Saıasat • 15 Qyrkúıek, 2017

Esmuhan Obaev. Latyn qarpi qazaqqa jat emes

545 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Eldiń keleshegine tikeleı qatysy bola tura, buryn birneshe ret kún tártibine qoıylǵanyna qaramastan, keıinge ysyrylyp qala beretin, biraq halyq taǵdyry úshin mańyzy zor sharýanyń erte me, kesh pe, qolǵa alynatyn kezi bolady.

Esmuhan Obaev. Latyn qarpi qazaqqa jat emes

Mine, sol sát búgin týdy. Kókeıdegi kúmán de, ekonomıkalyq qıyn­dyq ta endi oǵan tejeý bola almaıdy. Ásirese memleket óz táýelsizdigine qol jetki­zip, bolashaqty baıandy etýdiń barlyq joly bekitilip, ony halyqtyń erteńgi kúnimen birge qarastyryp otyrǵan jaýapty kezeńde taǵdyrly máselelerdiń mańyzy tipti arta túsedi. Táýelsiz elimiz ulttyq mádenıettiń anyq­taýyshy ispetti ana tilimizdi latyn álip­bıine kóshirýge baılanysty alǵashqy qadamyn jasady. Álipbı aýystyrý máselesi osyǵan deıin birneshe márte kóterilgenimen, ylǵı shegerilip kelgen bolsa, jobanyń qabyl­danýy­na jaýapty azamattarymyz halyqtyń qulaǵyn úıretip, birlikke syzat túsirmeı, ázirlik kezeńderinen birte-birte ótkennen keıin ǵana talqyǵa salýdy jón dep sheshkeninen bolar. 

Men lıngvıst emespin, arhıv aqtaryp otyrǵan tarıhshy ǵalym da emespin, «tildi», «túsindirýdi» qajet etpeıtin ónerdiń tóńi­reginde júrsem de, latyn qarpiniń qabyl­danýyn qoldaımyn. О́ıtkeni latyn degen dúnıe qazaq jurtyna jat, tańsyq nárse emes. Soǵys bastalǵanǵa deıin osy qarippen qara tanyp, osy álipbımen saýat ashqan qazaqtyń eshqaısysynyń damymaı, dalada qalǵanyn kórgenimiz joq. Kerisinshe, tap osy kezeńde ómir súrgen qazaq halqy úshin bul rýhanı, mádenı, aǵartý, ekonomıkalyq salalar boıynsha úlken sekiris jasaǵan altyn aralyq bolyp tarıhta qaldy. Biraz jasty eńsergenimizben, osy qariptiń bárimen bala kúnimizden tanyspyz, kókeıde jattalǵan, kóz aldymyzda áli kúnge saırap tur. Bar bolǵany, biz latyn qarpin nemis tili dep oqyǵan ekenbiz. Al búgingi tehnologııalardyń qaryshtap alǵa basyp, jahandyq qoıan-qoltyq baılanysqa bárimiz múddeli bolyp otyrǵan zamanda jas urpaqtyń osy qaripterge negizdelgen álipbımen qarym-qatynas jasaǵany kóp túıindi sheship beretini anyq. 

Qoǵamda latynǵa ótý máselesi áldeqashan pisip-jetildi, tek jan-jaǵyn salmaqtap, sara­la­ǵan durys sheshim qajet. Árıne, jobany talqy­laý barysynda talas-tartys, kózqaras qaıshylyǵy da oryn alatyny zańdylyq. Nátı­jesinde jumys komıssııasy jaýapty meke­melermen ortaq mámile jasaı otyryp ulty­myz utylmaıtyn, zamanaýı talaptyń údesinen shyǵatyn álipbı usynsa, búgingi qaıshylyq ta, qıyndyq ta umyt qalary sózsiz. 

Qazaqstannyń halyq ártisi, 
professor

ALMATY