Árıne bul jurt jappaı baratyn mýzeı emes, qaladaǵy kórikti orynǵa da jatpaıdy, bul – bar bolǵany bilim ordasy ǵana. Biraq osy ordaǵa taban tıgizgen jan tárbıeniń tamasha mektebine kýá bolary anyq. Bilim oshaǵynyń aýlasyna engennen-aq erekshe talǵam men talap, tálim men tárbıe áseri baıqalady. Eń aldymen, siz qasıetti Altaıǵa at basyn tiregenińizdi sezinesiz. Sosyn, árıne, sol Altaıdy aıdaı álemge áıgilegen týǵan jerdiń jyrshysy, áıgili jazýshy Oralhan Bókeı atyndaǵy mektepte turǵanyńyz esińizge túsedi. Qasıetti Altaı men qabyrǵaly qalamgerge ortaq – keýdesin kere kegjıgen kerbuǵy, Tortaı mingen aq boz at, zeńgir kók pen asqaraly shyńdarmen talasa qalyqtaǵan qyran men qalyń ormannyń erkesi elikterdiń, basqa da Altaıdyń tumsa tabıǵatyna da, taý perzentiniń tartymdy týyndylaryna da ortaq músinderdiń ansambli á degende abdyratyp-aq tas-taıdy. Esesine osy ansambldi bir ózine baǵyndyryp turǵan qaq ortadaǵy qara sózdiń júırigi Oraǵańnyń tas músinimen únsiz ǵana tildesip, sálemdeskendeı bolasyz. Kompozısııaǵa kóz sýaryp, alǵa jyljysańyz mekteptiń oń qanatyndaǵy Oralhan Bókeı alleıasy júzdegen raýshan gúlderimen aýla kórkin de, tynysyńyzdy da odan ári asha túsedi. Oǵan Beıbitshilik, Túlekter ispetti jaıqalǵan alleıalardy qosyńyz. Mine, osy múlgigen aýlada turyp, bul mektepte myńnan asa bala oqıdy dese senbegen bolar edińiz. Bul bilim ordasynyń balalary basqalar sııaqty oınamaı ma, shýlamaı ma degen oıǵa qalasyz. Oınaıdy, shýlaıdy – biraq paıdaly, tárbıeli dúnıemen ǵana. Ony ǵımaratqa engende anyq ańdaısyz. Úzilis sátinde bir synyptyń oqýshylary patrıottyq ánder oryndap jatsa, endi bir oqýshylar toby toǵyzqumalaqtan jarys uıymdastyryp jatady. Odan tys dálizde ornatylǵan shahmat, doıby taqtalarynda oı oıynyn oınap, úzilisti de kádege jaratyp jatqan balalar. Appaq edenniń ózi muntazdaı. Kóńilge kirshiksiz tazalyq lebin uıalatady. Joǵary kóterilgende memlekettik rámizder men lıseılik nyshandardy da ádemi ádiptep qoıǵanyn kóresiz. Qabyrǵadaǵy kórkem peızajdar beınelengen kartınalar týǵan jerdiń tamasha tabıǵatymen únsiz ǵana estetıkanyń erekshe sabaǵy ótip jatqandaı.
Mine, osy ispetti syrt kózge kórinetin kórinisterimen-aq pedagogıkalyq tálim-tárbıeniń shamshyraǵyn jaǵyp otyrǵan oqý ordasynyń dırektory Tańatqan Túmenbaevtyń ustazdyq hám uıymdastyrýshylyq tulǵasyna súısinbeske áddińiz qalmaıdy.
Qalamger esimi berilgen bilimniń qara shańyraǵynda ol ózin bilikti pedagog, isker uıymdastyrýshy retinde kórsetti. Sát saıyn ózgerip jatqan zamanda bilim berý úderisin udaıy jetildirip, jan-jaqty izdene bildi. Memleket basshysynyń bıylǵy rýhanı jańǵyrýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalyq maqalasynda aıtylǵandaı, bilim men tárbıeni egiz órimdeı týǵan jermen birge órip, óskeleń urpaqqa otansúıgishtik sezim men patrıottyq rýh berýge baryn saldy. Birneshe jyl buryn Oralhan Bókeıdiń týǵan jeri Katonqaraǵaı aýdanyndaǵy Shyńǵystaı aýylyna baryp, jazýshy shyǵarmalaryndaǵy keıipkerlermen kezdesti, kóptegen maǵlumat jınaqtady. Qalamgerdiń ápkesi Sholpanmen, jıeni Ǵalııamen júzdesip, jazýshy men anasynyń turmysta qoldanǵan buıymdaryn mektep murajaıyna alyp keldi. Oqýshylary jazýshynyń «Kúlpáshtiń urshyǵy» atty áńgimesindegi Kúlpásh apanyń urshyǵyn, qalamgerdiń dosy Nuqsarın Amanjannyń óz qolymen jasaǵan áshekeı buıymdaryn, jazýshynyń ustaǵan qol sómkesi men týǵan úıin óz kózderimen kórip, qalamgerdiń tabany tıgen úı aldyndaǵy topyraqtyń bir ýysyn mektep murajaıyna qoıdy, jazýshynyń ustazy Nına apaımen, aýyldas dostarymen kezdesip, buryn bilmeıtin tyń estelikter tyńdady. Pedagogtyń dittegeni oqýshylar tumsa tabıǵatta taza aýamen tynystap, rýhanı baıyp, bir-birimen qımas dostar bolsyn degen parasatty paıym-tyn.
