О́z sózinde qarjy mınıstri atap ótkendeı, jobanyń negizgi sıpattamalary Jańa bıýdjet saıasaty tujyrymdamasyna jáne 2022 jylǵa deıingi áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamyna sáıkes aıqyndalǵan.
Máselen, boljamdardyń keritartpalyǵyna qaramastan, bıýdjetke túsetin túsimder qurylymy sapalyq turǵydan ózgerdi.
B. Sultanovtyń málimdeýinshe, munaı emestik túsimder kólemi 2018 jyly 5 271,4 mlrd teńgeni quraıdy, bul bıylǵy jospardan 19,3% artyq.
О́simniń negizgi faktorlary el ekonomıkasyn jańǵyrtý, ishki jáne syrtqy makroekonomıkalyq jaǵdaıdy turaqtandyrý jáne salyqtyq ákimshilendirýdi jaqsartý boldy.
Bıýdjetke munaı túsimderiniń kólemi bıylǵy jylmen salystyrǵanda 1 901,3 mlrd teńgege tómendedi, ol mynalar esebinen:
- kepildendirilgen transfertti kezeń-kezeńimen tómendetý, Ulttyq qordan maqsatty transfertti tartýdan bas tartý;
- munaı baǵasyn bir barreli úshin 50-den 45 doll. deıin túzetý nátıjesinde ESA túsetin túsimder kólemin azaıtý.
Sonymen qatar mınıstr shyǵyndardy ońtaılandyrý júrgizilgenin aıtty, bul tusta bıýdjet jobasy Úkimet aldyna qoıylǵan barlyq mindetterdi iske asyrýdy qamtamasyz etedi:
- shyǵyndardyń áleýmettik baǵyttylyǵyn kúsheıtý jáne buryn qabyldanǵan barlyq mindettemelerdi oryndaý arqyly adam kapıtalyn damytý;
- ekonomıkany sıfrlandyrý jáne tehnologııalyq jańǵyrtý, agrarlyq sektordy, kólik jáne logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý;
- memlekettiń qorǵanys qabileti men qaýipsizdigin qamtamasyz etý.
B. Sultanov respýblıkalyq bıýdjet shyǵyndary 2018 jyly 9 217,9 mlrd quraıtynyn atap ótti, bul bıylǵy jospardan 134,6 mlrd teńgege artyq.
«Shyǵyndar qurylymynda basym bóligin nemese 44,5% áleýmettik sektor shyǵyndary quraıdy, olar bıylǵy jylmen salystyrǵanda 400 mlrd teńgeden astamǵa ósti», — dedi B. Sultanov.
Máselen, ósimniń negizgi quraýyshy zeınetaqy men bala týǵanda taǵaıyndalatyn járdemaqy kólemin ósirý, onyń ishinde eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń qurylymy men zeınetaqy taǵaıyndaý tártibin qaıta qaraý nátıjesi bolyp tabylady.
2018 jyly ekonomıkanyń naqty sektoryn damytýǵa 1,4 trln teńge qarastyrylǵan. Bıylǵy jylmen salystyrǵanda shyǵyndar kólemin tómendetý eki negizgi faktormen sebeptelgen:
- baǵdarlamany qarjylandyrý kózderin Ulttyq qordyń maqsatty transferinen munaı emes kiristerge ózgertýmen;
- bıylǵy jáne kelesi jylǵy bıýdjet qarajatyn kvazımemlekettik sektorlar sýbektileriniń ıgerý boljamymen.
«Nurly jol» baǵdarlamasyn iske asyrýdy jalǵastyrýǵa 512,6 mlrd teńge somasy kólemindegi shyǵyndar qarastyrylǵan, onyń ishinde 2018 jylǵa — 243,3 mlrd teńge.
«Nurly jer» turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasyna 208,8 mlrd teńge baǵyttaý usynylady, onyń ishinde 125,2 mlrd teńgesi - 2018 jylǵa.
Agroónerkásiptik keshendi damytý baǵdarlamasy boıynsha 2018 jylǵa qarjy qyzmetteriniń qoljetimdiligin arttyrý (sýbsıdııalar), sý sharýashylyǵy men veterınarııany damytý, fıtosanıtarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý sharalaryna 195 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Indýstrıaldy-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńin iske asyrýǵa 232,9 mlrd teńge somasy kólemindegi shyǵyndar qarastyrylǵan, onyń ishinde 2018 jylǵa - 76,1 mlrd teńge.
2018 jyly kólik ınfraqurylymyn damytýǵa 292,6 mlrd teńge baǵyttalady.
Memlekettiń qorǵanys qabileti men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, qoǵamdyq tártipti saqtaýǵa jáne ishki turaqtylyqty qoldaýǵa jumsalatyn shyǵyndar 2018 jyly 1 088,9 mlrd teńgeni quraıdy.
B. Sultanov atap ótkendeı, respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy JIО́ qatysty 2018 jyly 1,1%-dan 2019-2020 jyldary 1,0% deıin tómendetildi, bul memlekettik qaryz kólemin ortasha deńgeıde saqtaýǵa múmkindik beredi.
Zań jobasyn Úkimet músheleri qoldady. Zań jobasy Parlament Májilisiniń qaraýyna bıylǵy jyldyń qyrkúıek aıynda usynylady.
