2017 jyldyń sońyna deıin Astana qalasynyń aýmaǵynda kóshe qıylystary men qalanyń syzyqtyq aımaqtarynda, sonymen qatar oıyn-saýyq ortalyqtary, teatr, sport alańdary, mýzeı sııaqty kópshilik qaýym jınalatyn jerlerde 13 000 sýret jáne beıne jazý kameralary qoldanysqa enetini jaıly eske salyp óteıik. Sýret jáne beınebaqylaýdyń jańa júıesine 3 myńǵa jýyq jalpy beınebaqylaý júıeleri engizilgen. Bul kameralar táýlikboıy úzdiksiz jumys istep, olardan túsirilgen beıne materıaldar tirshilikti keshendi qamtamasyz etý júıesi men (TKQJ) men Astana qalasy IID Jedel basqarý ortalyǵy (JBO) kiretin Ahýaldyq ortalyq baqylaýyna alyný jáne óńdelý úshin jiberiledi.
Odan bólek, qosymsha 10 000 kamera dál sol ýaqyttaǵy avtokólikterdiń nómirlik belgilerin, jyldamdyq rejımderin, qoǵamdyq kóliktiń jolaǵymen júrgenin jáne stop-syzyǵyn kesip ótý jaǵdaılaryn jazyp alatyn bolady: 6 000 kamera 400 kóshe qıylystarynda jáne qalanyń 300 syzyqtyq jer telimderinde; 4 000 kamera oıyn-saýyq ortalyǵy, teatr, sport alańdary sııaqty kópshilik qaýym jınalatyn oryndarda ornalasatyn bolady.
Sýret jáne beıne jazý kameralary ornatylatyn oryndar Ákimshilik polısııa basqarmasy (ÁPB) jáne Jergilikti polısııa qyzmetiniń (JPQ) qyzmetkerleri birlese otyryp zerttelgen. Apattylyq jaǵdaıy men jol-kólik oqıǵalarynyń sany boıynsha jasalǵan taldaýdy eskere otyryp, qazirgi tańda sýret jáne beıne jazý kameralaryn ornatý jumystary júrgizilýde.
Jańa oqý jylynyń bastalýyna oraı, Astana ákimdigi jumystarynyń kópshilik bóligi balalardyń qaýipsizdigine baǵyttalǵan: oqý mekemeleri men balabaqshalarǵa jaqyn jerdegi kólik qozǵalysynyń jyldamdyǵy 40 km/saǵ deıin shektelgen, jyldamdyqty shekteý belgileri ornatylǵan, sáıkes jol belgileri syzylǵan. Bul jer telimderi sýret jáne beıne jazý júıeleriniń nazaryna erekshe alynǵan.
Eske salaıyq, JJE-niń sýret jáne beıne jazý júıeleri Astanada alǵash ret 2015 jyldyń aqpan aıynda VOCORD apparattar kesheni men Red Speed jyldamdyq ólsheýishterin qalanyń 11 kóshe qıylystarynda ornalastyrýmen iske qosylǵan. Ol «qalanyń zııatkerlik kóshe qıylystary» degen ataýǵa ıe boldy. 2016 jyldyń qańtar-jeltoqsan aılarynda 21 VOCORD kameralary men 83 Red Speed jyldamdyq ólsheýishteriniń jumysynyń nátıjesinde Astana qalasynda 66 410 JJE buzýshylyqtary men 51 493 uıǵarymdardyń shyǵarylǵany tirkeldi.
Búgingi tańda, 323 retteletin kóshe qıylystary jumys isteýde, onyń 60-y «Astana qalasynda sýret jáne beıne jazý apparattyq-baǵdarlamalyq keshenin qurý jáne qoldanysqa berý» atty jobasynyń aıasynda sýret jáne beınekameralarymen jabdyqtalǵan. Sonymen qatar, qazirdiń ózinde qalanyń 100 syzyqtyq jer telimderinde radar keshenderi tolyǵymen jumys isteýde. Keshenniń testilik kezeńdegi jumysynan alynǵan aqparattar boıynsha quqyq buzýshylyqtardy taldaýdan ótkizý jumystary júrgizildi. Taldaý 2017 jyldyń tamyz aıynyń ózinde keıbir avtokólik ıeleri 25-ke jaqyn JJE buzýshylyqtaryn jasaǵanyn kórsetti. 15 qyrkúıekke deıingi uıǵarymdardy ázirleý úrdisteri ýaqytsha bolmaǵanyna qaramastan, atalǵan merzim aralyǵynda buzýshylyq jasaǵan júrgizýshiler IID jergilikti polısııa qyzmeti (JPQ) baqylaýyna alynady.
