PROKÝRATÝRA ORGANDARY

daǵdarys kezinde azamattardyń áleýmettik kepildigi men qaýipsizdigi saqtalýynyń senimdi tutqasy bolyp otyr Ekonomıkalyq qıynshylyqtarǵa toly 2009 jyl tarıh enshisine aınalyp, endi, mine, 2010 jylǵa da aıaq bastyq. Osy bir kezeńdi salymyz sýǵa ketpeı, áleýmettik qaýip-qaterge urynbaı, laıyqty shyǵaryp salǵanymyzǵa salaýat desek, munda prokýratýra organdarynyń da úlesi bar ekenin batyl aıta alamyz. Prokýratýranyń qadaǵalaý qyzmeti elimizdegi zańdylyqty qamtamasyz etýdiń senimdi tetigi bola otyryp, memleket jáne jumys berýshilerdiń tarapynan alǵa qoıylǵan áleýmettik-ekonomıkalyq mindettemeler oryndalýynyń, qoǵamda qaýipsizdiktiń, ornyqtylyq pen turaqtylyqtyń saqtalýyna kepil bola aldy dep nyq senimmen aıta alamyz. 22 qańtarda ótken jylǵy zańdylyq pen quqyq tártibin nyǵaıtý jónindegi jumystardyń qorytyndysy jan-jaqty talqylanyp, aldaǵy kezeńge qyzmet basymdyqtary anyqtaldy. Prokýratýra organdary Memleket basshysynyń qarjy daǵdarysy kezinde qoǵamnyń áleýmettik-saıası turaqtyly­ǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan tap­syr­malaryn oryndaýǵa, sondaı-aq aza­mattardyń eńbek jáne ekonomıkalyq quqyqtaryn qorǵaýǵa erekshe nazar aýdaryp otyr. 2009 jyl boıyna pro­ký­rorlardyń jumysy zań normalary sheń­berinde jumysshylarǵa eńbekaqy­ny ýaqtyly jáne tolyqtaı tóleýdi qamtamasyz etýge, óndiris kólemin naqty sebepsiz azaıtyp, qyzmetshilerdi eńbek demalysyna ketýge májbúrleýge jol bermeýge baǵyttaldy. Prokýrorlyq qadaǵalaý aktileri boıynsha áleýmettik-ekonomıkalyq sa­lada 255 myń adamnyń konstıtýsııalyq quqyǵy qorǵalyp, 183 myń qyzmetshiniń jalpy somasy 8,8 mıllıard teńgeni qu­ra­ıtyn eńbekaqy boıynsha qaryzy ón­di­rilip berildi. Prokýratýra organdary azamattar­dyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý maqsatynda ótken jyly jeke jáne zańdy tulǵalardyń 251 myńnan astam aryz-shaǵymdaryn sheship berdi. Olardyń 14 myńnan astamy negizdi dep tabylyp, qanaǵattandyryldy. 66 myń­nan astam azamat pen zańdy tulǵa­lar­dyń ókilderi jeke qabyldaýda bolsa, olardyń 39 myńnan astamyn ortalyq jáne jergilikti organ basshylary tikeleı qabyldady. Sondaı-aq el Prezıdentimen bol­ǵan “tikeleı jeli” barysynda kelip tús­ken aryz-shaǵymdardy qaraý jónin­degi jumystar tolyqtaı aıaqtaldy. Bul rette Bas prokýratýrada jalpy alǵanda 3443 saýal qaralyp, 85 adamnyń óti­nishi qanaǵattandyryldy, 27 aryz ishi­nara qanaǵattandyrylyp, 3044 aryz-shaǵymǵa zań normalary sheńberinde naqty da anyq túsindirmeler berildi. Bul aryz-shaǵymdardy qaraý nátıje­sin­de prokýratýra organdary zań bu­zýshylyqty joıý jóninde 57 usynys engizdi. 15 tártiptik óndiris jáne 10 qylmystyq is qozǵaldy, qylmystyq qý­dalaý organdarynyń 9 zańsyz qaý­ly­sy toqtatyldy, qadaǵalaý sot ıns­tan­sııa­syna 13 narazylyq keltirildi. Mu­nyń bári saıyp kelgende prokýratýra organdarynyń otandastarymyzdyń zańdy quqyqtary men múddelerin tikeleı qorǵap qalý jónindegi kúsh-jigeri pármendiliginiń aıqyn kýási. Sondaı-aq ótken jyly úleskerlik qurylys salasyndaǵy teris saldar­lar­ǵa qarsy turýǵa sharalar qabyldandy. Olar qurylys kompanııalarynyń keı­bir basshylary tarapynan bolǵan ártúrli zań buzýshylyqtar men alaıaq­tyq faktileri, olardyń óz mindetterin oryndaýdan bas tartýy, úleskerlerdiń aqshalaı qarajattaryn maqsatsyz jumsaý, tipti, tikeleı talan-tarajǵa salýmen baılanysty jaǵdaılar boldy. 2009 jyly 82 nysan turǵyzý kezindegi 45 qurylys salýshylar tarapynan bolǵan ártúrli teris áreketter bel­gi­lerin, tipti úleskerlerdiń qarjylaryn ashyq talan-tarajǵa salý faktilerin prokýrorlardyń ózderi tikeleı anyqtady. Bul rette 9 myńnan astam azamat jábirlenýshi dep tanyldy. Prokýrorlardyń jedel áreketteri arqasynda tergeýge deıingi kezeńde “Al­vın Grýpp” (84 úlesker), “Azııa Kon­traksh Impeks” (130), “Sert” (730) sııaqty qurylys salýshylardyń turǵyn úı keshenderin salýyn aıaqtaýyna qol jetkizildi. Prokýrorlyq yqpal etý ná­tı­jesinde “Ahsel Kent” qurylys kom­panııasynyń qurylys jumystary qaı­ta jandanyp, “Beıbarys Bıldıng” kom­panııasy 37 úleskerge basqa bitip turǵan nysannan turǵyn úı berdi. Mun­daı mysaldar az emes. Aýmaqtyq prokýratýra organdary basshylarynyń bastamalary boıynsha anyqtalǵan barlyq faktilerge qatysty qylmystyq qýdalaý organdaryna naqty quqyqtyq tapsyrmalar berildi. Sonyń nátıjesinde 50 qylmystyq is qozǵalyp, qazirdiń ózinde sot úkim­deri­men 38 adam sottaldy. Sonymen birge teris pıǵyldy qurylys salýshylardyń úleskerler paıdasyna ótem retinde óndirip berýge bolatyn barlyq aktıv­terin anyqtaý jumystary júrgizildi jáne ol jalǵasýda. Teris pıǵyldy qurylys salýshylardyń aıaqtalyp bit­pegen qurylys nysandary men basqa da aktıvteri arqyly úleskerlerdiń salǵan aqshalaryn qaıtarý jóninde de jumystar júrgizilip jatyr. Búgingi kúni sottar prokýrorlardyń 4581 úlesker múddesine 35,4 mıllıard teńge boıynsha teris pıǵyldy qurylys sa­lýshylarǵa qoıylǵan 48 talabyn qana­ǵattandyrdy. Bul degenińiz – pro­ký­ratýra anyqtaǵan qarjylyq zań buzý­shylardyń jalpy somasynyń 70 paıy­zy. Osy ba­ǵyt­taǵy jumystar jal­ǵa­sý­da, úleskerlik qu­rylystyń qatardaǵy qa­tysýshy­larynyń quqyqtary men eko­nomıkalyq múddelerin qorǵaý jónindegi kúsh-jigerdi tabysty dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Kásipkerler men shaǵyn bıznes sý­bek­tileriniń zańdy quqyqtaryn qam­ta­masyz etý prokýratýra organ­dary­nyń 2009 jylǵy quqyq qorǵaý qyz­metiniń basym baǵytynyń biri boldy. Bir jaǵynan, olar jahandyq qarjy daǵdarysynyń teris áserin myqtap sezindi. Bul arada, Bas prokýratýra bas­tamasymen