Adam, qoǵam ómiri únemi ózgerister arqyly damıtyny belgili. Qandaı da ózgerister árıne eń aldymen adamnyń dúnıetanymy, qabileti men múmkindigi, daryny men eńbeginiń nátıjesi ekendigi de haq. Adamdardyń kózqarasy men dúnıetanymy da, qoǵamdyq qundylyqtar da zamanyna qaraı ózgeriske ushyrap otyratyny da bárimizge belgili. Osynaý alasapyran dúnıede máńgilik qundylyqtar men adam ómirin sıpattaıtyn, ár kezeń, dáýirdiń tynysyn, kelbetin aıshyqtap, uǵymdardyń qalyptasyp, saqtalýy da adam sanasymen tikeleı baılanysty. Adamnyń adamdyq qasıetteriniń aıǵaǵy da sondaı eń qundy uǵym men qubylystardy ótkize otyryp, adamdardyń eńbek etý qabiletine ekpin beredi. Adam ómiri qaı zaman, qaı dáýirde de tikeleı eńbekpen baılanysty. Adamzat qoǵamynyń artyqshylyǵy da osy máńgilik Eńbek prosesindegi atqarar rólinde.
Sondaı bala kezinen eńbekpen eseıip, búkil ómiriniń basty qundylyǵy retinde tek qana eńbekke júginip, eńbekti ulaǵattap, sol eńbegine qaraı eliniń qurmetine bólengen bizdiń zamandasymyz, eldiń ardager aǵasy bolǵan – Ybraıymjan Qojahmetov edi. Ol kisiniń eńbegi kezinde tek óziniń týǵan jeri Jarkent óńiri ǵana emes, búkil Jetisýǵa, Qazaqstanǵa, Odaqqa áıgili bolyp, tusynda laıyqty dárejede marapattalyp, eńbeginiń nátıjesin, qurmetin kórip, jemisine ıe bolǵan. Jas kezinde, býyny qatpaǵan balalyq shaǵynda turmystyń da qıynshylyǵyn bir kisideı kórip, óse kele adal eńbegi men ornyqty minez qulqynyń arqasynda óz ortasyna tanyla bildi. Jurt onyń eńbekkerligine birden erekshe iltıpatpen qarady. El senimine ıe boldy. Ybekeńniń uıymdastyrý qabiletin alǵash baıqap, ony ujym basqarý jumysyna tartyp, baýlyp, ósirgen ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldary Panfılov aýdanyn abyroımen basqarǵan Seıdálim Tánekeev, Shaımuhan Sápıev sııaqty el azamattarynyń qamqorlyǵy men qaıratkerligin de aıryqsha aıtý paryz.
Ásirese Shaımuhan Sápıevtyń tusynda Ybraıymjan Qojahmetovtiń eńbegi janyp, qoǵam aldynda abyroıy ósip, órkendegeni Jarkent jurtshylyǵynyń kóz aldynda kóterilip, kóńilge turaqtaǵan. Ybekeńniń eńbekpen eseıip, el basqarǵan kórnekti Azamat bolǵany – taza óziniń eńbekqorlyǵy men eńbekke elge, jurtqa aıryqsha adaldyǵy edi.
Ybraıymjan aǵamyz bala kezinen jer nári men qasıetin bilip ósti. О́ziniń zamandastaryndaı sol kezde bozbala shaǵynan jalańaıaq shóńge basyp, alaqany kúrekpen kónterilep, kolhozdyń egisin egip, ony aramshópten aryltyp, mezgilinde sýaryp, daqyl ósirýdi úırendi. Ybekeńder azamat bolǵan shaǵynda Jarkent óńiri – Panfılov aýdany búkil Qazaqstan sharýashylyqtaryna, tipti sol kezdegi Keńes Odaǵynyń kóptegen respýblıkalaryna mal azyǵy úshin júgeri tuqymyn ósirýge beıimdelip, mamandandyrylǵan bolatyn. О́tken ǵasyrdyń 60-80-shi jyldarynda aýdan eńbekkerleri, onyń sapynda júgeri ósiretin sharýashylyqtar júgeri ónimin ósirýde buryn-sońdy bolmaǵan jetistikterge qol jetkizdi. Sol arqyly aýdan ekonomıkasy qýattanyp, halyq turmysy jaqsardy. Kezinde Panfılov aýdany Taldyqorǵan oblysy aýyl-sharýashylyq ónimderiniń úshten birin óndiretin dárejege jetti. Kóptegen júgeri ósirýmen shuǵyldanatyn sharýashylyqtar Qazaqstandaǵy, Odaqtaǵy eń joǵary marapattarǵa ıe boldy. El eńbekke jumyldy, eńbek eldiń mereıin ósirdi.
