Nebári 10 jasynda uly Abaıdyń tálimin alǵan, ónege tutqan, aqynnyń hatshysy bolǵan Ahmetshárip Moldajanovpen kezdesip, hákim óleńderimen tanysýy, orda buzar otyzynda sonaý Orynborda Muhtar Áýezovpen júzdesýi aıtyskerdiń ómirin múlde basqa arnaǵa burǵan sekildi. Keıingi jyr alyby Jambyldan bata alýy, Nartaı Bekejanov, Isa Baızaqov, Tóleý Kóbdikov, Maıasar syndy dúldúldermen sóz qaǵystyryp, óner jarystyrýy, Júsipbek Elebekov, Ámire Qashaýbaev, Júsipbek Aımaýytov, Qaıym Muhamedhanov syndy alashtyń ardaqtylarymen aralas-quralas bolýy qaıratker aqynnyń tulǵasyn odan ári bıiktete túsken sııaqty. Jaqynda Besqaraǵaı jurty qazaq aıtys óneriniń kórnekti ókili, jazba aqyndyǵy bir tóbe, qaıratkerligi, azamattyǵy bir tóbe, ómirdiń qyzyǵyn da, shyjyǵyn da az tatpaǵan, barshylyqty da, tarshylyqty da kóp kórgen Nurlybek Baımuratovtyń 130 jyldyǵyn este qalarlyqtaı taǵylymdy sharalarmen atap ótti.
Aıtyskerdiń toıy aıtyssyz ótken be? Nurlybek aqynnyń esimin ulyqtaýǵa arnalǵan eki kúnge sozylǵan mereıtoılyq sharalar Besqaraǵaı aýylynda respýblıkalyq aqyndar aıtysynan bastaldy. О́ner dodasyna esimi kópke tanylmaǵan jas aıtyskerlermen qatar Əsem Erejeqyzy, Farhat Maratuly, Saıagúl Birlesbekqyzy syndy júırik aqyndar da qatysyp, jyr básekesiniń kórigin qyzdyrdy. Bes saǵatqa jýyq ýaqytqa sozylǵan sóz saıysynyń bas júldesin Qytaı halyq respýblıkasynan kelgen Saıagúl Birlesbekqyzy ıelendi. Birinshi oryndy semeılik aqyn Manarbek Satypaldy, ekinshi oryndy Farhat Maratuly (Almaty) enshilese, eki úshinshi oryndy Aıaýlym Jumabekqyzy (Almaty) men Qazybek Baıjumanov (Aıagóz) ózara bólisti.
Ekinshi kúngi sharalar dúldúl aqynnyń aýyly Qaraǵaılydaǵy aıtysker atyndaǵy bilim ordasynda «О́z dáýiriniń úni bolǵan aqyn» atty ǵylymı-tájirıbelik konferensııadan bastaldy. Konferensııa aıasynda «Nurlybek Baımuratov» atty derekti fılm kórsetilip, aıtysker týraly estelikter men aqynnyń birneshe shyǵarmalary toptastyrylǵan jınaqtyń tusaýkeser rásimi ótti. Atalǵan eńbekti qurastyrýshy, belgili jýrnalıst, aýdandyq «Besqaraǵaı tynysy» gazetiniń bas redaktory Asylbek Qojahmetov konferensııada jasaǵan baıandamasynda Nurlybek Baımuratov pen uly jazýshy Muhtar Áýezovtiń aǵalyq-inilik qarym-qatynasyna keńinen toqtaldy. Aıtyskerdiń «Qala sulýy» atty poemasyn jazýǵa, 1939 jyly Máskeýde ótken Qazaqstannyń mádenı onkúndigine qatysyp, úlken syı-qurmetke bólenýine ǵulama ǵalymnyń erekshe yqpal etkenin aıtty. Basqosýǵa jınalǵan jurtshylyq aqynnyń 110 jyldyǵynda Nurlybek Baımuratovtyń atyn Qaraǵaılydaǵy mektepke bergizip, murajaıyn ashqyzýǵa úles qosqan jergilikti jýrnalıst Ýálıhan Túkisov pen Toqtaǵan Kákenov esimderin erekshe yqylaspen eske aldy. 90, 100 jyldyǵy týǵan jerinde ataýsyz qalǵan aıtysker aqyndy Besqaraǵaı jurtymen qaıta qaýyshtyryp, sońynda qaldyrǵan muralarymen tanystyrǵan Ýálıhan Túkisovtiń eńbegi qandaı qurmetke de laıyq sekildi. Ol kisiniń «Dúldúl aqyn Nurlybek Baımuratov» atty esteligin sholyp shyqqanymyzda tulǵa týraly kóptegen tyń málimetterge qanyǵyp, aqyndy basqa qyrynan tanı túskenimiz ras. El bile júrsin degen nıetpen sonyń bir-ekeýin keltire ketsek artyq bolmas deımiz. Nurlybek aqyn ataǵy aspandap turǵan bir shaqtarda áıgili Shashýbaı Qoshqarbaıulymen kezdesip qalsa kerek. Shashýbaı aqyn:
Nurlybek sóz sóılediń az ben kópke,
Syıyndym babam Shanshar, Qazybekke,
Aldyńa kelgen aqyn shaq kelmeıdi.
