Keıingi jyldary qazaq fýtboly klýbtyq deńgeıde tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizdi. Eýropanyń iri dodalarynda atoı salý biz úshin qalypty jaǵdaıǵa aınalyp úlgerdi. Máselen, bıyl «Astana» úshinshi márte toptyq kezeńge ótip otyr. Áıtse de qazaq fýtbolynyń eńsesi kóterildi deýge áli erte. Ulttyq quramamyz jeńilisten kóz ashpaı júr. Taıaýda ǵana «Arenada» Chernogorııaǵa 0:3 esebimen ese jiberdik. Oǵan qosa, álemdegi №1 sport túri elimizde buqaralyq deńgeıge kóterilgen joq. Ala doptyń artynan kún uzaq júgiretin tastúınekter aýladan ǵana kezdesedi. Al komandasyn qoldaýǵa stadıonǵa barǵan jankúıerler qarasy tym az.
Bizdiń klýbtar eýropalyq komandalarmen synǵa túskende arenaǵa aǵylatyn jankúıerlerdi ishki birinshilikte maıshammen izdep tabý qıyn. Máselen, bıylǵy premer-lıganyń 23-týryndaǵy búkil oıyndardy qosqanda stadıonǵa 489540 jankúıer jınalypty. Osy aralyqta 135 match oınalǵanyn eskersek, orta eseppen ár matchty 3626 kórermen tamashalaǵan. Tipti keı kezdesýlerge 100 jankúıer jınalǵan sátter kezdesti.
Nelikten qazaq fýtbolynyń jankúıerleri az? Osy suraqty sporttyń basy-qasynda júrgenderge qoıǵan edik. Jýrnalıst Rýslan Medelbektiń pikirinshe, jankúıer mádenıeti Qazaqstanda endi-endi qalyptasyp keledi. Degenmen, kórermendi kóbeıtý úshin eń áýeli olarmen tyǵyz baılanys ornatý kerek. Fanattar uıymyn quryp, klýb jeıdesin, túrli zattaryn satatyn dúkender ashý – jankúıer jınaýdyń tásilderi ekenin aıtady ol. Rýslannyń pikirinshe, adamdar komandanyń nátıjesine qarap jankúıerlik etedi. «Qazaq fýtbolyndaǵy kórermenniń artýyna «Shahterdiń» Eýropadaǵy jeńisteri sebep boldy. Máselen «Qaırat» chempıondyqqa talasyp júrgende stadıon lyq tolatyn. Qazir ekinshi orynnan kóterilmegendikten, arenaǵa jınalatyndar sany sıredi», deıdi ol.
«Aqtóbe» klýbynyń jankúıeri Arshat Orazov ta kórermen tartý úshin nátıje men marketıng kerek ekenin aıtady. Onyń pikirinshe, qazirgi tańda «Qaırat» pen «Astana» klýbtary eki baǵytta da súbeli jumys atqaryp jatyr.
«Jankúıerdi eń áýeli nátıje qyzyqtyrady. «Ordabasy», «Aqtóbe», «Ertis», «Tobyl» – sonyń jaqsy mysaly. Jaqsy nátıje kórsetkende stadıonǵa adam kóp bara bastady, turaqty fanattar qalyptasty. Sonymen qatar bul qalalarda fýtbol mádenıeti burynnan bar. KSRO-nyń 2-lıgasynda «Aktıýbınes», «Melıorator», «Traktor», «Energetıkterdiń» oıyndaryna adam kóp jınalatyn. Ol kezde ár matchta lotereıa oınatý dástúri boldy», – deıdi 30 jyldyq jankúıerlik tájirıbesi bar Arshat Orazov.
Ala doptyń basy-qasynda júrgender eldegi fýtbol klýbtaryna nátıjesine qaramastan memleketten óte kóp qarajat bólinetinin aıtady. Mysaly, Qazaqstandaǵy kóptegen klýbtardyń bıýdjeti 1,5-4 mıllıard teńge shamasynda. Bir-eki klýbtyń qarajaty olardan kóp bolýy múmkin. Keıingileri Eýropada atoı salyp, salynǵan qarjyny aqtaıtyn deńgeıde. Áıtse de ne chempıondyqqa talaspaıtyn, ne Eýropada oınamaıtyn, biraq memleketten qomaqty qarajat alyp otyrǵan komandalar jeterlik. Olarǵa jergilikti ákimshilikten jyl saıyn qomaqty soma bólinedi.
Mundaı bıýdjeti bar eýropalyq klýbtar memleketten qarjylyq kómek almaı-aq talaı shyńdy baǵyndyryp júr. Mysaly, byltyr Anglııanyń «Portsmýt» klýbynyń bıýdjeti teńgege shaqqanda 2 mıllıardtan asqan joq. Alaıda bul soma olarǵa molynan jetti. «Portsmýt» Anglııanyń ekinshi lıgasynyń chempıony atanyp, ár matchqa orta eseppen 16 myńnan astam jankúıer jınaldy. «Sheffıld Iýnaıted» klýby da kedeı komanda qatarynda sanalady. Áıtse de, olardyń ár oıynyn orta eseppen 21 myńnan astam kórermen stadıonnan tamashalapty. Osydan-aq, qart qurlyqtaǵy fýtboldyń bir izge túskenin baıqaýǵa bolady. Joǵaryda atalǵan Anglııanyń klýbtary shyǵyndarynyń basym bóligin osy stadıonǵa jınalǵan jankúıer arqyly qaıtaryp alady. Oǵan qosa, ol jaqta kásibı fýtbol klýbtarǵa memleketten kók tıyn qarastyrylmaǵan. Tıimdi jumys atqarǵany paıdany kúrep tabady. Qysqasha aıtqanda, qart qurlyqtyń fýtbolyn naryq zańy bılep tur.
Osy oraıda, «Qazaqstandyq keı klýbtar ne jankúıer jınamasa, ne ishki birinshilikte jarytyp óner kórsetpese, memleketten mıllıardtaǵan qarajat bólýdiń qajeti qansha?», degen zańdy suraq týyndaıdy. Onyń ornyna elimizdiń abyroıyn asqaqtatatyn sport túrlerine nazar aýdarǵan durys emes pe?! Mıllıondaǵan qarjyny túk bitirmeıtin 22 fýtbolshynyń qaltasyna salyp bergennen, Qazaqstan atyn álemge tanytatyn sportshylardy baýlýǵa jumsaý áldeqaıda tıimdi ekeni anyq.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
Foto: inform.kz