Ybraıymjan Qojahmetov uzaq jyldar Kırov atyndaǵy kóp salaly sharýashylyqty bilgirlikpen, janashyrlyqpen, utqyrlyqpen basqaryp, tek aýdan, oblys kólemi emes, respýblıkaǵa, Odaqqa áıgili eń aldyńǵy qatarly sharýashylyqtardyń sapyna shyǵara aldy. Onyń sharýashylyqty basqarý tájirıbesi nasıhattalyp, úlgi retinde taraldy. Tek sharýashylyq kórsetkishteri emes, eldi mekenderdegi halyq turmysyna qajetti áleýmettik suranystarǵa aıryqsha mán berýdi sharýashylyq basshysy óziniń alǵyshartty mindeti sanaıtyn. Ybekeń qyzmet etken jyldary Kırov atyndaǵy kolhozdyń quzyryna kiretin barlyq aýyldarǵa jol salyndy, sý qubyry tartyldy, kolhoz ortalyǵyna kolhozdyń óz esebinen mádenıet saraıy, sport kesheni, mektep, aýrýhana, balalar baqshalary salynyp, kóshelerge asfalt tóselip, aǵash otyrǵyzylyp, saıabaqtar boı kóterdi.
Kolhoz basshysy ortalyqtan shalǵaı jatqan óńirde aýyl turǵyndaryn turaqtandyrýǵa aıryqsha mán berip, eldiń óz múmkindigin óziniń órkendeýine jumyldyra bildi. Ásirese jastardyń eńbek tárbıesine ekpin berip, olardy aýyl turmysyna beıimdep, jastardyń ózderiniń belsendiligi arqyly sol kezdegi sharýashylyq, aýyl ekonomıkasynda kóptegen jetistikterge qol jetkize aldy. О́tken ǵasyrdyń 70-jyldarynda Kırov atyndaǵy kolhozdyń bastaýysh komsomol uıymynda sharýashylyqtyń ár salasynda eńbek etetin 300-ge jýyq komsomol múshesi, eki myńǵa jýyq jumyskerler, on myńǵa jýyq aýyl turǵyndary boldy. Ybekeń kolhoz basshysy retinde jastardyń eńbek etýine, áleýmettik turmysyna meılinshe jańa zaman talabyna saı jaǵdaı týǵyzyp, qamqorlyq jasaı bildi. Jastardyń eńbekten tys ýaqyttaǵy demalysyn utymdy ári tıimdi paıdalanýyna kóńil bólip, kolhoz qorynan qarjy bóldirip, úlgi kórsetip otyrdy. Sondaı júıeli jumystyń nátıjesinde Ybekeń basqarǵan kolhoz tek qana sharýashylyq kórsetkishterinde emes, aýyl jurtshylyǵynyń áleýmettik turmysynda da kóptegen ıgilikti isterdi júzege asyra bildi. Árıne, osyndaı biliktilikpen el qamyn oılap uıymdastyrylǵan jumys únemi jurtshylyq qoldaýyna ıe boldy. Ybekeń basshylyq etken jyldary Kırov atyndaǵy kolhoz respýblıka kóleminde aldyńǵy qatarly sharýashylyqtar qatarynda boldy.
Sondaı tııanaqty, irgeli istiń nátıjesinde, bizdiń memlekettik táýelsizdikke qol jetkizip, jańa reformalarǵa bet túzegen kezeńde de bul sharýashylyqtyń adamdary kóp adaspaı jol taba bildi. El jańa turmysqa beıimdeldi, aıylyn jıyp, aýyl turmysynyń, sharýashylyq óndirisiniń jańa uıymdastyrylýyna kóshti. О́ńirde júgeri qaıta túlep, óris malǵa tola bastady.
Ybekeń ózi basqarǵan sharýashylyqty ósire bilýmen qatar ózi de qarapaıym jumysshydan, iri basshysyna deıin ósip, sharýashylyq kórsetkishterin respýblıka, Odaq kólemine kóterdi. О́ziniń bilim, parasat dárejesin de qoǵamdyq bıikke kótere bildi. Ol sol kezdegi Odaq dárejesiniń eń joǵarǵy marapattaryna ıe boldy, Keńes Odaǵy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp saılandy.
Ybraıymjan Qojahmetov – óte ustamdy, eńbekke isker, sharýashylyqqa bilgir, tekke sóılemeıtin, sózinen isi kóbirek kórinetin sabyrly, kishipeıil, qaıratker boldy. Ybekeń asyp sóılemeıtin, syr sandyǵyn da shasha bermeıtin. Minezinde eshqashan dórekilik, bireýge ústemdik kórsetetin qylyqtar bolmaıtyn. Istiń baıybyna barmaı sheshim qabyldamaıtyn, minezge baı adam bolatyn.
Halqyna ómiriniń sońyna deıin adal qyzmet etip, eliniń yntymaǵyn, berekesin tilep ótken turlaýly Tulǵa, meıirimdi uly edi Ybraıymjan Qojahmetov. Qarapaıym eńbegimen, el qamyn oılaıtyndyǵymen, eńbek adamyna degen janashyrlyǵymen zamandastarynyń esinde qaldy. О́mirden ozyp ketse de artynda qalǵan eli -jurty ónegeli Aǵanyń aǵalyq beınesi men úlgisin, jyl ótken saıyn jańǵyrtyp, eske alyp, ulaǵat tutyp júredi.
Sirá, el ardaqtylary dep osyndaı tulǵalardy aıtsa kerek.
Qýanysh SULTANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty
