Jylytý maýsymyna daıyndyq qalaı?
Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaevtyń málimdeýinshe, Qazaqstannyń energııa taratýshy kásiporyndarynyń aldaǵy kúz-qys maýsymyna daıarlyq jumystary aıaqtalýǵa jaqyn. Mınıstrdiń aıtýynsha, aı saıyn múddeli memlekettik organdar men kompanııalardyń qatysýymen túıitkildi máselelerdi talqylaý men olardyń sheshimin tabý sharalaryn qabyldaý boıynsha salalyq selektorlyq keńester ótkizilip turady. Bıyl 10 energııa blogyna, 61 energetıkalyq qazandyqqa jáne 49 týrbınaǵa jóndeý jumystaryn júrgizý kózdelgen. Qazir 4 energııa blogynda, 28 qazandyqta jáne 22 týrbınada jóndeý jumystary aıaqtalǵan. 4 energııa blogynda, 30 qazandyqta jáne 21 týrbınada túrli aıaqtalý deńgeıinde jumystar júrgizilip jatyr. Jumystar kestege sáıkes júrgizilýde. Sondaı-aq, jalpy uzyndyǵy 25 myń shaqyrym bolatyn elektr taratý jelisine jáne 6300 aralyq stansaǵa jóndeý jumystaryn júrgizý josparlanǵan. Qazirgi tańda 17 myń shaqyrym elektr taratý jelisine jóndeý jumystary júrgizilgen, bul jospardyń 71 paıyzyn quraıdy. Munda da jóndeý jumystary bekitilgen kestege saı júrgizilýde. Elektr stansalarynda 3,7 mln tonna kóleminde kómir qory bar, bul ótken jyldyń deńgeıinen 24 paıyzǵa artyq, sondaı-aq 82 myń tonna mazýt bar.
Mınıstr sonymen birge, elimizdiń gaz-kólik ınfraqurylymynyń nysandary shtattyq rejımde jumys istep turǵanyn, olarǵa tehnıkalyq qyzmet kórsetý kesteler men josparlarǵa sáıkes júrgizilip jatqanyn atap ótti.
Jıynda odan ári áleýmettik sala nysandarynyń jylytý maýsymyna daıyndyǵy týraly birqatar memlekettik organdar málimet berdi
Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek óz kezeginde aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq maqsatynda 2017-2018 jyldarǵa arnalǵan jumystar jospary bekitilgenin atap ótti. Osyǵan sáıkes, 15 qazanǵa qaraı barlyq nysandardy, sonyń ishinde derbes qazandyqtar men ınjenerlik jelilerdi daıyndaý jumystary tolyǵymen aıaqtalady, sondaı-aq, búkil derbes jylý kózderi otynnyń normatıvtik qorymen qamtamasyz etiledi.
Qazirgi tańda bilim berýdiń 11 139 nysany jospar boıynsha 100 paıyz jóndelgen. Densaýlyq saqtaý nysandary boıynsha 6 445 nysandy jóndeý kózdelgen bolatyn, olardyń búginde 98 paıyzy daıyn. Jóndeý jumystaryn júrgizý josparlanǵan 43 572 turǵyn úıdiń 88,2 paıyzy daıyn.
Jylý kózderi týraly aıtar bolsaq, jergilikti atqarýshy organdar 10 326 derbes qazandyqty jóndeýdi josparlaǵan, olardyń 94,3 paıyzy ázir. Qazirgi kezeńge josparlanǵan 2 113 shaqyrym jylý jelisiniń 2 000 shaqyrymy jóndelgen. Búgingi tańda Almaty, Atyraý jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń jylý jelileri shamamen 85 paıyzǵa daıyn. Sýmen jabdyqtaý jelilerin ázirleý aıasynda, jospardaǵy 2 040 shaqyrymnyń 87,6 paıyzyna jóndeý jumystary júrgizilgen.
Otyn ázirleý máselesi boıynsha, derbes qazandyqtardyń otynǵa degen qajettiligi aldaǵy maýsymda 1 227 myń tonna kómir men 122 myń tonna mazýtty quraıdy. Búgingi tańda 1 070 myń tonna kómir jáne 63,6 myń tonna mazýt óndirilgen.
Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev mınıstrlik jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, bilim berý nysandarynyń aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq jumystaryna monıtorıng júrgizip jatqanyn málimdedi.