prokýratýra organdary­nyń aýmaqtyq bólimsheleriniń bárinde kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý jóninde qurylǵan arnaıy jedel toptar óz mindetterin tolyq aqtaǵanyn aıta ketken jón. Sonyń nátıjesinde 100-den astam kásipkerdiń quqyǵy qorǵaldy. Bul baǵyttaǵy kún saıynǵy jumystar jalǵasýda, máselen, qazirgi ýaqytta kásipkerler men taýar óndirý­shilerdiń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi elimizdiń barlyq jerine birdeı kom­mýnıkasııalyq torap – senim tele­fonyn qalyptastyrý aıaqtalyp keledi. Tutastaı alǵanda, áleýmettik-eko­no­mıkalyq saladaǵy azamattardyń qu­qyqtaryn qorǵaý maqsatynda 2009 jyly prokýrorlar ortalyqta jáne jer­gilikti jerlerde 23 115 tekserý júr­gizgen. Olardyń nátıjeleri boıynsha 10 296 narazylyq qanaǵattandyrylyp, 553 uıǵarym oryndaldy, zań buzýshy­lyqty joıý úshin sharalar qoldanyla otyryp, 19 661 prokýrorlyq usynym qaraldy. Prokýrorlyq yqpal etý sha­ra­lary boıynsha 38 387 zańsyz qu­qyq­tyq akti toqtatyldy nemese ózgertildi. Tártiptik, ákimshilik jáne materıal­dyq jaýapkershilikke 52 538 adam tar­tyldy, 71 is qozǵalyp, qazirde olardyń 18-i sotqa jiberildi. Sot qaraǵan qyl­mystyq ister boıynsha 18 adam sot­ta­lyp, memleket kirisine 55 mıllıardtan astam qarjy qaıtaryldy. Quqyqtyq tártipti saqtaý, qylmys pen sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres prokýrorlar jumysynyń basym baǵyty boldy jáne solaı bola bermek. Bul maıdanda da naqty nátıjeler bar­shy­lyq. 2009 jylǵy elimizdegi qyl­mys­tyq ahýalǵa jasalǵan taldaý daǵda­rys­qa jáne birqatar salada óndiris kó­leminiń belgili bir dárejede tómen­deýine qaramastan, jumystaryn pro­ký­ratýra úılestirip otyrǵan quqyq qor­ǵaý organdary elimizde tirkelgen qyl­mystar sanyn 2008 jylmen salys­tyrǵanda 4,6 paıyzǵa tómendetýge qol jetkizdi. Qylmystyq ahýal statıstıkasy­nyń mańyzdy kórsetkishteri men sa­nat­tary boıynsha tómendeý baıqalyp otyr. Máselen, jalpy qylmys sany 6,1 paıyzǵa tómendedi. Al aýyr qyl­mys sany 10 paıyzǵa tómendep, qyl­mys­tyń ashylýy 71,8 paıyz artty. Qazaqstan Konstıtýsııasynda bel­gilengendeı, eshkimdi de azaptaýǵa, qı­naýǵa, qatal nemese adamnyń ar-ojda­nyn kemsitetin basqa da árekettermen jazalaýǵa jol joq. Elimizde bul konstıtýsııalyq nor­ma­ny qamtamasyz etý úshin barlyq qu­qyqtyq tetik jasalyp, azap kórsetkeni úshin qylmystyq jaýapkershilik bel­gi­lengen jáne azaptaýǵa qarsy BUU Kon­vensııasy maquldanǵan. Al Joǵarǵy Sot adamnyń ar-ojdanyna qol suqpaý jóninde arnaıy normatıvtik qaýly qabyldaǵan. Osyǵan oraı, prokýrorlar jedel-izdestirý qyzmeti, tergeý men anyq­taý, jazanyń oryndalý zańdy­ly­ǵyna qadaǵalaýdy júzege asyrý kezinde qylmystyq qýdalaý salasyna túsken adamdarǵa azaptaý qoldanýdy nemese bas­qa da qataldyq kórsetýdi múldem