Energetıka jańa dáýirge aıaq basty

Energetıka salasynyń ma­ńyz­dy máseleleri talqyla­nǵan forýmǵa Qazaqstan Úkimetiniń basshysy Baqytjan Saǵyntaev, Chehııa, Fınlıandııa, Reseı, Grý­zııa, Polsha elderiniń energetıka salalarynyń basshylary, sondaı-aq, Búkilálemdik mu­naı keńesiniń prezıdenti Tor Faıe­ran qatysty.

Qazirgi tańda jahandyq ener­­­ge­tıkalyq naryqtyń jańa mo­deline kóshýdiń biregeı pro­sesi óris aldy. Iаǵnı álem energetıkasy jańa dáýirge aıaq basty. Bul rette Qazaqstan da ekonomıkalyq damý men ǵa­lam­shar ekojúıesin saqtaý arasyndaǵy teńgerim ne­gizinde turaqty energetıkalyq damýdy qamtamasyz etý ıdeıasyn qoldaıdy. Al Astanada ótken EKSPO-2017 kórmesi álemdik ener­getıka júıesiniń damýyna ári jahandyq energetıkanyń tu­raqty damýynyń jańa úlgi­lerin qalyptastyrýǵa aıryq­sha serpin berdi. Endeshe, forýmda sóılegen sózinde Qazaqstan Premer-Mınıstri: «Biz BUU negizgi bas-tamalaryn, Qazaqstan bekitken Parıj kelisimin qoldaımyz. EKSPO-2017 bazasynda jasyl tehnologııa men ener­gııa ınvestısııalarynyń ha­­­lyq­aralyq ortalyǵynyń ju­my­syn ashyp otyrmyz. Bul Or­ta­lyq Azııa óńirlerin jasyl ekonomıkaǵa ótkizý maq­sa­tynda BUU jáne EYDU el­deri­men yntymaqtastyqty qam­­tama­syz etedi. Qazaqstan álem qo­ǵam­das­tyǵyna energııa qo­rynyń se­nimdi jetkizýshisi bolyp qala be­redi», deýiniń ózi osy oıdy quptaıdy.

Forýmnyń ashylýynda sóı­­legen sózinde Energetıka mı­nıs­tri Qanat Bozymbaev ta jaqyn ke­le­shek­te Qazaqstanda balamaly energııa kózderiniń úlesi artatynyn aıtty. Máselen, elimizdegi balamaly energııanyń úlesi 2020 jyly 3 paıyzǵa, 2030 jyly 10 paıyzǵa, 2050 jyly 50 paıyzǵa deıin jetedi dep josparlanǵan. Sondaı-aq Astanada EKSPO ba­zasynda bolashaq energııa­la­rynyń ınvestısııalyq joba­lary men jasyl tehno­lo­gııa­lardyń halyqaralyq or­ta­­ly­ǵy qurylmaq. Ol óz ke­ze­ginde transformasııalyq ener­ge­tı­kalyq sektor men jasyl bızneske ótýge qatysty tapsyr­malardy oryndaýǵa yqpal ete­di. Ortalyq Reseı, Qytaı, AQSh, Úndistan men Latyn Ame­rı­ka­sy elderimen birlesip ju­mys at­qarady. Ol EKSPO táji­rı­besiniń laıyqty jalǵasy bol­­maq.

Sondaı-aq elimiz aldaǵy jyl­­­­dan bastap munaı men gaz sa­­lasynda jer qoınaýyn paıda­lanýǵa kelisimsharttardyń bar­lyq túrlerin ońtaılandyrýdy qa­rastyryp otyr. Osy rette olardy bekitý merzimin qysqartyp, kóptegen ákimshilik kedergilerdi joıýdy, munaı-gaz shıkizatynyń qory boıynsha eseptilik stan­dart­tarynyń halyqaralyq jú­ıe­sine kóshýdi iske asyrý kóz­delgen. Sonymen qatar, munaı óń­deýde energııa tıimdiliginiń jo­balary engizilýde, ıaǵnı munaı óń­deýshi zaýyttar úsh jylda bir jón­delý kezeńine kóshirilgen. Qazaq­stan strategııasy tek dás­túr­li energetıkanyń joǵary kór­setkishterine ǵana emes, sonymen qatar kezeń-kezeńimen balamaly ári jańǵyrmaly energııa kózderin damytýǵa baǵyttalǵan. Sońǵy jyldary balamaly energetıka kóptegen elder úkimetteri tarapynan qoldaýǵa ıe boldy, osy oraıda Qazaqstan da ener­gııalyq balansqa balamaly jáne jańǵyrmaly energııany belsendi túrde engizýge baǵyt aldy.

HI KAZENERGY Eýra­zııa­­lyq forýmynda álem­dik ener­ge­tıkalyq kompanııa­lar turaq­ty energetıka kózderin tıimdi basqarý, energııa resýrs­tarynyń óndirilýin, saqtalýyn jáne paıdalanylýyn baqylaý, energııa kózderine qol jetkizý, klımattyń ózgerýi jáne kómir qyshqyl gazy shyǵaryndylaryn tómendetý, ba­la­maly energııa kózderiniń paı­­dalanylýyn yntalandyrý, ener­­gııalyq tıimdilik boıynsha baǵdar­lamalardy jáne «aqyldy» energetıkany engizý, ýran jáne atom salasyn ınnovasııalyq tur­ǵyda damytý sııaqty aýqymdy másele­ler talqylandy.

Bıyl KAZENERGY qaýym­dastyǵy IHS Markit kompanııa­symen birlesip ulttyq energe­tıkalyq baıandama daıyndaǵan bolatyn. Forýmda atalǵan qu­jat­tyń arnaıy tanystyrylymy ótti. Jańa qujat 2015 jyl­ǵy baıandamanyń negizinde ázir­lendi. Ulttyq energetıkalyq baıandama – elimizdegi energetıka salasynyń búgini men erteńin tolyqtaı qamtıtyn qundy qujat.

Aıtqandaı, 2017 jyl – eli­miz­diń munaı-gaz jáne energetıka salasy úshin mereıtoıǵa toly erekshe kezeń. Máselen, osy­dan 25 jyl buryn, ıaǵnı 1992­ jyly Qazaqstan men Oman sul­tandyǵy arasynda alǵashqy qu­jatqa – Kaspıı qubyr jelisi kon­sorsıýmyna jáne Teńiz-Novo­rossıısk eksporttyq munaı qu­byry júıesiniń qurylysy jobasyna qol qoıyldy. Al 20 jyl buryn 1997 jyly el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qashaǵan jáne Qarashyǵanaq ken oryndaryn ıgerýge qatysty tarıhı kelisimdi bekitti. 1997 jyly Qa­­zaq­stanǵa alǵashqy Qytaı ın­­­ves­­tory keldi. Qazaqstan eko­no­­mıkasyna eleýli ózgeris ákel­gen Qytaıdyń CNPC ult­tyq munaı-gaz korporasııasy 20 jyl boıy elimizdegi eń iri she­teldik ınvestorlardyń qata­rynan túsken joq. Sondaı-aq bıyl «QazTransOıl» ulttyq kompanııasynyń qurylǵanyna – 20 jyl. Bul tizimdi bolashaqtyń energııasyna arnalǵan EKSPO-2017 halyqaralyq kór­me­­si tolyqtyrdy. Osylaısha, bıylǵy HI Eýrazııalyq KAZENERGY fo­­­rýmy – elimizdiń energetıka salasyndaǵy barlyq aıtýly da­talardyń qorytyndy jıyny boldy.

Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»