Ana tilin izdemeıtin qazaq joq

2009 jyly Che­lıabi oblysyndaǵy qazaq dı­as­porasynyń «Azamat» má­de­nı-ulttyq qoǵamdyq birles­tiginiń suraýymen Qostanaı oblystyq Tilderdi damytý bas­qar­­masy qandastarǵa ana tilin úıretý isine bastama kó­te­r­gen edi. Basqarmanyń Til úıretý ortalyǵy mamandary shet jerdegi qazaqtar úshin qa­zaq tilin úırenýdiń arnaıy baǵdarlamasyn jasaǵan bolatyn. Sodan beri Chelıabidegi «Azamat» mádenı-ulttyq qo­ǵam­dyq birlestigi men Qos­ta­­naı oblystyq tilderdi damy­tý bas­­qarmasy arasynda yn­ty­maq­­tastyq ornaǵan. Bir jyly qostanaılyq til mamandary Chelıabi qalasyna baryp, qa­zaq ti­lin úıretýge yqylas bil­dir­gen muǵalimderdi bir apta oqytyp qaıtsa, ekinshi jyly olar kelip, jergilikti qazaq tili mamandarynan sheberlik sa­baq­taryn alyp ketedi. 

Bıyl Qostanaıǵa «Azamat» ulttyq-mádenı qoǵamdyq bir­les­ti­giniń jetekshisi Qanat Seı­ti­kov bastaǵan qazaq tili mu­ǵa­lim­deri keldi. Olardyń bar­ly­ǵy da jergilikti mektepter­de muǵa­lim bolyp qyzmet etedi. Bir aıtaty­ny, Chelıabi oblystyq bilim mı­nıs­trligi Qostanaı oblystyq tild­erdi damytý basqarmasynyń bas­tamasyn qup alyp, birneshe jyl­dan beri Naǵaıbaq, Qyzyl, Chesmınskıı, Agapov, Verhnıı-Ýralsk aý­dan­­daryndaǵy qazaq balalary shoǵyrlanǵan bir mektepte qazaq tiliniń fakýltatıvtik sabaq retinde ótýine jaǵdaı týǵyzdy. Ol úshin qazaq tilin úıretken muǵalimge jergilikti bıýdjetten eńbekaqy tólenedi. 

– Qandastarymyz ana ti­lin úırený úshin atamekenge qa­­raı­laı­dy. Sol úshin olar­ǵa ádis­temelik kó­mektiń bar­ly­ǵyn da jasap berip otyr­myz, dástúrsal­tqa baılanys­ty sha­ralaryna da qoldan kel­gen kó­­­mekti aıamaımyz, – deı­di ob­lys­tyq tilderdi damytý bas­qar­­­ma­sy­nyń basshysy Gúl­jan Meńd­e­ke­no­­va. 

Chelıabiden kelgen muǵa­lim­der arasynda Iýlıt Baıdáý­le­tovanyń tájirıbesi mol. Ol egde jasyna qaramaı, Chelıabi tó­ńiregindegi qazaqtardyń dás­túr-saltyna oraı ótetin barlyq sharalardyń basy-qasynan tabylady. Onshaqty jyldan beri Chelıabi qalasyndaǵy stýdentterge, jalpy ana tilin bilýge yqy­las bildirgenderge qazaq tilin úıretip keledi. 

– Men bizge ádistemelik baǵ­dar­­lama jasap berip otyrǵan qostanaılyq baýyrlarǵa alǵy­symdy aıtamyn. Qazaq tilin úıretsem de, men ana tilin shala bilemin. Osy jyldar ishinde qazaq tilin úıretip ǵana qoımaı, tapjylmaı ózim de úırenip kelemin. Qazir bizde jastardyń ana tilin úırenýge degen ynta-yqylasy ósken. Biz osyǵan qýanamyz, – deıdi Iýlıt Ysqaqqyzy.

– Chelıabi – úlken oblys. Onda 40 myńǵa jýyq qazaq aǵaıyn shashyraı qonystanǵan. Ana tilin bi­­letinder qatary aǵa býynnyń  ara­­myzdan seldireýine oraı aza­ıy­­p keledi. Árıne, bul alań­datady. Biz jastardyń til men dástúrdi umytpaýy úshin qol­dan kelgenniń barlyǵyn da qa­ras­tyrýǵa tyrysamyz. Eń bast­ysy, atamekenmen, onyń ishin­de Chelıabige eń ja­qyn or­­nalasqan Qostanaı ob­ly­­sy­­men baılanysymyz­dy úz­beı­­miz. Dúnıejúzi qazaq­tary qaýymdastyǵynyń Qos­ta­naı oblystyq fılıaly­men, ob­lystyq tilderdi damy­tý bas­­qarmasymen ty­ǵyz baıla­nys­­ta jumys isteı­miz. My­sa­ly, Dúnıejúzi qazaq­ta­ry­nyń qaýymdastyǵy fılı­aly Na­ǵaı­baq aýdanynda tu­ratyn aqy­nymyz Núrkesh Ja­parovtyń óleń­der kitabyn shyǵarysýǵa kómektesti, dás­túr-saltqa baılanysty sha­ra­lar­­dy ótkizýge de qol­ǵabysyn tı­gizedi, – deıdi «Azamat» ult­tyq-mádenı qo­ǵamdyq bir­les­tiginiń jetekshisi Qanat Seıtikov. 

Osy joly sheberlik saba­ǵy­na qatysqan chelıabilik on qan­dasymyzdyń barlyǵy da mektep­terde túrli pánnen dá­ris be­redi. Mysaly, Agapov aýdanynan kelgen Gúl­jamal Ál­mu­­ha­me­tovanyń maman­dy­ǵy-fızıka pá­niniń mu­ǵa­li­mi. Ol qa­zaq balala­ryna qaz­aq ti­linen sabaq berýge ár­qa­shan da ýaqyt tabady ári sheber uıymd­as­tyra biledi. 

– Ormandaı orystyń ara­syn­­da otyrmyz. Men qazaq ba­la­­larynyń alǵyrlyǵyna dán rı­zamyn. Bizdiń mekteptegi az qazaq balalarynyń arasynan tórteýi mektepti úzdik bi­tir­di, joǵary oqý orynda­ryn­da jaq­sy oqyp júr. Qazir mek­tep­tegi balalardyń ana tiline de­gen yntasyna súısinemin, – deıdi Gúljamal Ýáıisqyzy. 

Chelıabilik muǵalimderge A.Baı­­­­tur­synov atyndaǵy Qos­ta­­­­­naı memlekettik ýnıver­sı­­­­teti Tájirıbelik lıngvıstıka kafedrasynyń meńgerýshisi Gúl­­­­janat Júrsinálına, Jiti­qa­ra a­ý­dandyq til úıretý or­ta­­ly­ǵy­nyń dırektory San­dý­ǵash Ǵu­baıdýllına, Fe­do­rov aýda­nyn­daǵy Dmıt­rı­ev atyn­da­ǵy or­ta mekteptiń qa­­zaq tili mu­ǵalimi Dmı­tr­ıı Ro­ma­shen­ko sheberlik sabaq­ta­­ryn ótkizdi. Mamandar qan­das­ta­ry­­myzdyń kóptegen suraq­ta­ry­na jaý­ap berdi. 
Chelıabilik qandastar sapar barysynda Qostanaı qala­syn­daǵy mádenı-demalys oryndaryn aralaýǵa da ýaqyt tapty. 

Názıra JÁRIMBET,

«Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI