Álipbıdiń aýysýy eń birinshiden halyqtyń sana-sezimine aıta qalarlyqtaı ózgerister ákeledi. Ári oı-órisi men dúnıetanymynyń tereńdeı túsýine alǵysharttar qalaıdy. Sondyqtan mundaı jaýapty iske jeti ret ólshep, bir ret kesý turǵysynan kele bilsek, alǵa qoıǵan maqsatymyz soǵurlym nátıjeli bolmaq.
Elimizde álipbıdi ózgertý jónindegi sheshim tekten-tek alynbaǵany anyq. Munyń úlken qoǵamdyq máni men memlekettik mańyzy bar. Aıtalyq keńestik kezeńde qazaq álipbıi kırıll qarpine kóshirildi. KSRO saıasatshylary bul arada bir ǵana maqsatty alǵa ustaǵany belgili. Bul bir ǵana orys tilinde sóıleıtin keńes halqyn qalyptastyrý edi desek – aqıqattan aýytqı qoımaspyz. Osyndaı zymııan saıasat totalıtarlyq dáýirde belgili bir nátıjesin berdi de.
Al búgingi zaman basqa, qoǵam ózge. Egemen el atanǵanymyzǵa shırek ǵasyrdan asyp barady. Qazaq tilin latyn qarpine kóshirý isi de qazaqstandyq qoǵamnyń búgingi óskeleń talaptarynan bastaý alady. Bul bir sátte «jer astynan shyǵa qalǵan jik emes». Atalǵan másele biraz jyldardan beri aıtylyp keledi. Sondyqtan buǵan úrke qaraýdyń eshqandaı jóni de, reti de joq. Bizdiń oıymyzsha, latynshaǵa aýysýymyzdyń arqalaıtyn júgi salmaqty. Qısyny tereń. О́ıtkeni qazirgi tehnologııalyq ortany latyn tilinsiz kózge elestetý esh múmkin emes. Kommýnıkasııanyń jaı-kúıin de munsyz júıege keltire almaısyz. Onyń ústine qazirgi kezde ǵylym men bilim berý úderisterinde latyn tiliniń alatyn úlesi artyq, aýqymy keńeıip keledi.
Eger osy aıtylǵan oı-túıinderimizdi naqty derektermen shegeler bolsaq, búginde kırıll qarpin álemde 250 mıllıon halyq qoldansa, latyn qarpin jer betinde 5 mıllıardqa jýyq adam paıdalanatynyn kóremiz. Bizdiń elimizde álipbıdi latynǵa kóshirý isi eki kezeń arqyly júrgiziletini belgilengen. Iаǵnı alǵashqy kezeńde jańa grafıkanyń biryńǵaı standartty jobasyn qabyldaý qarastyrylǵan. Bir sózben aıtqanda, munyń ózi bir úlgige toqtam jasaý degen uǵym bolyp shyǵady.
Búgingi kúni usynylǵan nusqalarǵa qatysty otandastarymyz óz oı-pikirlerin bildirýde. Bul zańdy da qajetti qubylys. Sirá dana halqymyz «keńesip pishken ton kelte bolmaıdy» dep osyndaıda aıtsa kerek. Al ekinshi kezeń jańa álipbı qabyldanǵannan keıingi ýaqytqa eseptelgen. Buǵan arnalǵan bólek is-sharalar shoǵyry bar. Kezegi kelgende bul máseleler jóninde de naqty mindetter qoıylyp, ony júzege asyrýdyń tıimdi tetikteri tarazylanbaq. Degenmen qamdanǵan qapy qalmaıdy degendeı, osy kezeńge oraı atqarylatyn isterdi de oı súzgisinen bir ótkizip alýdy qajet dep sanaımyz.
Búgingi kúni álipbıdiń reformalanýyna qatysty kópshiliktiń kókeıinde ár túrli pikirler oryn alyp júrgeni de jasyryn emes. Sonyń biri kırıll qarpinde jazylǵan mádenı muralarymyzdyń mátinin joǵaltyp almaımyz ba degen túıindi máseleden týyndaıdy. Bizdiń oıymyzsha, bulaısha alańdaýshylyq bildirýge eshqandaı negiz joq. О́ıtkeni búgingi ýaqyt – tehnologııalardyń jan-jaqty, keńinen damyǵan ýaqyty. Mundaı jaǵdaıda kez kelgen mátindi bir álipbıden ekinshisine avtomatty túrde aýdara salýdyń eshqandaı qıyndyǵy joq. Ári buǵan múmkindikter de jetkilikti.
Qazirgi kezde jańa álipbıge kóshý máselesine oraı alǵashqy ázirlik jumystaryn jan-jaqty óristetý qajettiligi týyndap otyr. Osyǵan baılanysty óńirde arnaıy qurylǵan jumys tobynyń músheleri tıisti taldaýlar men zertteýler júrgizý isin qolǵa aldy. Onyń alǵashqy nátıjeleri de joq emes. Aıtalyq búgingi kúnniń eń ózekti máselesi latyn álipbıine kóshý bolsa, bul oraıda S.Báıishev atyndaǵy kitaphanada jobalyq keńse qurylǵan. Mundaǵy basty maqsat latyn álipbıine kóshýdi jan-jaqty nasıhattaý bolyp otyr. Osy oraıda A.Baıtursynuly atyndaǵy til bilimi ınstıtýty jáne Sh.Shaıahmetov atyndaǵy tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý ádistemelik ortalyǵymen tıisti baılanystar ornatyldy. Sonymen birge halyqtyń usynys-pikirlerine qulaq túrip, latyn álipbıi júıesine kóshýdiń negizgi ıdeologııasynyń durys qabyldanýyna yqpal etý tetikterin oılastyrdyq. Qazirgi kúni ádistemelik-semınar keńester, áleýmettik aksııalar, trenıngter, dóńgelek ústelder ótkizý ústindemiz.
Áleýmettik jelilerde arnaıy akkaýnt jáne suraq-jaýap aıdarlary uıymdastyryldy. Ahýalǵa qatysty monıtorıngtik taldaýlar men saraptamalar jasaldy. Qazir oblystyń 12 aýdanynda tıisti túsinik jumystary júrgizilip keledi. Búgingi kúni óńir turǵyndarynyń 67,2 paıyzy latyn grafıkasyna kóshýge qoldaý kórsetti. Bul nátıjeler kóńildi qanaǵattandyratyndaı deńgeıde ekendigi de bir mereı.
Bir sózben aıtqanda, jańa álipbıge kóshý – qazaq tiliniń o bastaǵy tazalyǵy men tunyqtyǵyn qaıtadan qalpyna keltiredi degen oıdamyz. Eń bastysy, bul úderis jahandyq órkenıet kóshinen oryn alýymyzdyń bir tutqasy bolmaq.
Gúlaıym Tólebaeva,
Aqtóbe oblystyq tilderdi damytý
basqarmasynyń basshysy, memlekettik tildi latyn qarpine kóshirý jónindegi óńirlik jumys toby jetekshisiniń orynbasary
Aqtóbe
