Elbasy N.Nazarbaevtyń «Qazaqstan - 2050» Strategııasy men ony kezeń-kezeńmen júzege asyrýdyń jolyn kórsetken «100 naqty qadam» Ult josparynda eldiń áleýmettik ahýalyn aıtarlyqtaı jaqsartýdyń mejeleri kórsetilgen bolatyn. Ult josparyna júginsek, turmysqa qajetti taza aýyz sý, kógildir otyn, turaqty elektr energııasy halyqqa qoljetimdi bolýy tıis. Bul maqsatta sýdyń sapasy barlyq belgilengen sanıtarlyq normalarǵa jaýap berýi qajet ekendigi, sonymen qatar jerasty sýlarynyń áleýetin keńinen paıdalaný, sýmen qamtýdyń jańa jelilerin salý kezinde júıelilik qaǵıdatyn qoldaný kerektigi aıtylyp, «2020 jyly ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtýǵa qol jetkizý qalalarda 100 paıyzdy quraýy tıis. Al aýyldyq jerlerde bul kórsetkish 2 esege artyp, 80 paıyzǵa jetýi kerek», delingen edi. Alaıda, Maqtaral aýdany Qurban ata aýyly turǵyndarynyń shaǵymyna zer salsaq, Elbasy tapsyrmasyna sáıkes atqarylatyn mindettemelerdiń jergilikti jerde sapasyz oryndalyp jatqanyn ańǵaramyz. О́kinishtisi, bul keleńsizdik aýdandaǵy saılaýshylar qoldap daýys bergen Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty Sheraly Qanybekov basqaratyn «Maqtaral-Servıs» kásipornyndaǵy jaýapsyzdyqtyń saldarynan oryn alyp otyr. Aryzshaǵymnyń azaıýyna sońǵy jyldary jańa formatta jumys istep jatqan jergilikti ákimdikterdiń óńirde kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń sapasyn jaqsartý, ákimshilik kedergilerdi joıý maqsatyndaǵy «Ashyq ákimdik» qyzmeti de septigin tıgizýi tıis edi. Alaıda Maqtaral aýdany ákimdigi saıtyndaǵy aqparattyń keıbiri kúmán týdyrady. Aýdan ákimdiginiń resmı saıtynda «Elimiz táýelsizdik alǵan 25 jyl ishinde 182 eldi mekenniń 60 eldi mekeni (33%), 165 myń halyq (54%) tabıǵı gazben qamtylsa, 350 myń halyq 100% aýyz sýmen qamtamasyz etilgen» degen aqparat bar. Biraq aýdandaǵy eldi mekenderdiń turǵyndary áli kúnge aýyz sýdy kórshi aýyldardan tasyp ishetinin aıtady. Maqtaral aýdandyq prokýratýrasy anyqtaǵan derekter de turǵyndardyń aýyz sýmen tolyq qamtylmaǵanyn aıǵaqtaıdy. Iаǵnı aýdan halqy 100% aýyz sýmen qamtamasyz etilgeni jónindegi málimet kózboıaýshylyq, tek qaǵaz júzindegi kórsetkish bolyp otyr. Maqtaral aýdany Qurban ata aýyly turǵyndarynyń sapaly aýyz sýǵa zárý ekeni júz paıyzdyq kórsetkishke kúmán keltirip tur. Aýyl turǵyndary buǵan deıin de quzyrly organdarǵa, atqarýshy bılikke aryzdanǵanymen, odan esh nátıje bolmaǵanyn aıtady.
Sapasyz sý bergen basshylar halyqtyń densaýlyǵyn nege oılamaıdy? Keıbir jerlerde sol sapasyz sýdyń ózi de joq. Maqtaral aýdanyndaǵy aýyz sýdyń jaǵdaıy tıisti talaptarǵa jaýap bermeıdi. Bıyl 19 mamyrda aýdan prokýratýrasy bizdiń jazǵan aryzymyz boıynsha turǵyndardy aýyz sýmen qamtamasyz etýge jaýapty «Maqtaral-servıs» mekemesiniń jumysyndaǵy zańsyzdyqtardy anyqtap, aýdan ákimi Ǵ.Ismaılovqa usynys hat joldaǵan bolatyn. Alaıda arada tórt aı ótse de kináli azamattarǵa shara qoldanylmaı keledi», deıdi shaǵymdanbasqa sharasy qalmaǵan turǵyndar.