bol­dyrmaý jóninde túbegeıli sharalar qoldanýda Ishki ister organdaryna osydan biraz jyl buryn engizilgen “kezekshi prokýror” ınstıtýty ózin to­lyq aqtap otyr. Sonyń arqasynda bul salaǵa qadaǵalaý turaqty da pármendi sıpat aldy. Táýlik boıǵy prokýrorlyq reıdter, ýaqytsha ustaý oryndaryn­daǵy nemese jedel-izdestirý qyzmetiniń qyzmet jaıyndaǵy adamdarǵa qatysty ahýaldardy sol jerde tekserý azamat­tar­dyń quqyqtaryna nuqsan keltirý faktileriniń qolma-qol jolyn kesýge múmkindik beredi. Mundaı qylmystardy tergeý proký­ror­lardyń udaıy baqylaýymen júrgizi­le­di. Prokýrorlar el bedeline nuqsan keltiretin mundaı keleńsiz kórinisterge ashyq tergeý júrgizýge, sondaı-aq kú­dik­tiler men ustalǵandarǵa azap kór­set­ken jáne basqa da ruqsat etilmegen áre­ketterge barýǵa kináli laýazymdy adamdardyń zańdy da ádil jazasyn alýyna túbegeıli qol jetkizetin bolady. 2009 jyly tergeý toptaryna bas­shy­lyq jasaıtyn arnaıy prokýrorlar 121 kúrdeli jáne mańyzdy qylmystyq isti óz óndirisine alǵan, onyń ishinde 58 is boıynsha tergeý aıaqtalyp, sotqa jiberildi, olardyń 40-y boıynsha aıyptaý úkimi shyǵyp úlgerdi. 2009 jyly sot tóreligin júzege asy­rý salasynda zańdylyqty qamta­masyz etý maqsatynda prokýrorlar tarapynan barlyq qylmystyq ister boıynsha memlekettik aıyptaýǵa qoldaý kórsetildi (jeke aıyptaý isterin qospaǵanda). Prokýrorlardyń bastamasymen apellıasııalyq satydaǵy sottarmen 1311 adamǵa qatysty úkimder zańǵa sáıkestendirildi. Respýblıka boıynsha apel­lıasııalyq narazylyqtardyń qana­ǵattandyrylýy 89,3%-dy qurady. Qadaǵalaý tártibimen prokýror na­ra­zylyqtary negizinde 474 adamǵa qa­tysty sot qaýlylary (úkimderi) zańǵa sáı­kes keltirildi, al qadaǵalaý nara­zy­lyq­tarynyń qanaǵattandyrylýy 93,5%-dy qurady. Azamattardy zańsyz qylmystyq jaýapkershilikke tartýdyń barlyq faktileri boıynsha kináli laýazymdy tulǵalarǵa qatysty qatań prokýrorlyq yqpal etý sharalary qabyldandy. Keıbir jaǵdaılarda azamattardyń áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtary­na áserin tıgizetin qadaǵalaý tájirıbe­si­niń ózge de mańyzdy turǵysy retinde atqarý óndirisi salasynda zańdylyq­tyń saqtalýyna qadaǵalaý uıym­das­tyrý bolyp esepteledi. 2009 jyldyń statıstıkalyq kórsetkishterine súıen­sek, bul salada keleńsiz úrdisterdi tú­be­geıli ózgertýmen shektelmeı, jaǵdaı edáýir jaqsartyldy dep aıtýǵa bolady. Bul kópshiliginde prokýrorlardyń maq­satty jáne birizdi jumys jasaýynyń arqasynda múmkin bolyp otyr. 2008 jylmen salystyrǵanda múlik­tik óndirýler bóliginde atqarý óndirisi zańdylyǵynyń prokýrorlyq qadaǵalaý jaǵdaıy sózsiz jaqsardy deýge bolady. Prokýrorlyq yqpal etý sharalary negizinde 15984 sot aktileri boıynsha jal­py somasy 9 mıllıard teńgege jýyq bereshek óndirildi. Salystyrý úshin, 2008 jyly 