Shıkizattyq emes eksport – ınvestısııa

Prezıdent tek 2014-2016 jyldar araly­ǵyn­da ǵana ekonomıkany qoldaýǵa qosymsha 1,7 trıllıon teńge jumsadyq deı kelip, munyń barlyǵy ekonomıkalyq ósimdi jáne bıznesti qoldaýǵa, 200 myńnan astam jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik bergenin eske salǵan edi. Alaıda shıkizattyq emes eksporttyń damýy óskeleń talapqa saı bolmaı jatqany da El­basynyń nazarynan tys qalmaı, osy máse­le­ge aıryqsha kóńil aýdardy. 

Eksporttyq operasııalar el­diń bıýdjetine sheteldik berik va­lıýta engizetin sheshýshi amal­dar. Osy ýaqytqa deıin bıýd­jet­tiń kiris bóligindegi valıý­ta­­lyq túsimder negizinen shı­ki­­zat satýdan kelip otyr. Bi­raq qan­shama jańa ken orynda­ry ashylyp jatqanymen, shıki­zat­tyń sarqylar kezi bolady. Son­dyqtan eldiń ekonomıkasyn shı­ki­­zattyq emes eksporttyń túsi­min arttyrýǵa baǵyttaý – ómir ta­laby.

Prezıdent óziniń Joldaý­yn­da eksportty damytý men ilge­ri­letý tetikterin jetildirýdi, eks­porttaýshylarǵa «bir tereze qaǵıdaty» boıynsha barlyq óńir­­lerde de qoldaý tanytý qa­­jet­­tigin atap kórsetti. Sonymen bir­ge Pre­zıdent Úkimet janynan Eksport saıasaty jó­nin­degi ke­ńes qurýdy tapsyryp, oǵan bız­nes-qoǵamdastyqtyń da ókil­deri ki­rýi tıis eke­nin aıtty. Osyn­daı naqty tapsyrmalarmen qatar, Elbasy bıylǵy qyrkúıekke deı­in Úkimet ákimdermen jáne bız­nes ókilderimen birlesip, Bi­ryń­ǵaı eksport strategııasyn ázir­leý­di júktegen bolatyn. 

Osy tapsyrmalardyń oryndalý barysy týraly ótken aıda Ult­tyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov Úkimettiń al­dyn­da esep berdi. Onyń aıtýyna qaraǵanda, shıkizattyq emes eksporttyń kórsetkishterin 2015 jyl­men salystyrǵanda 2022 jyl­ǵy merzimge 1,5 ese arttyrý múmkindigi qarastyrylǵan. Bar­lyq eksportshylardy «bir tere­ze» qaǵıdatymen qol­daý úshin «Qazaqeksport» ulttyq kompa­nııa­sy­na biryńǵaı operator mártebesin zańnamalyq ne­gizde berý kózdelgen. 

Al «Qazaqeksport» UK Pre­zıdent Joldaý­y­nan keı­in Investısııa jáne damý mı­nı­­str­­ligindegi burynǵy «Kaz­Eks­portGarant» kom­pa­nııa­sy­nyń negizinde qurylǵan edi. Ol eksportqa baılanysty bar­lyq áreketterdi, sonyń ishin­de eksporttyq kelisimshartty saq­tan­dyrý, yntalandyrý, qa­zaq­stan­dyq ónimderdiń paı­yz­dyq stav­ka­laryn sýbsı­dııa­laý jáne t.b. il­geriletý ju­mys­tarymen aınalysady. 

Mine, osy Ulttyq kompa­nııa­nyń alǵashqy jumys nátıjeleri týraly T.Súleımenov jan-jaqty aı­typ berdi. Mınıstrdiń aıtý­yna qaraǵanda, «Bir tereze­» qaǵıdatymen ju­mys isteý arqyly eksporter­ler taýarlarynyń quny men ýaqytyna ketetin shyǵyndaryn azaıtady jáne memlekettik organdar men damý ınstıtýtta­ry ara­syndaǵy ózara is-qı­myl­­da aqparattar alý teh­nolo­gııa­syn jeńildete alady. Eli­miz­diń bar­lyq aımaqtarynda já­ne Qazaqstan eksportyna qyzy­ǵý­shy­lyq tanytýshy elderde osy «Qazaq­eksporttyń» ókildikteri ashylmaqshy. 