JJE buzýshylyqtaryn tirkeý jáne uıǵarymdardy daıyndaý
Avtokólik júrgizýshisi JJE buzýshylyqtaryn jasaǵan jaǵdaıda, olardy qandaı ákimshilik jaza kútýde? Eń aldymen, Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksiniń 807 babyna sáıkes, quqyq buzýshylyq kameraǵa túsken jaǵdaıda, ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly hattama túzilmeıdi jáne qaýly shyǵarylmaıdy. Bul qujattardyń ornyna, júrgizýshi JJE buzǵan jaǵdaıda, ókiletti organ jasalǵan quqyq buzýshylyq negizinde uıǵarym shyǵarady.
Birinshi kezeńde, radar kesheni avtomatty túrde jyldamdyq rejımin buzǵanyn nemese avtobýs jáne stop-syzyqtaryn kesip ótkenin sýret jáne beınebaqylaý kameralary arqyly anyqtaıdy. Keıinnen sýret jáne beıne materıaldar Ákimshilik polısııa basqarmasy (ÁPB) ınspektorymen óńdelý úshin óńdeý ortalyǵyna jiberiledi. Inspektor jazbalardy qarap, avtokóliktiń nómiri boıynsha tehnıkalyq tólqujat derekterin, sonymen birge kólik quralynyń ıesi týraly jeke aqparatty anyqtaıdy. Mańyzdy sátine kóńil bólý kerek: uıǵarym jolda júrý erejesin buzǵan kezde kólikti júrgizgen adamǵa emes, tehnıkalyq tólqujat derekteri boıynsha avtokólik ıesiniń atyna jasalady.
Kelesi kezeńde Ákimshilik polısııa basqarmasy ınspektory AAIJ – tekserisin (avtomattandyrylǵan aqparattyq izdestirý júıesi) júrgizedi. Ol ýaqytta kólik quralynyń tirkelýi týraly aqparattar tekseriledi. Sýret beıne jazbadaǵy avtokólik derekteri tehnıkalyq tólqujatty tirkeý derekteri tehnıkalyq tólqujatty tirkeý derekterimen sáıkes kelmegen jaǵdaıda (marka, nómiri, túsi) buzýshylyq qabyldanbaıdy da, kóliktiń memlekettik nómiri tehnıkalyq tólqujatymen sáıkes kelmegen sebepten atalǵan kóliktiń baǵyttamasy týraly habarlama jasalynady. AAIJ – tekserisin keıin avtomatty túrde ÁPB ınspektorynyń qaıta tekserisinen ótedi de, sodan soń ǵana basyp shyǵarylǵan túrinde avtokólik ıesine aqyrǵy uıǵarym toltyrylady. Uıǵarym avtokólik ıesine tehnıkalyq tólqujatta kórsetilgen meken-jaı boıynsha "Qazposhta" bólimsheleri arqyly iske asatyn bolady.
Sonymen qatar, 15 qyrkúıekten bastap basqa qala kólikteriniń ıeleri men shetel nómirleri bar avtokólik júrgizýshileri Astanada júrgen saparynda 2 nemese odan da kóp JJE buzýshylyqtaryn jasaǵan jaǵdaıda, olar búlinisteri jáne aldaǵy aıyppul salynatyny týraly eskertiletin bolady. Bul máselelermen qalanyń IID JPQ patrýldik brıgadalary arnaıy planshet pen sýret jáne beıne jazý júıesine baılanysty mobıldik qosymshalar arqyly avtokóliktiń ornalasqan ornyn anyqtap otyratyn bolady. Atalǵan qosymshalar JPQ qyzmetkerlerine aqparatty jetkizý maqsatynda qurylǵan bolatyn.
