Ejelden qalyptasqan eldik salty, adamdyq muratynyń bári de rýhanı baılyqtyń negizgi temirqazyǵy ispetti. Talaı ǵasyrlar bederinde qalyptasqan dala fılosofııasy, halyq aýyz ádebıeti, qala berdi adamnyń boıynda qalyptasqan ıgi qasıetterdiń bári de azamatty tulǵalyq deńgeıge kóterip, rýhanı turǵyda kemeldendiredi.
Elbasy Nursultan Nazarbaev elimiz táýelsizdik alǵan shırek ǵasyr ishinde ulttyń tarıhyn, ádebıetin, odan keıin álemdik saıasatty qaýzap birneshe kitaptar jazdy. «Tarıh tolqynynda», «Ádilettiń aq joly» kitaptary qazaq sóz óneriniń aıtýly jetistikteri deýge bolady. Jýyrda ǵana Elbasy óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasyn jarııalap, aldymyzǵa asqaraly mindetter qoıdy. Bul endi adamdy rýhanı jańǵyrýǵa úndeıtin, ótkenin tanyp, keleshegin baǵdarlaýǵa shaqyratyn mańyzdy týyndy.
Elbasy maqalasynda ulttyń taǵdyryna qatysty kóptegen dúnıeler aıtylǵan. Sonyń biri – latyn álipbıine kóshý máselesi. Rasynda da, latyn álipbıine kóshý máselesi talaı jyldan beri kún tártibinen túspeı kele jatqan edi. Mundaǵy keıbir máseleler de halyq úshin kómeski boldy. Sondyqtan da Elbasy barlyq máseleniń túıinin bir ózi tarqatyp, endigi jerde latyn álipbıine kóshýdiń durystyǵyn aıqyndap berdi. О́z sózinde Prezıdent «Rýhanı jańǵyrý tek búgin bastalatyn jumys emes» dep te atap kórsetti. Rasynda da, Elbasy aıtqandaı, osy ýaqytqa deıin elimizde qolǵa alynǵan «Mádenı mura», «Halyq – tarıh tolqynynda» syndy baǵdarlamalar óziniń jemisin berip te úlgerdi. Baǵdarlama aıasynda Qazaqstan aýmaǵyndaǵy tarıhı-mádenı eskertkishter men nysandardyń jańǵyrtylýy, álemniń áıgili arhıvterinen tól tarıhymyzǵa qatysty qujattardyń zerdelenýi de ulttyń rýhanı tarıhyndaǵy úlken oqıǵa.
Sondaı-aq, Elbasynyń tikeleı bastamasymen álemniń eń ozyq shyǵarmalary qazaq tiline aýdarylyp, kitap bolyp basylyp shyqty. Máselen, Nobel syılyǵynyń laýreattary, adamzattyq deńgeıdegi uly oıshyldardyń shyǵarmalary keıingi jas býynǵa úlken rýhanı tárbıe bergendigi sózsiz.
«Kúlli jer júzi bizdiń kóz aldymyzda ózgerýde. Álemde baǵyty áli bulyńǵyr, jańa tarıhı kezeń bastaldy. Kún sanap ózgerip jatqan dúbirli dúnıede sana-sezimimiz ben dúnıetanymymyzǵa ábden sińip qalǵan taptaýryn qaǵıdalardan arylmasaq, kósh basyndaǵy eldermen terezemizdi teńep, ıyq túıistirý múmkin emes. О́zgerý úshin ózimizdi myqtap qolǵa alyp, zaman aǵymyna ıkemdelý arqyly jańa dáýirdiń jaǵymdy jaqtaryn boıǵa sińirýimiz kerek», dedi Elbasy óziniń maqalasynda. Rasynda da, qazaq halqy osynaý ýaqyttyń ishinde talaı dúnıelerge kýá boldy. El úshin sheshýshi kezeńderde de elimizdiń tyǵyryqtan alyp shyqqan óziniń rýhanı baılyǵy deýge bolady.
Elbasynyń maqalada aıtylǵan qoǵamdyq sana, básekege qabilettilik, ulttyq kod, pragmatızm týraly oılary da shyndyq. Sebebi, qazirgi kezde elimizdiń aldynda álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý mindeti tur. Bul jóninde de Elbasy óz sózinde únemi aıtyp keledi. Endigi jerde sol damyǵan memlekettermen ıyq teńestire otyryp, olarmen tájirıbe almasý múmkindigi týyndady. Biz endi osynaý múmkindikti rýhanı turǵydan bir-birimen sabaqtastyra otyryp damytýymyz qajet. Elbasy maqalasynda asa mańyzdy bir mindet bar.
Máselen, Prezıdent «Biz jańǵyrý jolynda babalardan mıras bolyp, qanymyzǵa sińgen, búginde tamyrymyzda búlkildep jatqan izgi qasıetterdi túletýimiz kerek» dep erekshe atap ótti. Endi bizdiń bolmysymyzda ǵasyrlar boıy qalyptasqan darqandyq, qonaqjaılylyq, kishipeıildilik, qarapaıymdylyq sııaqty qasıetterdi saqtap qalýymyz kerek. Bul turǵyda Elbasynyń bolmysynan da mundaı izgi qasıetterdi tabýǵa bolady. Elbasynyń halyqpen etene jaqyndyǵy, qarapaıymdylyǵy jáne bilimdiligi, parasattylyǵy da ózi aıtqan rýhanı jańǵyrý tóńiregindegi oıdy rastaıdy.
«Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy – halqymyzdyń aldyna qoıylǵan úlken mindet. Halqymyzdyń talaı tarlan tulǵalary ult rýhanııatyna qyzmet etti. О́zin-ózi rýhanı turǵyda shyńdaı otyryp, ózinen keıingi býynǵa da rýhanı túleýdiń aıryqsha úlgisin kórsetti. Endi biz de Elbasynyń maqalasyn qoldaı otyryp, rýhanı jańǵyrýdyń jańa kezeńine aıaq basyp otyrmyz.
Elimiz egemendik alǵan kezeńnen bastap ulttyq qazynalarymyz qaıtaryla bastady. Áldeqashan umyt bolǵan ıgi dástúrlerimiz de jandandy. Ásirese, qazaqtyń qaısarlyǵyn tanytatyn, tektiligin kórsetetin rýhanı baılyǵy da ult úshin úlken olja bolyp otyr. Elbasynyń alǵa qoıǵan úlken mindeti de, aıqyn maqsaty da rýhanı jańǵyrýdy qalyptastyrýǵa, ony árdaıym qurmetteýge úndeıdi. Qoryta aıtqanda, rýhanı jańǵyrý – jahandyq másele. Bul adamzattyń aldynda turǵan kúrdeli qubylys. Muny kezinde Elbasynyń tap basyp, tanyp aıtýy da asqan parasattylyǵynyń belgisi.
Baǵlan QARAShOLAQOV,
Jambyl oblystyq
máslıhatynyń hatshysy
