Málimetterge qaraǵanda, 104 qurlyqaralyq ballıstıkalyq SS-18 zymyrandary ornalasqan. Al olarǵa 1400 ıadrolyq oqtumsyq ornatylǵan-dy. Sondaı-aq, aerodromdarda 370 qanatty ıadrolyq zymyrandary bar 40 strategııalyq bombalaýshy TÝ- 95 MS ushaqtary turdy.
Bul joıqyn qarýlar Qytaıdyń, Ulybrıtanııanyń jáne Fransııanyń ıadrolyq kúshterin qosa alǵandaǵy áleýetten edáýir kóp bolatyn. Onyń ústine, Semeı polıgonynda ıadrolyq qarýdy óndirýge jáne jetildirýge daıyn turǵan ınfraqurylym da bar edi. Álemde tórtinshi oryn alatyn osyndaı qýatty áleýetten bas tartý, shynynda da, asa kúshti saıası erik-jigerdi qajet etetin-di. Elbasymyz óz halqynyń, óz Otanynyń kemel bolashaǵy úshin ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartýǵa táýekel etti. «Iаdrolyq qarýdan jáne ıadrolyq derjava mártebesinen bas tartý bizdiń sanaly, shynaıy tańdaýymyz. Qazaqstannyń búkil halqy qoldaǵan erikti akt boldy. Osy tarıhı sheshimniń gýmanıtarlyq ólshemi de aıtarlyqtaı mańyzdy edi», – dep ataǵan edi Elbasymyz ıadrolyq qarýsyzdanýǵa baılanysty ótken halyqaralyq konferensııada sóılegen sózinde.
Qazaqstannyń, onyń ishinde Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń ıadrolyq qarýsyzdanýǵa baılanysty ómirsheń bastamalary 1991 jylǵy 29 tamyzdaǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý týraly № 409 Jarlyǵynan bastaldy desek, qatelese qoımaspyz. Sodan bergi kezeńde bizdiń elimiz jappaı qyryp-joıatyn qarýdy synaqtan ótkizýge tyıym salýǵa jáne ony taratpaýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq deńgeıdegi is-sharalarǵa bastamashy bolyp keledi. Mysaly, Ortalyq Azııa ıadrolyq qarýdan azat aımaq retinde tanyldy, elimiz Tómen baıytylǵan ıadrolyq otyn halyqaralyq bankiniń depozıtarııi atandy. Qazaq eliniń bastamasy boıynsha búkil adamzatty ıadrolyq qarýǵa jappaı tyıym salý jolyndaǵy kúreske jumyldyratyn ATOM jobasy júzege asyrylýda. Sonymen qatar, BUU Bas Assambleıasy 2015 jyldyń jeltoqsanynda álem tarıhynda tuńǵysh ret Iаdrolyq qarýdan azat álem qurý týraly jalpyǵa ortaq deklarasııa qabyldady. Al Memleket basshysynyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesin belgili saıasatkerler men sarapshylar joǵary baǵalaǵanyn kópshilik qaýym jaqsy biledi.
Álemdik qoǵamdastyq Elbasymyzdyń ıadrolyq qarýdan azat etýge baǵyttalǵan saıasatyn moıyndady. Osyndaı saıasat Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy taratpaý, qarýsyzdaný jáne ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy jahandyq kóshbasshylyq rólin aıqyndap otyr. Jalpy, Semeı ıadrolyq polıgonynyń aýmaǵynda 456 ıadrolyq jáne termoıadrolyq jarylys jasalǵan eken. Polıgondy jabý máselesi ıadrolyq synaqtarǵa tyıym salý jónindegi halyqaralyq qozǵalysqa ulasty. Osynyń negizinde 2009 jyldyń 2 jeltoqsanynda BUU Bas Assambleıasy 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni dep jarııalaý týraly qarar qabyldady.
Iаdrolyq qarýdan óz erkimen bas tartý Qazaqstan basshylyǵyna jeńilge túsken joq. Bul jerde eń bastysy, iri memleketterdiń Qazaqstannyń qaýipsizdigine kepildik berý máselesi edi. Elbasymyzdyń qaırat-jigeriniń arqasynda buǵan qol jetkizildi. «Bizdiń ıadrolyq dıplomatııamyz túptiń-túbinde tamasha tabyspen aıaqtaldy, – dep atap ótedi Prezıdent «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda. – 1994 jyly EQYU-nyń Býdapeshtte ótken sammıtinde Amerıka Qurama Shtattary, Reseı Federasııasy, Ulybrıtanııa tarapynan Qazaqstan qaýipsizdigine beriletin kepildikter týraly memorandýmǵa qol qoıyldy Keıinnen ondaı kepildikterdi biz Qytaı men Fransııa tarapynan da aldyq».
Shyn máninde bul elimiz úshin tarıhı oqıǵa boldy. Ol búginde qol jetkizgen baıandy beıbitshiliktiń, saıası turaqtylyqtyń, órkenıetke umtylýdyń joly edi. Ras, erterekte álem jurtshylyǵy japon tragedııasy jóninde kóp aıtatyn, olardyń qaıǵy-qasiretine ortaqtasatyn. Biz de sóıttik. Al elimiz táýelsizdik alǵannan soń, Elbasymyz qazaq halqynyń, qazaq dalasynyń ıadrolyq synaqtardan orasan zor zardap shekkenin jarııa ete otyryp, endigi jerde Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdandyrý máselesine erekshe mán beretinin ashyp aıtty. Bul búgin de, bolashaqta da jalǵasyn taba bermek.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