Astananyń ákimshilik polısııasynyń uıǵarymy boıynsha aıyppul tóleý
Uıǵarymdy alǵan avtokólik ıesi aıyppuldy birneshe jolmen tóleı alady. Ekinshi deńgeıdegi banktiń qolma-qol esep aıyrysý bólimshesi nemese «Qazposhta» arqyly qolma-qol tóleý. Qolma-qol aqsha arqyly aıyppul tóleý banktiń tólemder júıesi men IIM-niń «Baqylaý» atty AAIJ arqyly júzege asady. Nátıjesinde aıyppuldy tóledi degen habarlama tikeleı QR IIM qoryna túsedi. Aıyppuldy tóleýdiń mundaı túrinde aıyppul túsetin bıýdjettik synyptama kodyn (BSK) - 204106 durys kórsetý kerek. BSK durys emes kórsetken jaǵdaıda, aıyppul ótelmeıdi. Qazirgi tańda, bul júıege ekinshi deńgeıdegi 17 bank qosylǵan. Odan bólek, aıyppuldy Kaspi tólem qyzmetterin kórsetetin termınaldar men «QIWI koshelek» termınaldar arqyly tóleýge bolady.
Qolma-qol aqshasyz tólem túrleri de, ıaǵnı egov.kz portalynda tirkelý arqyly banktik kartamen aıyppuldy tóleý endi qoljetimdi. Sonymen birge ekinshi deńgeıegi bankterdiń ınternet-saıttary arqyly onlaın-tólem: mysaly, Qazqom tólem kartalarynyń ıeleri homebank.kz saıty arqyly aıyppuldy tóleı alady.
Egov.kz saıtynda aıyppuldy tóleý úshin júrgizýshiniń jeke sáıkestendirý derekterin engizý kerek, atap aıtqanda avtokólikterdiń memlekettik tirkeý nómirleri jáne tehnıkalyq tólqujat nómiri. Aqparattyq terezede aıyppul men onyń somasy shyǵady, sodan soń «Tóleý» degen jazýdy basý kerek. Odan keıin, aıyppul IIM derekqorynan joıylatyn bolady. Dál osyndaı jolmen bankterdiń ınternet-saıttary arqyly aıyppuldy tóleýge bolady.
Sonymen birge, óte yńǵaıly ári zamanaýı tásil bar – ol aıyppuldy mobıldi qosymsha arqyly tóleý: JJE buzǵany úshin aıyppul tóleý qyzmetteri egov.kz, HandyPay, MyPay jáne telegram mobıldi qosymsha múmkin.
Aıyppuldyń bar-joqtyǵyn tekserý úshin nemese telegram arqyly tólem jasaý úshin izdeý jolaǵynda @KazPostBot paraqshasynyń ataýyn terip, nusqaýlyqty saqtaý kerek. Joǵaryda kórsetilgen tásilder arqyly JJE buzǵany úshin aıyppuldar tólengen bolsa, arnaıy túbirtekti ákimshilik polısııa bólimshelerinde kórsetýdiń qajettiligi týyndamaıdy, sebebi aıyppuldardyń tólenýi týraly aqparattar avtomatty túrde IIM-niń ákimshilik quqyq buzýshylyqtardy esepke alýdyń aqparattyq júıesine túsedi.
Avtokólik júrgizýshileriniń nazaryna: aıyppuldy tekserý jáne oǵan qatysty tekseris - kóliktiń tirkeý nómiri men tehnıkalyq tólqujat nómirine sáıkes júzege asady. Osy oraıdy, barlyq júrgizýshilerge tehnıkalyq tólqujat jáne tólqujatta kórsetilgen turǵylyqty meken-jaı derekterin jańartýdy usynamyz.
Astana qalasynyń ákimshiligi, IID ÁPB barlyq avtokólik ıeleri jáne Elorda turǵyndary men qala qonaqtaryna jolda júrý erejelerin qatań saqtaýdy jáne qala kóshelerindegi buzýshylyqtarǵa jol bermeýdi ótinedi.
