О́ńirlerdiń órkeni ósip, órisi keńeıgen saıyn el ekonomıkasynyń áleýeti de soǵurlym tuǵyrlana túsetini de eshqandaı talas týǵyzbaıdy. Osyndaı jetistikterge kýá bolý Elbasy úshin de, el úshin de úlken mereı ekeni anyq. Osy turǵyda respýblıka Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń elimizdegi óndirisi órken jaıǵan óńirlerdiń biri – Aqtóbege arnaıy kelýi araıly aımaqtyń jurtshylyǵyn bir serpiltip tastady.
Memleket basshysy munda eń aldymen «Kazhrom» transulttyq kompanııasy» AQ-tyń búgingi tynys-tirshiligimen tanysty. «Kazhrom» degende osy irgeli kásiporynnyń quramyndaǵy Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynyń № 4 sehy qosa atalady. Atalǵan kompanııanyń bas dırektory Memleket basshysyna budan úsh jyl buryn paıdalanýǵa berilgen elimizdegi iri kásiporynnyń qazirgi jaı-kúıi týraly baıandap berdi. Budan soń Prezıdent Nursultan Nazarbaev Aqtóbe aımaǵynda ornalasqan «Kazhrom» transulttyq kompanııasynyń aldaǵy damý perspektıvalaryna qatysty óz oı-pikirin ortaǵa sala kelip, naqty tapsyrmalar júktedi.
Jalpy quny 126,4 mıllıard teńgeni quraıtyn elimizde balamasy joq óndiristik qurylym atalǵan transulttyq kompanııanyń is-josparyna sáıkes júzege asyrylǵan. Osy jobaǵa sáıkes elimizde joǵary sýtegilik óndiristiń kólemin odan ári ulǵaıtý sharalary kózdelgen. Osyǵan oraı №4 sehtaǵy balqytý úderisiniń kólemi ósip, taǵy da qosymsha 4 pesh ornatylǵan. О́ndiristegi mundaı ózgerister ólshemi jańasha sıpattaǵy tok tartylysy jylyna 440 myń joǵary sýtegilik ferrohrom óndirisin qamtamasyz etýge múmkindik bere alady. Alaıda munyń ózi tabys shegi bolmaýǵa tıis. Sondyqtan kásiporynnyń negizgi tutynýshylary men eksport kólemin odan ári kóbeıtý joldaryn qarastyrǵan jón dep shegeleı tapsyrdy Memleket basshysy. Endeshe buǵan deıingi Qytaı Halyq Respýblıkasy, Eýropa elderi men AQSh memleketine shyǵarylyp kelgen eksport kólemi men geografııasy keńeıe túsedi degen sóz. Budan keıingi kezekte Prezıdent korteji Aqtóbe rels-arqalyq zaýytyna qaraı baǵyt aldy. Munda kásiporyn basshysy Andreı Kýzmın Prezıdentti respýblıkanyń ındýstrııalandyrý kartasyndaǵy eń iri jobalardyń birimen tanystyrdy. Kásiporyn qazirgi kúni TMD men Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq keńistiginde uzyndyǵy 120 metrlik «R-65» standartyndaǵy tabıǵattyń qatań jaǵdaılaryna tózimdi termoberik temir jol relsterin shyǵarady. Munda zaýyttyń tolyq jobalyq qýatyna kóshý ýaqyty aldaǵy 2018 jyldyń aıaǵyna belgilengen. Sol kezde jylyna 430 myń tonna prokat shyǵarýǵa múmkindik týady. Júrdek temir jol kólikterine arnalyp shyǵarylǵan temir jol relsteri ózi tektes ónimdermen salystyrǵanda termoberiktik qýatymen erekshelenedi. Bıylǵy jyldyń 9 aıynda zaýyt konveıerinen 116,4 myń tonna rels ónimderi óndirildi. Onyń jalpy quny 31,2 mlrd teńgeni quraıdy. Búgingi kúni «Aqtóbe rels-arqalyq zaýyty» JShS-niń basty tutynýshylary Ortalyq Azııa respýblıkalary bolyp tabylady. Eń sońǵy úlgidegi zamanaýı tehnologııamen jaraqtandyrylǵan zaýyt Elbasynyń oń baǵasyn aldy. Zaýyttaǵy jańashyldyq kórinisteri básekelestikke qabiletti ónimder óndirýge múmkindik beretini de Prezıdent nazaryna ilikti. Atalǵan zaýyt ındýstrııalandyrýdyń alǵashqy besjyldyǵy aıasynda elimizde júzege asyrylǵan biregeı joba. Búgingi kúni zaýyt ónimderi eksportqa jol tarta bastady. Buǵan qatysty alynǵan arnaıy sertıfıkattar Aqtóbe relsteri ulttyq jáne álemdik standarttarǵa sáıkes keletinin kórsetedi.