4,2 mıllıard teńge quraıtyn 11302 sot aktileri oryn­dal­dy. Prokýrorlyq qadaǵalaý sharalary negizinde oryndalǵan sot aktileri 41,4%, al óndirilgen qarajattyń mól­sheri 111,2% óskeni baıqalady. Sonyń ishin­de memlekettik bıýdjetke 2008 jyly 1,9 mıllıard óndirilse, osy jyldyń qorytyndysymen 4 mıllıard teńgeden astam bereshekter óndirildi (118% ósken). Bul prokýrorlar qol­dan­ǵan sharalardyń pármendiligi men tıim­di­liginiń kóz jetkizerlik nátıjesi ekeni sózsiz. Qyzmettegi jańa talaptar, qadaǵa­laý organdary qyzmetindegi jaǵymdy ózgerister men 2010 jylǵa belgilengen maqsattar týraly aıtsaq, quqyq tártibin saqtaý organdarynyń kelisimdi jumysyn jáne elimizde zańdylyqty qamtamasyz etý maqsatynda Quqyq qor­ǵaý organdarynyń Úılestirý Ke­ńesiniń qyzmeti jandandyrylǵan. 2009 jyly Úılestirý Keńesi májilisteriniń qaralýyna kúsh qurylymdarynan úılestirilgen is-áreketti jáne biryńǵaı ustanymdy talap etetin asa ózekti má­se­leler shyǵaryldy. Quqyq qorǵaý or­gandarynyń qyzmetinde buryn basym bolǵan jazalaý baǵytynan quqyq buzý­shylyqtardyń aldyn alý jáne jolyn kesý jaǵyna bet buryldy. О́ńirlerde oblys prokýrorlary basqaratyn Úı­lestirý Keńesiniń qyzmeti de jan­dan­dyrylyp, oń nátıjeler alyp kelýi tıis. Prokýratýra organdary qyzmetiniń negizgi baǵyttary da qaıta qaraldy. Joǵaryda aıtylǵandaı, basty basym­dyq retinde quqyq qorǵaý quzyretiniń tıimdi ári pármendi júzege asyrylýy aıqyn­dal­dy. Prokýratýra organdary­nyń erek­she nazary memlekettiń eko­nomıkalyq múddelerin saqtaýǵa baǵyt­talǵan. Qarjy daǵdarysynyń zardap­taryn neǵurlym azaıtýǵa baǵyttalǵan Ulttyq Qordan bólingen qarajattyń zańdy jáne maqsatty jumsalý máselesi prokýratýra organdarynyń turaqty baqylaýynda. Mysaly, ótken jyly ıpotekalyq nesıelerdi qaıta qarjylandyrý, agro­ónerkásiptik keshendi, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa bólingen qarajatty jumsaý zańdylyǵyna tekserýler júr­gizildi. Quqyq qorǵaý jáne ýákiletti or­gandar qabyldaǵan aldyn alý shara­lary Ulttyq Qor qarajatynyń Úkimet belgilegen sharttaryna sáıkes ıgeri­lýin qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Prokýratýra organdarynyń tek­serýleri nátıjesinde ekinshi deńgeıdegi bankter tarapynan qor qarjysyn maq­satsyz paıdalaný faktileri anyqtaldy. Máselen, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine jatpaıtyn, ıaǵnı nesıe alýǵa quqyǵy joq 4 nesıe alýshyny 800 mıllıon teńgeden astam somaǵa qaıta qarjylandyrǵan. Prokýrorlyq qadaǵalaý aktileri negizinde zańsyz paı­dalanylǵan aqsha bankterge qaı­tarylyp, tıisti jobalardy qarjy­lan­dyrýǵa joldandy. Qazirgi tańda prokýrorlar anyq­taǵan zań buzýshylyqtardyń joıylýyn qam­tamasyz etý úshin qoldanystaǵy baqylaý tetikterin jetildirý qajet. Áleý­mettik-ekonomıkalyq salada