jáne ǵylymı qyzmettiń tolyqqandy úderisin qamtamasyz etý úshin de qajet. Qu­qyqtyq statıstıkalyq aqpa­rat­ty taldaý negizinde ázirlengen ǵy­ly­mı boljamdar bıliktiń bar­lyq tar­maq organdarynyń prak­tı­ka­lyq qyzmetine járdem etýge tıis. Quqyqtyq statıstıkalyq aq­pa­rattyń jarııalylyǵyn qamta­m­a­syz etý quqyq qorǵaý organ­dary­nyń statıstıkalyq derektermen aıla-sharǵy jasaýyna jol bermeýge, qylmystardy ja­sy­rý faktilerin azaıtýǵa, sybaı­las jemqorlyq kórinisteri men úderisterin qadaǵalaýǵa da múm­kindik beredi. Osy saladaǵy qazirgi jaǵdaı­dy jaqsartý maqsatynda damy­ǵan elderdiń quqyqtyq statıstıka salasyndaǵy tájirıbesin zerdelep, paıdalaný qajet. Máse­len, Japonııada «Qylmystyń aq kitaby» jyl saıyn basyp shy­ǵa­rylady, bul kitap kez kelgen múd­deli tulǵalar úshin qoljetimdi. Bul basylym kóptegen statıs­tı­kalyq derekterdi, kesteler men dıagrammalardy qamtıdy. Qyl­mys­tyń aldyn alý jónindegi qyz­metke halyqty tartý úshin memlekettik organdar halyqpen dıalog ornatyp, qylmysqa qarsy kúres salasyndaǵy memlekettik saıasatqa qoǵamdyq qoldaýdy kúsheıtý boıynsha belsendi jumys júrgizedi. Barlyq quqyqtyq statıst­ı­ka­lyq aqparatty bir ýákiletti or­gan­ǵa jınaý qajet. Qazir qu­qyq­tyq statıstıkanyń jáne esepke alýdyń barlyq túrin komıtet júrgizbeıdi. Atap aıtqanda, jappaı saıası qýǵyn-súrgin jyl­da­ryn­da sottalǵan adamdardy ve­domstvolyq eske alýdy júr­gizýdi Ulttyq qaýipsizdik komıtetinen quqyqtyq statıstıka organ­dary­na berý týraly máseleni qaraý ta­lap etiledi. Bul barlyq múd­deli tul­ǵalardyń osy aqparatqa qol jetkizýin qamtamasyz etý úshin qajet. Osy jazylǵandardy negizge ala otyryp: memlekettik quzyretti organ­dar­ǵa barlyq múddeli tulǵalar­dyń quqyqtyq statıstıkalyq aqparatqa ýaqtyly jáne erkin qol jetkizýin qamtamasyz etý jó­nindegi sharalar keshenin ázir­leý­di tapsyrý; qýǵyn-súrginge ushyraǵan adam­­dardy esepke alý jónindegi fýnk­sııany komıtetke berý máselesin qaraý; múddeli memlekettik organdarmen birge sot statıstıkasyn júr­gizý departamentiniń fýnk­sııa­laryn komıtetke berý jónin pysyqtaý qajet dep esepteımin. Atalǵan máseleler oń sheshimin tapqan jaǵdaıda, Úkimettiń zań jobalaý jumystarynyń 2012 jylǵa arnalǵan josparyna ko­mı­tettiń quzyreti máseleleri bo­ıynsha zańnamalyq aktilerge tıisti túzetýler engizý jóninde zań jobasyn ázirleýdi engizý qajet. Berik IMAShEV, Senat depýtaty.