Atalǵan otandyq kásiporyn Reseıdiń memlekettik standarttaryna sáıkes keletinin dáleldeıtin sertıfıkattarǵa da qol jetkizgen. Munyń ózi zaýyt ónimderiniń aýqymyn ájeptáýir kóterýge septigin tıgizgen.
Negizinen alǵanda Aqtóbe rels-arqalyq zaýytynyń ónimderi «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy ınvestısııalyq jobasynyń qataryna kiredi. Sondyqtan da Aqtóbe relsteri elimizdiń aýmaǵyndaǵy magıstraldy temir joldarǵa kúrdeli jóndeýler júrgizýge paıdalanylady. «Jubanovtar álemi» murajaı-úıinde oblystyń zııaly qaýym ókilderimen kezdesý sátinde Elbasy Aqtóbe rels-arqalyq zaýyty elimizdegi eń iri jumys berýshi kásiporyn retinde erekshelenetinin atap kórsetti.
Qazirgi kezde zaýyttyń ınjener-konstrýktorlary tolyq avtomattandyrý júıesin qurýǵa qol jetkizgen. Biz muny birinshi kezekte aqaýlardy kóp boldyrmaý jáne kútpegen, kezdeısoq, oqys jaǵdaılardyń aldyn alý úshin qurdyq. Qazirgi koeffısıenttik júıe oıdaǵydaı jumys jasap tur, dedi zaýyt dırektory Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevqa.
Irgeli kásiporyndaǵy emen-jarqyn júzdesýler kezinde Aqtóbe oblysynyń ákimi B.Saparbaev Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa óńirde ındýstrııalandyrýdyń qazirgi ekinshi besjyldyǵy tusynda qanat qaǵa bastaǵan óndiristik jobalar jóninde aıtyp berdi. О́ńir basshysynyń málimdeýinshe, búgingi kúni Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen 94 jobanyń 84-i paıdalanýǵa berilip úlgergen. Onyń jalpy quny 565 mıllıard teńgeni quraıdy. О́ńirde jańa óndiris oryndarynyń iske qosylýy 7,4 myń turaqty jumys ornynyń ashylýyna septigin tıgizdi, dedi oblys ákimi.
Memleket basshysy bıylǵy jyldyń basyndaǵy «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa «Nurly jer» baǵdarlamasyn iske asyrýdy tapsyrǵany belgili. Nursultan Ábishuly óńirge jumys sapary kezinde atalǵan baǵdarlamanyń oıdaǵydaı oryndalyp kele jatqanyna kózin jetkizdi.
Mańyzdy joba birinshi kezekte qurylys sapasyna aıryqsha mán berilýimen erekshelenýi tıis. Osy oraıda Elbasy óńirdegi bul baǵdarlamanyń jaı-kúıi ózge óńirlerge úlgi-ónege bola alarlyqtaı deńgeıde ekenine rızashylyq tanytty. Tutastaı alǵanda, oblys ortalyǵynyń shaǵyn aýdandarynda 2017-2018 jyldary 423 az qabatty jańa turǵyn úıler boı kótermek. Sol kezde bul araǵa kem degende 100 myń turǵyn qonys tebetin bolady. Onyń negizgi bóligi bıylǵy jyldyń enshisine tıedi. Sondaı-aq bıyl «Nurly jer» baǵdarlamasyna sáıkes myńnan astam otbasy turǵyn úılerin jaqsarta alatyny da jaqsy jetistik. «Nurly jer» baǵdarlamasynyń óńirlik ereksheliginiń basty bir sıpaty álemdik tutyný úlgilerine sáıkes keletin «taýnhaýs» úlgisindegi 3-4 qabatty úıler ekenin óńir basshysy Berdibek Saparbaevtyń aýzynan estigende ári bul kóriniske tikeleı ózi kýá bolǵan sátte bul qoldaýǵa ábden turarlyq bastama. Elimizdiń qarapaıym turǵyndarynyń ómir súrý deńgeıin joǵary satyǵa kóterýge kómegin tıgize alatyn erekshe faktor. Osyndaı úrdis elimizdiń ózge óńirlerine de sińisti bolǵanyn qalaımyn, dep óziniń shynaıy tilegin bildirdi Elbasy.
