Oqýlyqtardyń mazmuny jańaryp, muqabasy juqardy...

Jańartylǵan mazmun sapany jaqsartady

Elimizde reformaǵa jıi ushyraı­tyn eki sala bolsa, sonyń biri – bilim. Áı­teýir, osy salada ózgerister bo­la­dy da jatady. Byltyr jalpy bi­lim be­retin mektepterdiń oqý baǵ­dar­­la­masy jańa mazmunǵa kóshe bas­ta­­ǵanda qoǵamnyń pikiri ekige jaryl­dy. Kóp ata-ananyń kókeıinde «bu­ryn­nan qalyptasqan klassıkalyq júıe­men oqyta berse qaıtedi, bárimiz de sonymen oqyp-aq adam boldyq qoı» degen oı turdy. Alaıda bilim sa­lasyndaǵy mamandardyń óz ýáji bar. Olardyń pikirinshe, bilim sala­sy da bir ornynda toqtap qalmaı, ári qaraı damýy kerek. Ǵylym men tehnologııanyń qarqyndy damýy oqytý ádistemelerine de tú­be­geıli ózgerister engizýdi talap etip otyr. Osyǵan sáıkes bilim be­rýdiń bas-ty quraly – oqýlyqtar da zaman talabyna saı ózgerýi tıis. Biz­diń saýaldarymyzǵa jaýap bergen Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «Oqý­lyq» respýblıkalyq ǵylymı-prak­tı­kalyq ortalyǵynyń dırektory Beı­bitkúl Kárimovanyń aıtýynsha, oqý­­lyqtar oqýshylardyń boıyna rý­hanı qundylyqtardy sińirip, ǵy­ly­mı dúnıetanymyn keńeıtip qa­na qoımaı, zamanǵa saı jańasha kózqaras qalyptastyryp, ózdiginen iz­dený, oqý qabiletin shyńdaı alýy qa­jet. Osyǵan baılanysty mektep oqý­lyqtarynda teorııalyq materıal­dar men mátinderdiń kólemi azaıtylyp, oqyp jattaýǵa laıyqtalǵan tapsyrmalardyń ornyna balany ózdiginen oılanýǵa jáne izdenýge je­teleıtin shyǵarmashylyq tapsyr­ma­lar, tájirıbelik daǵdylaryn da­my­týǵa baǵyttalǵan oqý materıalda­ry kóbeıtilgen. Mysaly, burynǵy «Qazaq tili» páni oqýlyǵynda ereje­ler, uǵym-túsinikter kóp bolsa, qa­zirgi oqýlyqta ártúrli taqyryptaǵy má­­tin kóp, ıaǵnı oqýshynyń jeke da­ra shy­ǵarmashylyǵyn damytatyn jat­ty­ǵý­larǵa kóbirek oryn berilgen.

Jańartylǵan bilim berýdiń basty erek­sheligi – oqytýdyń shıyrshyq júıe­­simen júrgizilýi. Bul degenińiz mek­tepte ótken taqyryptar 11 jyl boıy qaıtalanyp, bala synypqa kósh­ken saıyn kúrdelenip otyrady. «Ja­ńartylǵan bilim júıesi – sapaǵa ba­ǵyttalǵan baǵdarlama. Oqýshyǵa sa­paly bilim berý ortasyn qura otyryp, syn turǵysynan oılaý, zertteý, tá­jirıbe jasaý, jeke, juppen jáne top­pen jumys isteı bilý qarymyn da­mytýǵa kómektesedi, Mysaly, bas­taýysh synyp pánderine arnalǵan oqý baǵdarlamalary oqýshylardy shynaıy problemalardy anyqtap zertteýge úıretedi», deıdi B.Kárimova.

Jańartylǵan mazmun Úkimet qa­byl­daǵan memlekettik jalpyǵa min­det­ti bilim berý standartyna já­ne Bilim jáne ǵylym mınıstrligi be­- ki­t­­­­ken tıptik oqý baǵdarlamalaryna súıe­ne otyryp jasalǵan. Bilim men ǵy­lymdy damytýdyń memlekettik baǵ­darlamasyna sáıkes, 2016-2019 oqý jyldarynda bilim mazmuny tolyq ja­ńar­tylady. Jańa standart boıynsha, bilim berý oqýshylarymyzdyń jan-jaqty saýattylyǵyn damytýǵa ba­ǵyttalýy kerek. Basqasha aıtqanda, bu­ryn jetkinshekterdiń mektep qa­­byrǵasynan qandaı bilim alyp shyq­qany mańyzdy bolsa, qazir sol bilimdi ómirde qalaı júzege asyra alatyny birinshi kezekte qarastyrylady.