Oblystardyń jáne Astana men Almaty qalalary ákimdikteriniń aqparaty boıynsha jylytý maýsymyna 2 617 memlekettik balabaqsha, 7 094 memlekettik jalpy bilim beretin mektep, 473 kolledj jáne 130 joǵary oqý orny daıyn. Bilim berý nysandary jylytý maýsymyna ázirlik boıynsha aktilerdi aldy, dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri.
Al Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov 2017-2018 jyldarǵa arnalǵan jylytý maýsymyna daıyndyq jumystary kommýnaldyq qyzmettermen bekitilgen kestelerge sáıkes júrgizilip jatqanyn aıtty. Barlyq óńirlerde densaýlyq saqtaý uıymdaryn jylytý maýsymyna daıyndaý jumystary júrgizilip jatyr.
Respýblıkada arendalyq jáne jekemenshik nysandardy esepke almaǵanda densaýlyq saqtaýdyń 5 774 nysany jumys isteıdi, olardyń 822-si ortalyqtan jylytylady, 312-si elektrmen, 3 815-si qatty ári suıyq otynmen jáne 825-i gaz jabdyǵymen jylytylady. Jóndeý jáne daıarlaý jumystary, otyn satyp alý jáne jetkizý jumystary bekitilgen josparǵa sáıkes júrgizilip jatyr. Respýblıkalyq mańyzy bar 41 nysan boıynsha jylytý maýsymyna ortasha daıyndyq 98 paıyzdy quraıdy, 37 nysan ázirlik aktisin aldy, 4 nysanda jumys jalǵastyrylyp jatyr jáne ony 30 qyrkúıekke deıin aıaqtaý kózdelgen.
Jergilikti mańyzy bar 5 733 nysan boıynsha JAO málimetine sáıkes, jylytý maýsymyna daıyndyq orta eseppen 92 paıyzdy quraıdy. Sonymen qatar 11 óńirde jumystar 90 paıyz jáne odan joǵary paıyzǵa oryndalǵan.
Úkimet otyrysynda sondaı-aq, bul másele boıynsha óńirlerden Aqmola, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan, Qostanaı oblystarynyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimderi jáne Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary sóz sóıledi. Máseleni talqylaý qorytyndysynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev jylytý maýsymyna daıyndyq jumystaryn turaqty baqylaýda ustaýdy, sonymen qatar óńirlerge otyn satyp alýǵa bólingen qarajattar týraly derekterdi jınaqtaýdy tapsyrdy. Atalǵan jumysqa jaýapkershilik Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamınge júkteldi.
Únemdeý údesinen shyqtyq
Úkimet otyrysynda talqylanǵan taǵy bir másele – energııa únemdeýdi retteý júıesin odan ári jetildirý jaıy. Qazaqstanda IJО́-niń energııa syıymdylyǵyn 2020 jylǵa qaraı 25 paıyzǵa jáne 2050 jylǵa qaraı eki eseden kem emes deńgeıde tómendetý boıynsha Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý barysy týraly Investısııalar jáne damý mınıstri J.Qasymbek baıandady.
Mınıstrdiń málimetinshe, búgingi tańda Memleket basshysynyń 2020 jylǵa deıin qoıǵan mindeti merziminen buryn oryndalǵan. Máselen, 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha, elimizdiń IJО́-niń energııa syıymdylyǵy 2008 jylǵy deńgeıden 28,2 paıyz tómendegen.
Qazirgi energııa únemdeý júıesiniń negizi 2012-2015 jyldary qalandy. Tolyq normatıvtik-quqyqtyq baza qalyptasty, Ulttyq damý ınstıtýty aıqyndaldy, Japonııa tájirıbesi boıynsha energııa únemdeý júıesiniń negizgi elementi – Memlekettik energetıkalyq tizilim jasaldy. Búginde onda 5 myńnan astam uıym qamtyldy, dedi mınıstr.
2016 jyly MET sýbektileriniń energııa resýrstaryn jalpy tutynýy 49 mln tonna shartty otyndy qurady. Bul elimizdiń jalpy energııa tutynýynyń 38 paıyzyn jáne zańdy tulǵalardyń jalpy tutynýynyń shamamen jartysyn quraıdy.
Bekitilgen josparlardy taldaý qorytyndylary boıynsha 2015-2016 jyldary MET sýbektileriniń energııa únemdeýge 178 mlrd teńgeden astam ınvestısııa salǵanyn atap ótýge bolady. 2020 jyldyń sońyna deıin taǵy 200 mlrd teńgege jýyq qarjy ınvestısııalaý josparlanyp otyr.