Turǵyn úı qurylysyn salý úshin óńirde qansha adam kezekte turǵany da Prezıdent nazarynan tys qalǵan joq. О́ńirde olardyń sany 130 myń bolyp shyqty. Bul sanattaǵy azamattardyń basym bóligi Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde qajetti qarajattaryn qamdastyrǵan. Onyń deni ózderiniń tólem qabilettiligin dáleldep úlgergen. «Nurly jer» – elimizde turǵyn úı kezeginde turǵan azamattardyń sanyn azaıtýdyń basty balamaly joly. Osy oraıda bul baǵdarlamanyń múmkindikterin tolyq paıdalaný úshin búgingi kúni 130-dan astam qurylys kompanııalary men qurylys ındýstrııasy kásiporyndary birkisideı jumylǵan. Materıaldardyń seksen paıyzy jergilikti jerde óndiriletini de «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasyna kiretin turǵyn úılerdiń ózindik qunyn tómendete túskeni Elbasynyń qanaǵattanýshylyq sezimin týǵyzdy.
Oblysta turǵyn úı qurylysyn salýmen qatar, el-jurtqa qajetti ınfraqurylymdyq júıeler de bir mezgilde qatar ornyǵyp keledi. Qazirgi kúni «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda turǵyzylǵan jeke turǵyn úıler aýmaǵynda 1200 oryndyq orta mektep pen 300 adamdy qamtı alatyn emhana qurylystaryn memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda salý belgilengen. Respýblıka Prezıdenti Nursultan Nazarbaev atalǵan baǵdarlama aıasyndaǵy qurylys jobalarymen tanysyp, onyń sapasyna, syrtqy kórinisi men ishki ıntereriniń ózara úılesimdiligine qanaǵattanǵandyq tanytty.
Infraqurylym degende jańa turǵyn úılerge tartylǵan «kógildir otynnyń» turǵyndarǵa tıgizetin áleýmettik-turmystyq jeńildikteriniń orny aıryqsha. Mundaı jaǵdaıda ómir súrý sapasy odan ári arta bermek. Mundaı ıgi maqsatqa qol jetkizý úshin Aqtóbe aımaǵynda gazben jabdyqtaý isiniń keshendi sharalary iske asyp keledi. Oblys ortalyǵynyń irgesinde turǵyzylǵan «AGRS 300» avtomattandyrylǵan gaz taratý stansasyna júkteletin áleýmettik-turmystyq salmaq pen jaýapkershilik osyndaı. Atalǵan stansa Elbasynyń osy saparynda iske qosyldy. Jalpy sońǵy eki jylda óńirdi gazben qamtý deńgeıi 60-tan 80 paıyzǵa deıin ósken.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy elimizdiń tutastaı rýhanı jańǵyrýy jónindegi keń aýqymdy baǵdarlamasyn belgilep bergen qabyrǵaly qujatqa aınalǵany belgili. Prezıdent óńirge jumys saparynyń ekinshi bóligin oblysta osy máselelerge baılanysty belgilengen is-sharalar keshenimen tanysýdan bastady. Atap aıtqanda, bul baǵyttaǵy bolashaqqa baǵdar degen basty tarmaq keleshek urpaqtyń rýhanı turǵydan jan-jaqty úılesimdi damýy degen uǵymdy bildire alady. Osy turǵyda Aqtóbe aımaǵynda qazirdiń ózinde irgeli qadamdar jasalyp úlgergeni bolashaqqa belgilengen baǵdar baıypty ekenin bildiredi.
Aıtalyq, erkin eldiń erteńgi qamyn kózdeı otyryp turǵyzylǵan óńirdegi arnaıy nysandar óskeleń rýhanı suranystardy tolyqtaı óteý deńgeıine kóterile bilgen. Sonymen birge sáni men saltanaty kelisken ǵımarattar Aqtóbe qalasynyń arhıtektýralyq ajaryn asha túskeni atar tańdaı aqıqat. Solardyń qatarynda óner ortalyǵy jáne shyǵarmashylyq akademııa ǵımarattary bar. Eger shyǵarmashylyq akademııa ǵımaraty týraly aıtsaq, bul aıryqsha nysannyń jobalyq qýaty bir mezgilde 1000 adamdy qabyldaýǵa laıyqtalǵan. Akademııanyń iske qosylýy 6-18 jas aralyǵyndaǵy jetkinshekterdi qosymsha tárbıe berý tetikterimen qamtı alady.
Ǵımarattaǵy kúmbezdi aspany bar planetarıı respýblıka óńirleriniń birde-birinde kezdespeıdi. Oǵan kelýshiler kún júıesindegi barlyq planetalardy tamashalaı alady. Akademııa tóbesinde ornatylǵan teleskop pen observatorııanyń da orny aıryqsha. Mundaı joba keleshek urpaq ókilderiniń jan-jaqty ósip-damýyna aıta qalarlyqtaı alǵyshart qalaı alatyny jáne Prezıdenttiń bolashaqqa baǵdar beretin keń aýqymdy baǵdarlamasymen úndestik taba alǵany Elbasynyń Aqtóbe oblysyna saparynyń basty bir qundylyǵy ispettes.
