Almaty oblysynda osyǵan deıin atalmysh baǵdarlama boıynsha 82 myń turǵynnyń qatysýymen ártúrli formatta jalpy sany 627 is-shara ótkizilipti. Bárin tizip shyǵý múmkin emes, bizdiń mindet solardyń erekshe toqtalýdy qajet etetin basty baǵyttaryn sholyp shyǵý.
Tosyn estiletin, eleń etkizetin bir taqyryp «Balalar úıinsiz Jetisý» jobasy. Atalǵan joba aıasynda bıyl oblystyq bıýdjetten jalpy somasy 230 mıllıon teńge bólinip, 120 balany patronattyq tárbıege berý jáne otbasylyq úlgidegi 20 balalar úıin ashý kózdelgen. Oblystyq prokýratýra men ákimdiktiń birlese atqaryp jatqan jobasy osy ýaqyt ishinde 100 balany otbasylyq tárbıege ornalastyryp, balalar úıiniń bireýi jabylǵan. Endi bir eskeretin jaıt, jetim bala óspeı me? Onyń endigi taǵdyry qalaı bolady? Bul másele de nazarǵa alynyp, ata-ana qamqorlyǵynsyz ósken balalar men jasóspirimderdiń ómir súrý sapasyn arttyrý maqsatynda «Meıirim» aksııasy qolǵa alynǵanyn aıta ketý kerek. Baspanamen, oqýmen, jumyspen qamtamasyz etý máselesi osy aksııa aıasynda iske asatyn bolady.
«Rýhanı jańǵyrýdyń» basty maqsaty – urpaqtyń rýhanı, mádenı saýatty bolýyn qamtamasyz etý desek, jas jetkinshek óz ólkesin tanyp-bilýi, ósken jeriniń tarıhyna qanyǵýy tıis. Almaty oblysynyń basymdyq berip otyrǵan bir baǵyty da osy. Oqýshylarmen jumys isteý. Arnaıy saıahattar uıymdastyrý, qasıetti jáne kórikti jerlerdi, tarıhı oryndardy aralatyp qana qoımaı, arnaıy mamandardyń dárisin tyńdatyp, el-jerdiń tarıhyna qanyqtyrý. Bul baǵyt boıynsha Esik qalasyndaǵy «Altyn adam» tabylǵan qorymǵa, Ońtústik Balqashtaǵy orta ǵasyrdaǵy Qara-Mergen, Aǵash-Aıaq, Aq-tam qalashyqtaryna, Kerbulaq aýdanyndaǵy aty shyqqan batyrlar men tarıhı ólkelerge tanym saıahattaryna, Sh.Ýálıhanov murajaıyna, Altynemel ulttyq qoryǵyndaǵy «Aıǵaıqum» ólketaný aımaǵyna, Sarqan aýdanyndaǵy M.Tólebaev, M.Tynyshbaev atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıine, I.Jansúgirovtiń mýzeıine, B.Rımova atyndaǵy drama teatryna, kórkemsýret galereıasyna, Aqmola oblysyndaǵy «Býrabaı» kóli men «Oqjetpes» taýyna ekspedısııalar uıymdastyryldy. Atalǵan sharalarǵa 2000-nan astam bala qatysty.
Jergilikti týrızmdi damytý, týǵan ólkemen tanystyrý maqsatynda shilde-tamyz aralyǵynda az qamtylǵan, tolyq emes otbasylardan shyqqan, sondaı-aq jergilikti polısııada tirkeýde turǵan jasóspirimderden jalpy sany 400 balaǵa Balqash jáne Qapshaǵaı kólderine demalýǵa jaǵdaı jasaldy. «О́lketaný» bazalyq jobasy aıasynda qyrkúıek pen qarasha aralyǵynda balalardy týǵan ólke tarıhymen týrıstik, tarıhı oryndarǵa jaıaý saıahatqa shyǵý arqyly tanystyrý maqsatynda «Týǵan jer» klýby ashyldy.
«Týǵan jerge tartý» aksııasyn erekshe atap ótken jón. Basty maqsat – ataqty tulǵalardy, kásipkerler men mesenattardy týǵan jerine, óziniń aýylynyń, qalasynyń, óńiriniń áleýmettik damýyna qatystyrý, ulttyq patrıotızmdi qalyptastyrý.