Oqýlyqtar qatań súzgiden ótkiziledi

Hosh delik. Al oqýshylardy óz betinshe izdenýge, aqparattardy synı turǵydan oı eleginen ótkizýge da-ıyndaıtyn jańartylǵan mazmunǵa oqý­lyqtarymyz ázir me? «Oqýlyq» res­pýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq or­talyǵy mamandarynyń aıtýynsha, oqý­lyqtardy baspalar ázirleıdi. Bú­ginde elimizde oqýlyq jazýmen 20-ǵa jýyq baspa aınalysady eken, ıaǵnı básekelestik barshylyq. Demek, árbir baspa óz ónimin sapaly shyǵa­rýǵa umtylady degen sóz. Sol bas­palardyń jazǵan oqýlyqtary bi­lim berý uıymdaryna jetkenshe sa­raptamanyń birneshe satysynan óte­tin kórinedi. «Oqýlyqtyń sapaly ja­zylýy eń aldymen avtorlardyń biliktiligi men tájirıbesine tikeleı baılanysty. Bizdiń ortalyq ta olarǵa ǵylymı-ádistemelik kómek kórsetedi. Bilim berý salasynda bolyp jatqan jańalyqtardan pedagogtar men avtorlar, sarapshylar qaýymyn habardar etip, jańa talaptardy túsindirý maqsatynda jyl saıyn semınarlar, oqytý kýrstaryn, halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótkizip kelemiz», deıdi ortalyq dırektory.

Beıbitkúl Sársemhanqyzynyń aıtýynsha, oqýlyqtardy ázirleý, synaqtan jáne saraptamadan ótki­zý mınıstrlik arnaıy bekitken qaǵı­da­lar boıynsha júrgiziledi. Onyń eń bas­tysy – ǵylymı-pedagogıkalyq sarap­tama. Bul – «Oqýlyq» ǵylymı-prak­tıkalyq ortalyǵynyń da negizgi qyz­meti. Saraptama sapaly bolýy úshin ortalyqta bilikti ǵalymdardan, jo­ǵary sanatty muǵalimderden jáne ádis­kerlerden quralǵan sarapshylar bazasy jasaqtalypty.

Ortalyqqa kelip túsken oqýlyq­tar­ǵa sarapshylar naqty krıterıı­ler boıynsha ǵylymı jáne peda­go­gıkalyq saraptama júrgizedi. Sarap­tama qorytyndysynan keıin esker­tý­le­ri bar oqýlyqtar baspalarǵa qaıta óń­deýge jiberiledi. Al saraptama krı­terıılerine múldem sáıkes kelme­gen oqýlyqtar irikteýden alynyp tas­talady eken.           

Erejege sáıkes, ǵylymı-peda­go­gıkalyq saraptama kezinde oqý­lyq­tar­dyń jobasy «Oqýlyq» orta­ly­ǵynyń «Qoǵamdyq baqylaý» portalyna ornalastyrylady. Bul da saraptama júr­gizýdiń negizgi mindetti bóligi. De­mek, oqý­lyqtardyń alǵashqy nusqasynan bas­tap, onyń sapaly shyǵýyna Qazaq­stan­nyń árbir azamaty atsalysyp, usy­nys-pikirin bildire alady. Portal is­ke qosylǵan eki jyl ishinde 2, 5, 7-synyp oqýlyqtaryna qatysty ju­rt­shylyqtan 5 myńnan asa eskertý men usynystar kelip túsipti. Syn-esker­tpelerdiń eshqaısysy eskerýsiz qalmaı, oqýlyqtardy óńdeý kezinde qaperge alynǵan. Sondyqtan jańadan ja­zylyp jatqan oqýlyqtardy bir qarap shyqqysy kelgenderdiń www.expert.okulyk-edu.kz saıtyna kirip, pi­kir qaldyrýyna bolady.

Bastaýysh synyptarǵa arnalǵan  bir­yń­­ǵaı bazalyq oqýlyqtar engizile bas­t­aǵany belgili, ıaǵnı 1- 4 synyptar úshin árbir pánnen bir ǵana eń úzdik oqýlyq tańdalyp alynady. Bul da qosymsha jaýapkershilik. Sondyqtan bas­taýysh synyp oqýlyqtary sarap­t­a­maǵa qosa, keıbir mektepterde qanat­qaqty joba retinde oqytyla bastaǵan. Byltyrǵy oqý jylynda 1-synyp oqýlyqtary, bıyl 2-synyp oqý­lyqtary 30 mektepte synaqtan ót­ken.