Sonymen birge barlyq taý­ar­lar men qyz­metter boıyn­sha «eksporttyq sebet» ázir­le­nip, oǵan ekonomıkanyń jeti sa­la­synyń 116 taýary engi­zi­­letini belgili boldy. Per­spek­­tıvalyq «eksporttyq sebet» taýarlarynyń tizimine en­gi­zilý úshin mynadaı ól­shem­der esker­i­ledi: kóliktik qol­je­tim­d­ilik, qabyldaýshy elder ımportynyń qurylymy já­ne Qazaqstan eks­portynyń tolyqtyrý ındeksi, shyǵa­ry­la­­tyn elder ımportynyń ósý boljamy jáne taldanatyn elderdiń qa­zaqstandyq shıkizattyq emes taý­ar­larynyń ımporttyq kó­lemi.

Búgingi kúngi syrtqa shyǵary­la­tyndardyń arasynan osy sebet­ke tamaq ónimderi, mıneraldy jáne hımııa taýarlary, balalar kıimderi, medısınalyq jáne shyny buıymdary engizilgen. Al bolashaqta qyzmetter arasynan kólik, týrızm, ǵaryshtyq qyzmet kór­setýler jáne ǵaryshtyq appa­rat­tardy synaýlar engi­zi­ledi. Qazaqstan eksporty shyǵa­ry­la­tyn ótkizý rynoktary qa­ta­­ryna 27 memleket engizilip, olar qabyldaý múmkindigine qa­raı túrli sanattarǵa bólingen. Sonyń ishinde Qytaı men Reseı ba­symdy mártebege ıe bolǵan. So­nymen birge Qazaqstan ekspor­ty Belarýs, Úndistan, Iran, Qyr­­ǵyzstan, Túrkııa, О́zbekstan, Ýk­ra­ına jáne t.b. elderdiń ish­­ki rynoktarynda suranysqa ıe bo­lyp otyr. Eýropa elderi arasy­nan qazaqstandyq shıkizattyq emes eksport basqalarmen sa­lys­t­yrǵanda Nıderland pen Pol­sha­ǵa kóbirek jetedi. 

Qoryta aıtqanda Ulttyq eko­nomıka mınıst­r­­ligi usynyp otyrǵan eksportty jandandyrý baǵ­darlamasy eksporterlerge qarjylyq jáne basqa da jaqtan qoldaýlar jasaıdy, sonymen qatar eksporttyń damýyn aıaqtan shalatyn kedergilerdi joıady. 

«KAZAKH INVEST» Ulttyq kompanııasy» AQ-da eksporttyń ulǵaıýyna óz tarapynan úles qosýda. Bul kompanııa Qazaqstanǵa syrt­tan ınvestorlar tartýmen birge ishtegi eksporterlerdiń de jumystarynyń qyzýyna jaǵ­daı jasaý úshin jýyrda qazaq­standyq kompanııalarǵa arnal­ǵan trenıngter ótkizdi. Onda kom­panııalar ókilderi eks­port­tyq jáne marketıngtik is-áre­ket­terdi júrgizý boıynsha tegin sa­b­aq­tar men keńester aldy. Naq­ty aıtqanda qazaqstandyq ónim­der­diń sapasy maq­satty rynok­tar­dyń tehnıkalyq talap­ta­ryna saı ıkemdelý, qabyldaýshy elder­diń ımporttyq prosedýralaryna rettelý, eks­portqa shyǵardaǵy kólik-logıstıkalyq, ba­qylaýshylyq jáne kedendik tek­serýlerge beıimdelý jáne t.b jaı­ly paıdaly keńester men sa­baq­tar berildi. 

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­tyń syrtqy jáne ózara saý­da aınalymyna qaraǵanda 2017 jyldyń alǵashqy jarty­jyl­dyǵynda Qazaqstan ekspor­ty­nyń jalpy kólemi 2016 jyl­dyń sáıkes merzimimen salys­tyr­ǵanda 138,3 paıyz bolǵan. Sóı­tip, bul baǵyttyń ósý áleýeti jo­ǵary ekeni kórinip tur. Tip­ti ımport­pen (110,7 paıyz) sa­lys­tyrǵanda da ájep­­tá­ýir kóp bolǵan. Alaıda bul jalpy ekspo­rt, onyń ishinde shıkizattyq sala da engiz­il­gen. 