pro­kýrorlyq qadaǵalaýdyń sapasy men tıim­diligin arttyrý maqsatynda pro­kýrorlyq tekserýlerdi josparlaý jáne júrgizý kezindegi táýekelderdi baǵalaý júıesin engizý kerek. Bul prokýrorlar­dyń qyzmetin ózekti ári mańyzdy arnalarǵa baǵyttaýǵa múmkindik beredi. Prokýratýra organdarynyń eń basty basym baǵyttarynyń biri retinde aza­mattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyn qam­tamasyz etý bolǵan jáne solaı bolyp qalady. Bul ásirese, áleýmettik jáne eńbek qarym-qatynasy, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salalaryna qa­tysty. Osy jumys 2010-2020 jyldar aralyǵyndaǵy memlekettiń Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynyń erejeleri­ne sáıkes júrgizile otyryp, nyǵaıtýdy talap etedi. Bıyl prokýratýra organdary óz­deriniń mártebesiniń kóterilýine jáne ókilettikteriniń keńeıtilýine baı­la­nysty qyzmetin joǵary jáne sapaly deńgeıge kóshirýge bet burýy kerek. Biz­derdi jańartylǵan quqyqtyq alańda jáne qoıylǵan tapsyrmalardyń ózgerip, ósý jaǵdaıynda qyzmet etý kútip tur. Atap aıqanda, jyl saıyn prokýratýra organdaryna azamattardan keletin ótinishterdiń sany 20-30% arta túsedi. Bir jaǵynan, bul azamattardyń qadaǵalaý organdaryna sózsiz senim­diligin jáne prokýrorlar tarapynan olardyń quqyqtary men múddeleri tıimdi qorǵalatynyn kýálandyrady. Ekinshi jaǵynan, adamdardyń qaıy­rylý sanynyń kúrt ósýi bizge qoǵam­nyń damý turaqtylyǵy, tynyshtyq pen quqyq tártibi jaǵdaıynyń saqtalýyn qamtamasyz etýge qosymsha jaýapkershilik júkteıdi. Bıyl áleýmettik-ekonomıkalyq salanyń zańdylyǵyn qadaǵalaýda bastalǵan júıeli ózgeristerdi aıaqtaýdy maqsat etip otyrmyz. 2010-2014 jyl­darǵa bekitilgen Bas prokýratýranyń Strategııalyq josparyna sáıkes, ne­gizgi talap retinde anyqtalǵan zań buzý­shylyqtardy jedel jáne naqty joıý belgilengen. Sonymen qatar salalyq statıstıkalyq esep pen Biryńǵaı aqparattyq júıe árbir buzýshylyq týraly aqparatty anyqtalǵannan bastap joıylǵanǵa deıin kórsetýi tıis. Budan basqa prokýratýra organdary­nyń jumysynda taǵy bir jańa úrdis TMD-nyń úsh memleketi: Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderiniń Keden odaǵyn qurý sheshimine negizdelgen. Osy­ǵan baılanysty, keden zańnamasynyń saqtalýyna uıymdastyrylyp, júrgizil­gen prokýrorlyq tekserýlerdiń sapasyn qamtamasyz etý talaptary osyǵan baılanysty aıtarlyqtaı ósedi. Elimizdegi sottar qaraǵan isterdiń jyl saıynǵy ósý betalysyn eskerý qajet. 2009 jyly sot tóreligin júzege asyrý kezinde zańdylyqty qamtamasyz etý salasynda prokýrorlar 48 myń qylmystyq, 58 myń azamattyq jáne 112 myńnan astam ákimshilik isterge qatysty. О́tken jyldyń birinshi jar­ty­jyldyǵynyń qorytyndysy boıyn­sha sottarda prokýrorlar tarapynan memleket múddelerine ókildik etý fýnk­sııasy synǵa alynǵan bolatyn. Búgingi kúni bul kórsetkishter jaqsa­ryp, prokýrorlar sot aktileriniń zań­dylyǵy men negizdiligine tıimdi áserin tıgizgen. Alaıda, memlekettik aıypty qoldaý men qorytyndy berý jáne sot aktilerine narazylyq keltirý osy kúnge deıin sotta ókildik etý salasynda eń basty maqsat bolyp tabylady. Prokýrorlardyń qylmystyq ister boıynsha, sonyń ishinde alqa bılerdiń qatysýymen qaralatyn isterde mem­le­ket­tik aıyptaýdy qoldaýy joǵary deń­geıine jetpegen. Úshbýyndy sot júıe­sin engizý jáne sottardyń mamandan­dy­rylýynyń keńeıtilýine baılanysty sot is júrgizýine prokýrordyń tıimdi qatysýyn qamtamasyz etý maqsatynda prokýratýra organdarynyń salalyq bólimsheleriniń qyzmetin de qaıta qaraý qajet. Basqa sózben aıtqanda, sot júıesin jetildirý úderisi mindetti túrde soǵan tektes prokýrorlyq qyzmetti uıymdastyrýdyń ózgerýimen baılanysty bolýy tıis. Sońǵy kezde Bas prokýratýranyń Halyqaralyq yntymaqtastyq depar­ta­mentiniń róli ósýde, árıne, onyń sebe­bi osy jyly Qazaqstannyń EQYU-da tóraǵalyq etýine baılanysty. 2010 jyly bul prokýratýra bólimshesiniń bastapqy maqsaty retinde Qazaqstan tarapynan eýropalyq memleketterde uıymdastyrylǵan negizgi is-sharalarǵa prokýrorlardyń belsendi qatysýyn qamtamasyz etý dep belgilengen. Onyń basqa mańyzdy baǵyty TMD-ǵa qaty­sýshy memleketter Bas Prokýror­la­ry­nyń Úılestirý Keńesi Hatshylyǵymen ara-qatynastardy nyǵaıtý dep kórse­tilgen. Sonymen qatar osy jyly Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Eýropa Keńesine berilgen Otanymyzdyń qyl­mystyq sot óndirisi salasynyń Eýro­palyq konven­sııalarǵa qosylý týraly ótiniminiń qaralýyn qamtamasyz etýdi aıaqtaý qajet. Prokýratýra organdarynyń qyzme­tin aqparattandyrý boıynsha mańyzdy jumystar atqarý qajet. Qazirgi ýaqyt­ta barlyq materıaldar men isterdi ba­qylaıtyn quqyq tártibi organdarynyń Aryzdardy tirkeý kitabyna tirkeýge alynǵannan bastap qorytyndy sheshim qabyldanǵanǵa deıin keńeıtilgen biryńǵaı aqparattyq baǵdarlamanyń engizilýi talap etilýde. Osyǵan baı­lanysty Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetke esepterdi qalyptastyrý úderisin avtomattandyrý, Biryńǵaı memlekettik derekter qoryn qurý jumystaryn jalǵastyrý qajet. О́tken jyly prokýratýra organ­dary atqarǵan jumystardyń negizgi qorytyndylary men alda turǵan maq­sattar osyndaı. Prokýratýra organ­darymen óz taǵdyryn baılanystyrǵan árbir qyzmetker men barlyq prokýra­týra organdarynyń áreketine óte kóp jaǵdaı baılanysty, olar – áleý­met­tik-saıası turaqtylyq, azamattardyń amandyǵy, balalar men nemerelerdiń baqytty bolashaǵy. Bul óz elimiz ben barlyq qazaqstandyqtar úshin eren eńbek etý jáne bizdiń kúshimizdi ju­myl­dyrýǵa laıyqty sebep ekeni sózsiz. Qaırat MÁMI, Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýrory.