Qor mamandary málimdegen aqpartqa súıensek aǵymdaǵy jyldyń 1 tamyzyndaǵy jaǵdaı boıynsha zeınetaqy jınaqtarynyń jalpy somasy 7,27 trln teńge. Jyl basynan bergi ósim 588 mlrd teńgeni quraǵan. Sharttardyń barlyq túrleri boıynsha salymshylardyń jeke zeınetaqy shottarynyń sany 10,09 mln birlik, onyń ishinde mindetti zeınetaqy jarnalary esebinen 9,62 mln birlikke teń. Al, mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalaryna sáıkes salymshylardyń JZSh sany 430,3 myń birlik bolsa, erikti zeınetaqy jarnalary boıynsha 39,83 myń birlikti quraǵan. Sondaı-aq, halyqqa qyzmet kórsetýdiń jańa úlgileri qalyptasyp, óz nátıjesin bere bastaǵan.
– Birińǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory árbir salymshy men alýshynyń qamyn oılaıdy. Sondyqtan kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa jáne aqparat berýdiń qosymsha yńǵaıly arnalaryn jasaýǵa umtylady. Salymshylar men alýshylarǵa kóshpeli qyzmet kórsetý boıynsha «Mobıldik agent» jobasy– Qor men salymshylar arasynda tıimdi qarym-qatynas ornatýdyń qosymsha tásiline aınalǵandyǵyn aıta ketken jón. Osy joba aıasynda Qazaqstannyń barlyq óńirinde BJZQ qyzmetkerlerinen kóshpeli toptar qurylǵan. Qor qyzmetkerleri aqyl-keńes berý úshin salymshylarǵa yńǵaıly ýaqyt jáne kezdesý ornyn taǵaıyndaıdy. BJZQ derekqoryna engizý jáne qyzmet kórsetý úshin múmkindigi shekteýli jandarǵa qajetti qujattardy jınap Qorǵa jetkizýge kómektesedi. Odan basqa BJZQ mobıldi toby tanystyrylymdar ótkizý, zeınetaqy zańnamasy jáne otandyq zeınetaqy júıesiniń erekshelikterin túsindirý úshin ár túrli kásiporyndar men uıymdarǵa baryp turady. Ár barǵan jerlerinde zeınetaqy qyzmetteriniń barlyq talaptaryna saı qyzmet kórsetedi. Olardyń redaksııadaǵy ótinishti usyný, aqparat berý tásili týraly kelisim jasaý jáne JZSh-dan úshindi-kóshirme berý sııaqty qyzmetteri bar – deıdi Birińǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń atqarýshy dırektory Maýlen Ýtegýlov. Maman tilge tıek etken mobıldik agentter jyl basynan beri 4 myńnan astam kóshpeli shara ótkizip, osy sharalar barysynda 113,2 myń operasııa jasaǵan. Qolymyzǵa tıgen aqparat boıynsha 7 120 múmkindigi shekteýli azamatqa qoldaý bildirilip, olarǵa tólemder men aýdarymdardy rásimdeý, zeınetaqy shotynyń jaı-kúıi týraly úzindi-kóshirme berý, derektemelerdi jáne aqparat berý tásilin ózgertý boıynsha 19,5 myń qyzmet kórsetilgen.
Taǵy da bir aıta keterligi jınaqtaýshy zeınetaqy qorlaryndaǵy zeınetaqy aktıvterin shoǵyrlandyrý nátıjesinde «BJZQ» AQ portfeline oblıgasııalarynyń ataýly quny boıynsha 161,45 mlrd teńgege 32 emıtenttiń problemalyq qarjy quraldary ótkizilgen. Oblıgasııalardyń ataýly qunyna sáıkes bereshekterdiń jalpy somasy 2014 jyldan beri 161,45 mlrd teńgeden 36,45 mlrd teńgege azaıǵan. Al problemalyq emıtentterdiń sany 32-den 19 kompanııaǵa qysqarǵan. Qor ókilderiniń aıtýynsha eki kompanııa boıynsha bereshek tolyǵymen ótelgen. Tórt kompanııa boıynsha bankrotqa ushyraý jáne taratylý rásiminiń aıaqtalýyna baılanysty qarjy quraldary esepten shyǵaryldy. Al, jeti kompanııa boıynsha bereshek qaıta qurylymdalǵan.
– Emıtentterdiń kópshiligi defoltqa 2006-2010 jyldar aralyǵynda jol bergen. 2016 jyly ataýly quny boıynsha bereshek somasy 4,1 mlrd teńgege 2 emıtenttiń defolty tirkeldi. Olar: «Imstalkon» AQ men SAMARCO Mineracao S.A brazılııalyq kompanııasy. 2017 jylǵy 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha zeınetaqy Qory defoltqa jol bergen 21 emıtentke qatysty ataýly quny boıynsha 40,5 mlrd teńge bolatyn bereshekti qaıtarý jumystaryn júrgizip jatyr. Bul emıtentterdiń qarjy quraldary zeınetaqy aktıvteriniń quramyna kiredi – deıdi BJZQ Zań departamentiniń bas mamany Aqmaral Mýhamedova.
Qor tarapynan problemalyq aktıvter boıynsha múmkin bolatyn shyǵyndarǵa qarsy arnaıy provızııa qurylǵan. Atap óterlik jaıt, bereshekterdi azamattyq tártipte óndirip alý tásilderi taýsylǵan jaǵdaılarda, Qor problemalyq emıtentterdiń qyzmetin jáne olardyń laýazymdy tulǵalarynyń kompanııany tólem qabiletsizdigine jetkizgendikterin tekserýdi júzege asyrý úshin tıisti ótinishpen quqyq qorǵaý organdaryna júginý týraly sheshim qabyldaǵan. Zeınetaqy Qory tarapynan 16 emıtent boıynsha prokýratýra organdaryna jáne aýmaqtyq memlekettik kirister departamentiniń ekonomıkalyq zertteý qyzmetine aryz joldanǵan kórinedi. Mamandar BJZQ zeınetaqy aktıvterine Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda ǵana emes, onyń sheginen tys jerlerde de zalal keltirgen tulǵalarǵa qatysty sot sheshimderiniń shyǵarylýyna kúsh salynatynyn basa aıtty.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