Tańatqan Qalıbekulynyń tynymsyz eńbeginen keıin 2000 jyly mektepke «lıseı» mártebesi berildi. Osy jyly ata-analarmen aqyldasyp, biryńǵaı mektep formasyn engizdi. Muztaýdaı bıiktikke balanyp, bilim men ǵylym salasyna shaqyratyn mektep tósbelgisi jasaldy. Kók tý tústes galstýk pen tósbelginiń árqaısysyn tereń tolǵanyspen, ár detaline deıin mán bergendikten bolar, ýaqyt óte jetildirile túsken mektep nyshandary balalardyń maqtanyshyna aınaldy. Mektep qabyrǵasynda 2000 jyldan beri «О́r Altaı» gazeti jaryq kórip, «Tórt taǵan» atty murajaı jumys istep keledi. Tusaýkeserin Oralhan Bókeıdiń jıeni Klara Nurjaqypqyzy kesken murajaı «Talantyna tabyndyrǵan qalamger» (Oralhan Bókeı baǵyty), «Otan úshin ot keshkender», «Mektep – bilim ordasy» jáne etnografııalyq baǵytqa arnalǵan tórt bólimnen turady. Bólimder oqýshylardyń, ata-analardyń kómegimen únemi jádigerlermen tolyqtyrylyp turady. «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» degendeı, ár shákirttiń boıyna bilim men tárbıe dánin ekken Tańatqan Qalıbekuly bastaǵan lıseı ujymynyń eńbegi búginde eleýli. Máselen, 2015-2016 oqý jylyndaǵy UBT nátıjesi boıynsha bilim ordasyn bitirgen 24 túlektiń ishinde 9 «Altyn belgi», 5 úzdik attestat ıegeri shyǵyp, barlyǵy joǵary ball jınady, 23 túlek memlekettik grant ıegeri atandy. Al qalǵan bir oqýshy tańdaǵan joǵary oqý ornynda grant bolmaǵandyqtan, aqyly bólimge tústi. Jalpy ortaq kórsetkish 117 paıyzdy kórsetip, bilim ordasy oblys boıynsha 1-oryndy ıelendi. Taǵy bir aýyz toltyryp aıtarlyq jaıt, byltyr bul lıseı oblys deńgeıinde ótken saıysta «Eń úzdik qala mektebi» ataǵyn jeńip alyp, oblys ákiminiń 18 mıllıon teńgelik sertıfıkatyn ıelendi. Qomaqty qarjy oqýshylarǵa bilim berýge qajetti jabdyqtarǵa jumsaldy. Aldymen atalǵan saıystyń qalalyq kezeńinde bas júldeni jeńip alǵandyqtan qalalyq bilim basqarmasynyń arnaıy taǵaıyndaǵan júldesi – zamanaýı tehnologııamen jabdyqtalǵan mýltımedıa kabınetin syıǵa alǵan bolatyn. Osylaısha oqýshylar óz qarymymen de Oraǵańnyń atyndaǵy bilim shańyraǵyn bir kisideı jabdyqtaýǵa úles qosyp keledi. Mektepter arasynda qala, oblys deńgeıinde ótetin qandaı saıystar bolsa, bul bilim ordasy sol saıystardyń júldegerleri qatarynan kórinip otyr. 2016 jyly «Úzdik mektep aýlasy», «Úzdik mektep baspasy», «Úzdik ınnovasııalyq bilim ordasy» sııaqty saıystarda bas júldeni ıelendi. Sondaı-aq «Eń úzdik mektep-2008» «Eń úzdik mektep-2011» saıystarynyń da jeńimpazy. Aýyz toltyryp aıtarlyq jetistikteriniń arqasynda qara shańyraq respýblıka deńgeıindegi «Eń úzdik 100 mektep» qataryna enip, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Alǵys hatymen marapattaldy.
Osy ýaqyt aralyǵynda kıeli qara shańyraqtan 27 «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi, 85 «Altyn belgi» ıegeri, 37 úzdik attestat ıegeri shyqty. Bunyń bári ustazdar qaýymynyń eren eńbegi men talapshyl basshynyń tynymsyz eńbeginiń nátıjesi deýge bolady.
Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda «Qundylyqtar júıesinde bilimdi bárinen bıik qoıatyn ult qana tabysqa jetedi» degende, osy ispetti kemel bilim ordalary barsha júkti arqalap bara jatqandaı kórinedi.
Myrzabek QABYLOV,
eńbek ardageri
О́SKEMEN