Jalpy, negizgi jáne jalpy orta bi­lim berý deńgeılerinde biryńǵaı ba­zalyq oqýlyqtar 2020 jyldan bas­­tap engiziletin bolady. Ázirshe bul deń­geılerge arnalǵan oqýlyqtar ba­la­maly negizde qolǵa alynǵan.

Sonymen, alǵashqy saraptamadan soń óńdelip, qaıta saraptamadan tabysty ótken oqýlyqtar pán­dik komıssııa qaraýyna jiberiledi eken. Bul komıssııanyń jumysyn Bi­lim já­ne ǵylym mınıstrligi uıymd­as­t­yrady. Bıyl Pándik komıssııa qu­ramy keńeıtilip, onyń quramyna oqý­lyqtardyń sapasyn baǵalaý úshin Par­lament depýtattary, qoǵamdyq uı­ym ókilderi, bilikti ǵalymdar men us­tazdardan turatyn 120-dan astam adam engen.

Oqýlyqtardy irikteýdiń eń sońǵy sa­tysy – respýblıkalyq komıssııa. Res­­p­­ýblıkalyq komıssııa pán­dik ko­mıs­sııa músheleri usynǵan oqý­­lyq­tar men oqý-ádistemelik ke­shen­­de­rin bilim berý uıymdaryna paı­da­lanýǵa usyný týraly sheshim qa­byl­daıdy.

Bıylǵy saraptama nátıjesi bo-ıynsha saraptamaǵa kelip túsken 2, 5, 7 – synyptarǵa arnalǵan 239 oqý­lyq­tyń ishinen 131 oqýlyq, ıaǵnı 54,8 paıyzy 2017-2018 oqý jylynda bi­lim berý uıymdaryna paıdalanýǵa usy­nylǵan.

Oqýshylardyń sómkesi jeńildeıdi

Oqýlyqtardyń salmaǵyna qa­tys­­ty da syn kóp. Mektep tabal­dy­­ryǵyn jańadan attaǵan kip-kish­kentaı baldyrǵan kitap toly aýyr sómkesin áreń kóterip bara jata­dy. Ba­lanyń ózinen sómkesi úl­ken. Tıisti ta­laptar boıynsha 1-4 synyp­tar­dyń oqýlyǵy – 300 gramnan, 5-6 sy­nyptardyń oqýlyǵy – 400 gramnan, 7-9 synyptar – 500 gramnan, 10-11 synaptar 600 gramnan aspaýy tıis eken. Jalpy, oqýlyqtardyń sal­maǵyna, qaripterdiń kólemine jáne bezendirilýine qoıylatyn talap­tar­dy belgileý jáne oryndalý­yn talap etý Densaýlyq saqtaý mı­- ­nı­s­tr­­­ligi Qoǵamdyq densaýlyq saq­taý komıtetiniń quzyretinde. Iаǵ­nı, bas­palar oqýlyqtardy ázirlep bol­ǵan soń, onyń sanıtarlyq talap­tar­­ǵa sáıkestigin tekserý úshin osy ko­mı­tetke jiberedi. Ondaǵylar eger oqýlyqtar barlyq talap údesi­nen shyqsa, oń qorytyndy bere­di. «Oqý­­­lyq» respýblıkalyq ǵyl­y­mı-praktıkalyq ortalyǵy ma­man­da­rynyń aıtýynsha, jańa maz­mun­daǵy oqýlyqtardyń ereksheligi, oqý­lyqtar men jumys dápterleri bir­neshe bólimge bólingen, ıaǵnı oqý­shy alǵashynda bir kitapty ǵana alyp júredi. Buǵan qosa, oqýshy dáp­terlerin mektep shkaftarynda qal­dyryp ketý máselesi de usynys re­tinde aıtylyp júr. Bul da balanyń ıyǵyna túser salmaqty azaıtar edi. Jalpy, oqýshy portfeliniń aýyr­lyǵyn oqý kestesin tıimdi qurý ar­qy­ly da ishinara rettestirip sheshýge bo­lady, deıdi mamandar.

Qalaı degende de, mazmuny jańar­ǵan, muqabasy juqarǵan oqýlyqtardyń oqý­shylarǵa qanshalyqty sapaly bi­lim beretini – aldaǵy ýaqyttyń en­shi­sinde. Mamandardyń aıtýynsha, ótken oqý jylynyń sońynda 1-synyp oqýlyqtarynyń sap­asy men tıimdiligine monıtorı­ng júr­gi­­zilip, oǵan qatysqan 14 oblys pen Astana, Almaty qalala­ry­nyń mu­­ǵa­­limderi oqýlyq mate­rıal­da­ry­nyń mazmundyq-logıkalyq bir­tu­tas­tyǵyna, júıeliligi men túsi­nik­ti­ligine oń baǵa beripti.

Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»