Kele ǵoı aqyn bolsań jekpe-jekke, – dep dombyrasyn qolyna alǵanda, Nurlybek: «Oıbaı, Shasheke, Shasheke, jeńildim, jeńildim», dep aıtysýdan bas tartyp, inilik izet kórsetipti. Sonda qart Shashýbaı eki kózi jasaýrap, Nurlybek aqynǵa rızashylyǵyn bildiripti. Al Nurlybek Baımuratov pen áıgili tarıhshy Ermuhan Bekmahanovtyń 1953 jyly Kolyma lagerinde kezdesýi óz aldyna bólek áńgime. «Bir kúni men jatqan kameraǵa eki jaǵynan qoltyqtap bir adamdy esikke engizdi de ıterip tastap ketip qaldy. Qara kóleńkede jyljyp qasyna bardym. Sóılese kele, Nurlybek aqyn ekenin bildim. Sonda ol: «Qandy joryq» degen dastan jazyp edim, sol úshin jazaǵa tartyldym. Al óziń kimsiń?», dedi. Men: «Ermuhan Bekmahanovpyn», – dedim. Sonda Nurekeń: «Oıbaı, baýyrym, men seni syrtyńnan jaqsy bilemin ǵoı. Qudaıdyń myna tar jerde kezdestirýin qarashy», dep basyn kóterip alyp, meni qýana qushaqtap, tabysyp edik ekeýimiz», dep jazypty óziniń esteliginde Ermuhan Bekmahanov. Abaıtanýshy ǵalym Qaıym Muhamedhanov Nurlybek Baımuratov týraly esteliginde 1922 jyly Semeıge rejısser Jumat Shanınniń qyzmetke kelip, drama trýppasynyń jumysyn qolǵa alǵanyn, Isa Baızaqov, Ámire Qashaýbaev, Nurlybek Baımuratov pen Júsipbek Elebekovtiń teatr oıynyna qatysqanyn jazypty.
Al semeılik ustaz Ǵazız Nurpeıisov bir esteliginde Qajymuqan balýan kúreske shyǵar aldynda ony sırktegi qalyń kórermenge sýyryp salma óleńmen tanystyratyn eki aqyn bolǵanyn, onyń biri – Isa Baızaqov, ekinshisi Nurlybek Baımuratov ekendigin aıtypty. Jazýshy, jýrnalıst Jaıyq Bekturov 1958, 1959, 1960 jyldary aqynmen úsh márte kezdesip, sonyń birinde Maǵjannyń «Batyr Baıanyn» tyńdaǵanyn tamsana áńgimelepti. «...Nurekeńniń aldynda jas shákirtteı ıildik te otyrdyq. Adam jylaıtyndaı. Buryn-sońdy «Batyr Baıandy» kelistirip aıtqan adamdy kórgenim osy. Nurekeńniń bul dastandy aıtqandaǵy úni, saryny áli qulaǵymnan ketken joq», depti jazýshy. Ý.Túkisovtiń jazbasynan aqyn ómiriniń qıyn da qyzyqty kezeńderin, el bilmeıtin qyrlaryn beıneleıtin osyndaı estelikterdi kóptep kezdestirýge bolady. Munyń bári Nurlybek Baımuratovtyń tek aıtysker, jazba aqyn ǵana emes, akterlik, ánshilik qabiletiniń de zor bolǵanyn anyq ańǵartsa kerek. Mazmundy baıandamalar jasalyp, qundy estelikter aıtylǵan konferensııadan keıin mereıtoıǵa kelgen qaýym mekteptegi aqyn murajaıyn aralap, bilim ordasy aldyndaǵy Nurlybek Baımuratov bıýstiniń ashylý saltanatyn tamashalady. Aqynnyń eńseli keýde músininiń ashylý rásiminde sóz alǵan Besqaraǵaı aýdany ákiminiń mindetin atqarýshy Erbolat Rahmetýllın aıtyskerdiń mereıtoıy Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atalyp ótilgenin aıtty. «Bıylǵy jyl bizdiń aýdan úshin erekshe jyl boldy. О́ıtkeni bıyl aýdanymyzdyń ǵana emes, oblysymyzdyń, elimizdiń maqtanyshy deýge turarlyq daýylpaz aqyn Nurlybek Baımuratovtyń 130 jyldyq mereıtoıy. Biz bıylǵy jyldy aýdanymyzda «2017 jyl – Nurlybektaný jyly» dep jarııalap, qańtar aıynan bastap kóptegen is-sharalar ótkizdik. Osy rette aqyn mereıtoıyn joǵary deńgeıde ótkizýge erekshe atsalysqan jergilikti kásipkerlerge, besqaraǵaılyq barsha azamattarǵa alǵysymdy bildirgim keledi», dedi ol. Aqyn mereıtoıyna arnalǵan eki kúndik sharalar at báıgesimen túıindeldi.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Besqaraǵaı aýdany
Sýretterdi túsirgen avtor