Rýhanı jańǵyrý isiniń taǵy bir tuǵyry – ulttyq ónerimiz ben mádenıetimizge degen memlekettik turǵydaǵy shynaıy janashyrlyq. Respýblıka óńirlerinde tutastaı ult óneriniń óristeýine súbeli úles qosqan halqymyzdyń nebir tańdaýly da talantty uldary men qyzdary dúnıege kelgen. Osy oraıda Aqtóbe aımaǵy qazaq mýzyka óneriniń qaıtalanbas tulǵalary ákeli-balaly Ahmet Jubanov pen Ǵazıza Jubanova týyp-ósken tekti topyraq ekeni de kópshilikke jaqsy málim.
О́ziniń maqtan tutar ul-qyzdarynyń óshpes rýhtaryn asqaqtatý maqsatynda Aqtóbede bıyl «Jubanovtar álemi»
ataýyn ıelengen tamasha murajaı-úı boı kóterdi. Aqtóbe oblysyna jumys sapary barysynda respýblıka Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń osynaý qaster tutar ǵımaratqa arnaıy baryp bas suǵýy tutastaı ult óneri men mádenıetine degen qurmet pen taǵzym belgisindeı áser qaldyrdy.
«Syldyrap óńkeı kelisim, tas bulaqtyń sýyndaı» dep danyshpan Abaı aıtqandaı, murajaı-úıde túr men mazmunnyń ózara kelisim taba bilýi joba jetekshileriniń tereń paıymy men parasatyn tanytqandaı. Munda atalǵan tulǵalardyń mádenı muralaryn keleshek urpaqtyń boılary men sana-sezimderine sińirýge basymdyq berilgen. Sondaı-aq «bulaq kórseń – kózin ash» degendeı, ónerdi pir tutqan bul mekende daryndy balalar men jetkinshekterdiń tula boıynda tyǵylyp jatqan talant ushqynynyń shoǵyn úrleý joldary da qosa qarastyrylǵan. Sonymen birge halyqtyq shyǵarmashylyq ujymdar qyzmetiniń óristeýine de jan-jaqty jaǵdaılar jasalǵan. Ári murajaı-úıi shyǵarmashylyq baǵyttaǵy ártúrli avtorlyq keshter men kezdesýler jáne konsertter ótkizýge de óte yńǵaıly.
Respýblıka Prezıdenti Nursultan Nazarbaev óner ortalyǵy men shyǵarmashylyq akademııa ǵımarattarynda óńirdegi shyǵarmashylyq ıelerimen, zııaly qaýym ókilderimen kezdesti. Mysaly, óner ortalyǵynda ótkizilgen kezdesý kezinde ónerdiń óz ókili Sveta Aıtbaeva oblys ortalyǵynda 1200 adamdyq záýlim de eńseli óner ordasynyń boı kóterýine shapaǵatyn tıgizgeni úshin Elbasyna shynaıy alǵys sezimin bildirdi. О́ıtkeni buǵan deıin Aqtóbe qalasyndaǵy konsert zaldary – 400, ári ketkende 500 adamǵa ǵana eseptelip kelipti.
Sondaı-aq Elbasy «Jubanovtar álemi» murajaı-úıinde bolǵan kezdesýde zamannyń búgingi bıik talaby men talǵamyna jáne ólsheýsiz bıik ózgeristerine saı ómir súre bilý jóninde oramdy oı sabaqtady. Bul rette adam faktorynyń eleýli ról atqara alatyny týraly júrekterge jetkize aıtty.
Elimizde júzege asyp jatqan ıgilikti isterdiń bári qazaqstandyqtardyń ómir sapasyn odan ári kóterý úshin jasalýda. Memleketimizdegi ortaq tabystardyń tasqyndaı túsýine aqtóbelikterdiń qosyp otyrǵan úlesteri de qomaqty. Men buǵan búgingi sapar barysynda kóz jetkize tústim. Aqtóbeniń erteńi eńseli, bolashaǵy asqaq. Keleshekte Aqtóbe qalasy elordamyz – Astana, megapolıs qala – Almaty jáne respýblıkamyzdyń ońtústigindegi Shymkent sekildi elimizdegi iri shaharlardyń qatarynan oryn alatyn bolady. Búgingi irgeli isterdiń bári osy maqsatqa jumyldyrylǵan óńirde el yrysyn eseleı túsetindeı ilkimdi ister men óreli ózgerister mol bola bersin, dep túıin jasady oblysqa saparynyń qorytyndysynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