Elbasy Qazaqstannyń shetel ınvestısııalaryn tartý isindegi aı­maqtyq kóshbasshylyǵyn saq­tap qalýy qajettigin de ózi­niń Joldaýynda atap kór­se­t­ti. «KAZAKH INVEST» Ult­tyq kompanııasy» AQ osy maq­sat­pen jýyrda Syrtqy ister mı­nıstr­liginiń kómegimen Qazaq­stan­da tir­kelgen dıp­lo­ma­­­tııa­lyq mıssııalardyń eko­no­­mı­ka­lyq áriptestik máse­le­le­ri­men aınalysatyn ókil­de­ri­men kez­desti. «KAZAKH INVEST» Ulttyq kompa­nııasy» AQ tóraǵasynyń orynbasa­ry Nursultan Jıenbaev olar­dyń nazaryna qazaqstandyq ke­­­le­­shegi zor jobalar týraly baıan­­­dap, ınvestısııa quıý úshin óz elderiniń bıznesmenderin, tran­s­­­ulttyq kompanııalardy sha­­qyrýdy surady. О́ziniń só­zin­­de ol Qazaqstanda qolaı­ly ınves­­tısııalyq ahýal qalyp­tas­­qanyn, ınvestorlarǵa «bir tere­ze» qaǵıdatymen qyzmet kór­setiletinin jáne t.b. týraly aıt­ty. Investısııa quıý úshin eń mańyzdy shart – eldiń saıası turaqtylyǵy, beı­bit ómir bol­sa, onyń da Qazaqstanda áb­den qalyptasqandyǵy jetki­zil­­di. Investorlar úshin qa­ras­ty­rylǵan jeńildikter, salyq­tyq preferensııalar týraly da tolyqtaı aıtyldy. Doing Business halyqaralyq qarjy korporasııasynyń reıtıngi boıynsha Qazaqstan bıznes júr­gi­zýdiń qolaılylyǵy boıynsha 190 eldiń arasynda 35-shi oryn alatyny, ınvestorlar úshin qaras­ty­rylǵan jeńildikterdi odan ári ońtaılandyrý maqsatynda 2017 jyldyń qańtar aıynan bastap, 55 memleketpen «vızasyz rejım» ornatylǵany tilge tıek etildi. 

Alaıda sheteldik mıssııa­lar­dyń keıbir ókil­deri Qazaq­stan­nyń ınvestısııa quıý tartym­dy­ly­ǵynyń kemshin tustaryn da aıtyp, olardyń tú­zelýi ǵana nátıjeli áriptestikke qol jet­ki­­ze­tinin kórsetti. Sonyń ishin­de kóp­tegen aı­maq­tardaǵy ınfra­qu­­rylymdardyń tómendigi kól­­de­neń tartyldy. Bul qatarda aldymen avto­mobıl joldarynyń sapasyzdyǵy aýyzǵa alyn­dy. 

Elbasy Qazaqstanda óndiris­ter ashý jónin­de Qytaımen bir­les­ken ınvestısııalyq baǵ­dar­­lamany tıimdi júzege asyrý kerektigin atap eskertken. Qytaı ta­rapymen ekijaqty yn­ty­maq­tas­tyq nysandary belgilendi. «Bul qazaqstandyqtar úshin 20 myń jańa jumys ornyn ashatyn zamanaýı óndirister bolmaq. Qazir 6 joba júzege asyryla bastady, al 2 joba iske qosyldy. Sonyń biri – gıbrıdtik já­ne tolyqtaı elektr­li JAC avtomobılderin iri qurylǵylardan qurastyratyn zaý­yt», dedi Prezıdent. 

Mine, Qazaqstannyń shıki­zat­tyq emes eksport pen shet­el­dik ınvestısııalar tartý qadam­da­ry­nyń keıbir baǵyttary osyndaı. Olardyń oryn­dalýy el eko­no­mı­kasynyń qaryshtaı túsýi­ne súbe­li úles qosary sózsiz. 

Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»