Aksııa aıasynda Alakól aýdanynyń Lepsi aýylynda mektep ustazdary men sport jattyqtyrýshylaryna arnaıy 10 turǵyn úı jáne ınternat oqytýshylaryna arnalǵan 16 bólmeli jataqhana turǵyzylyp, qoldanysqa berildi. Úsharal qalasynda sport jáne dene shynyqtyrý kesheniniń qurylysy bastaldy. Aqsý aýdanynda Jansúgirov aýylynyń Esmurat Sıqymov atyndaǵy mektep-ınternaty aýmaǵy mektep bitirýshilerdiń demeýshiligimen kógaldandyrylyp, «Máńgilik el» alleıasy ashyldy. Mektep bitirýshiler tarapynan atqarylǵan mundaı is buryn-sońdy bolmaǵan. Sondaı-aq «Jansúgirov» qoǵamdyq qory arqyly demeýshilerdiń qarjylaı kómegimen 8 páterli 2 qabatty turǵyn úı kúrdeli jóndeýden ótkizilip, kezekten tys múgedek otbasylarǵa berildi. Balqash aýdanyna qarasty Boıaýly aýylyna bastaýysh mektep, jaryqtandyrý jelisi, balalarǵa arnalǵan oıyn alańy turǵyzylyp, aýyl arasy joldaryna jóndeý jumystary júrgizildi. Jalpy, bul aksııadan eshqandaı aýdan tys qalǵan joq deýge bolady.
Tarıhı-mádenı murany nasıhattaý úshin qazaqtyń dástúrli mýzykasyn álemdik mýzykalyq mádenıetke, halyqtyń birligi men etnosaralyq qatynasty nyǵaıtý maqsatynda «Jetisý – kıeli mekenim», «Kóne qala kúmbiri», «Eskertkishterdiń elektrondy kartasy», «Elektrondy arhıv» jáne «Arhıvter sóıleıdi», «Máńgilik eldiń máńgilik saryny», «Týǵan jerim – tuǵyrym» atty halyqaralyq festıvaldar, sondaı-aq «О́z elim» atty aýmaqtyq festıval uıymdastyrylýda.
Turǵyndardyń týǵan jer tarıhyn bilýge, sonymen qatar tarıhı-mádenı muralardyń nysandaryn qorǵaý maqsatynda «Orbulaq shaıqasynyń izimen» atty aqparattyq kvest uıymdastyryldy. Shara aıasynda tarıhı shaıqas bolǵan jerge eskertkish monýment ornatyldy. Jarty tonna tartatyn tasqa QR kod ornatylǵan. Kod arqyly Orbulaq shaıqasy jaıly barlyq derekterdi bilýge bolady.
«Sakraldy geografııa» arnaıy jobasyn iske asyrý úshin oblys basshylyǵymen qatar, tarıhshylar, arheologtar, ólketanýshylar jáne arhıtektorlardyń qatysýymen oblystyq saraptamalyq keńes quryldy. Bul jumys tobynyń alǵashqy jıynynda óńirlik 103 kıeli nysan qaraýdan ótti. Keńes músheleriniń sheshimimen 57 nysan oblystyq kıeli jerlerdiń kartasyna engizildi. Irikteýden ótken 6 nysan – Aqsý aýdanyndaǵy «Tamshybulaq kózi» tabıǵı eskertkishi, J.Jabaevtyń tarıhı-memorıaldyq mýzeıi, Jambyl aýdanyndaǵy «Tańbaly» arheologııalyq landshafttyq kesheni, Panfılov aýdanyndaǵy «Jarkent» mýzeıi – sáýlet-kórkemóner meshiti, «Áýlıeaǵash» tabıǵı eskertkishi, Kerbulaq aýdanyndaǵy Sh.Ýálıhanovtyń «Altynemel» memlekettik memorıaldy mýzeıi «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasyna qosý úshin «Qasıetti Qazaqstan» ortalyǵyna jiberildi.
Bıylǵy jyldyń 24 sáýirinen bastap jyldyń sońyna deıin oblys ákimdigimen is-sharalar josparynyń júıeli kestesi qurylyp, bekitilgen. 60 adamnan turatyn «Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý» óńirlik komıssııasy quryldy. Komıssııa músheleriniń úshten biri úkimettik emes uıymdar, qoǵam belsendileri men ǵalymdar. Bul komıssııa aldaǵy ýaqytta biz toqtalǵan, toqtalmaǵan salalar boıynsha túrli jobalardy iske asyramyz dep otyr.
Almas NÚSIP,
«Egemen Qazaqstan»