Ult josparynyń 59 − qadamyn júzege asyrý aıasynda energııa únemdeýge yntalandyrý maqsatynda energııa servıstik qyzmetter naryǵyn damytý jumystary júrgizilip jatyr. IIDMB aıasynda jylý ustaǵysh materıaldardy, energııa únemdeıtin shamdardy, energııa tıimdi elektr jabdyqtaryn shyǵarý boıynsha birqatar jobalar júzege asyrylǵan.
J.Qasymbektiń aıtýynsha, taıaý jyldarǵa vedomstvonyń aldynda eki iri mindet tur. Birinshiden, energııa únemdeýge yntalandyrý tetikterin keńeıtý qajet. Ekinshiden, energııa únemdeý salasyndaǵy memlekettik retteý júıesin jetildirý kerek, ol jergilikti atqarýshy organdardyń energııa únemdeýdiń aımaqtyq saıasatyn júzege asyrý boıynsha róli men jaýapkershiligin arttyrýdy, memlekettik baqylaý tıimdiligin kóterýdi qarastyrady.
Jalpy, joǵaryda atalǵan mindetterdi júzege asyrý energııa únemdeıtin tehnologııalardy engizýge jáne ekonomıkany jańǵyrtýǵa úlken serpilis beredi, nátıjesinde bizdiń elimizdiń damyǵan 30 eldiń qataryna enýine jol ashady, dedi J. Qasymbek.
Sonymen qatar jıynda energııa únemdeý máselesi boıynsha Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev pen Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev sóz sóıledi. Talqylaý qorytynydysynda Premer-Mınıstr energııa tıimdiligi salasynda qoıylǵan mindetterge qol jetkizý úshin Investısııalar jáne damý mınıstrligine Energetıka, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikterimen birlesip, ónim birligin óndirýdegi energııa tutyný normatıvterin belgileý máselesin pysyqtaýdy tapsyrdy.
Sondaı-aq, árbir jekelegen kásiporyn úshin energııa syıymdylyǵyn jyl saıyn tómendetip otyrý máselesin pysyqtaý júkteldi. Budan ózge, Ulttyq ekonomıka mınıstrligine Investısııalar jáne damý mınıstrligimen birlesip energııa únemdeý saıasatyn júzege asyrý boıynsha krıterııdi ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetiniń tıimdiligin baǵalaý júıesine qosý tapsyryldy.
Tender telmirtpesin...
Keshegi Úkimet otyrysynda sondaı-aq, «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń bilim berý salasynda iske asyrylý barysy da talqylandy. Bul rette Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev esep berdi. Mınıstrdiń málimetinshe, bıyl Ulttyq qor qarajaty esebinen 109 mekteptiń qurylysyna 71,7 mlrd teńge bólingen, onyń 26,5 mlrd teńgesi buǵan deıin bastalǵan 53 mekteptiń qurylysyn aıaqtaýǵa jáne 45,2 mlrd teńgesi 56 mekteptiń qurylysyn bastaýǵa bólindi.
Bıylǵy jyldyń jospary boıynsha 2016 jyly qarjylandyrylǵan 76 mektep pen 2 balabaqsha paıdalanýǵa berilmek. Ákimdikterdiń aqparaty boıynsha, jyl sońyna deıin 24 mektep 2018 jyly qalǵan 33 mektep paıdalanýǵa beriledi. 2018 jyly atalǵan mektepterdiń qurylysyn aıaqtaýǵa qarajat bólý Qarjy mınıstrliginde quptalǵan, dedi E.Saǵadıev.
Sondaı-aq, bul jumystardyń óńirlerde oryndalý barysy jaıynda Mańǵystaý, Ońtústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Aqmola oblystarynyń ákimderi qosymsha baıandady.
Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev óziniń birinshi orynbasary Asqar Mamınge jáne orynbasary Erbolat Dosaevqa qajetti jumystardy júrgizip, jaýapty memlekettik organdarmen birlesip, mektepterdiń qurylysy salasyndaǵy tenderlerdi júrgizý rásimderin ózgertý sharalaryn qabyldaýdy jáne memlekettik bıýdjetten bólingen qarajattardy ıgerýdi jyldamdatýdy tapsyrdy. Tenderlerdiń ýaqytyly ótpeýi saldarynan mektepterdiń qurylysy kesheýildemeýi qajettigin aıtty. Iаǵnı, Úkimet basshysy úlkenderdiń kesirinen balalar zardap shekpeýi kerektigin qatań eskertti.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