Maqtaral aýdany prokýrorynyń mindetin atqarýshy A.Dosaevtyń aýdan ákimi Ǵ.Ismaılovqa 19 mamyr kúni joldaǵan usynys hatynda Qurban ata aýyly turǵyndarynyń jazǵan aryzy boıynsha «Maqtaral- Servıs» kásipornyna tekserý jumystary júrgizilgeni, birqatar faktilerdiń anyqtalǵany baıandalǵan. Quzyrly organ anyqtaǵandaı, Abıbýlla, Qurban ata, Alǵabas, Taýbaı ata, Qazybek bı, Jambyl, A.Ospanov eldi mekenderine sýdyń berilý ýaqyty 12 saǵattan aspaıdy. Al aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, sý 8-10 saǵat qana beriledi. Sýdyń sapasy tómen, tuzdy. Qurban ata aýylyndaǵy jaǵdaı tipten nashar. Tekserý barysynda T.Mergenbaev kóshesinde ornalasqan sý munarasynyń tesilgeni, nysannyń esigi joqtyǵy, ishinde sıyrlardyń júrgeni anyqtalǵan. Aýyz sý aýyldaǵy 323 abonenttiń 150-ge jýyǵyna ǵana jetedi. Qalǵan abonentterge sý jetpegendikten, olar kórshi jatqan Alǵabas, Abıbýlla eldi mekenderinen tasyp ishedi. «Maqtaral-servıstiń» qyzmeti sapasyz bolǵanymen tólemaqysy qymbat. Adam basyna 220 teńgeden belgilengen. Al keıbir otbasylardan aıyna 500-1000 teńgeden jınap alady. Aýyz sý qyzmetine jaýapty operator baqylaýshylardyń jalaqysy da mardymsyz. Bir operator 23 myń teńge, al kelesisi aıyna bar-joǵy 12 myń teńge jalaqy alady.
Aýylda eki «Omega» sý qondyrǵysy jumys isteıdi. Bir lıtr sý 1 teńgeden satylady eken. Sonda turǵyndar 1 tekshe metr sý úshin qansha aqsha tóleıtinin esepteı berińiz.
Oblystyq máslıhat depýtaty Sheraly Qanybekov basqaryp otyrǵan «Maqtaral-Servıs» kásipornynyń jumysyn buǵan deıin aýdandyq tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý basqarmasy da tekserip, kemshilikterin kórsetken. Tekserý barysynda Qurban ata, Jambyl eldi mekenderindegi sý nysandarynyń sanıtarlyq jaǵdaıy talapqa saı emestigi anyqtaldy. Sýdyń sapasyn baqylaý, sý qubyry jelilerine dezınfeksııalaý jumystaryn júrgizý úshin lısenzııalyq quqyǵy bar arnaıy mekememen kelisimshart túzilmegen. Budan basqa da kóptegen keleńsizdikterdi kórsete kele, tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý basqarmasy Ákimshilik kodekstiń 462-babynyń 3-bóligimen hattama toltyrady. Biraq hattamada kórsetilgen eskertýler oryndalmaǵan. Eskertýlerge qulaq aspaǵan soń basqarma sotqa júgingen.
Maqtaral aýdandyq soty «Maqtaral-Servıs» kásipornyna qatysty arnaıy qaýly shyǵaryp, ákimshilik aıyppul salady. Qaýlyda 2016 jyldyń 21 qazanyna deıin buzýshylyqtardy joıý týraly 13.09.2016 jylǵy №206 sandy nusqamanyń oryndalmaǵany, ıaǵnı Qazybek bı aýyldyq okrýginiń Qurban ata, Jambyl eldi mekenderi, Jańa aýyl aýyldyq okrýginiń Yntymaq, Jańa aýyl eldi mekenderi, Jylysý aýyldyq okrýginiń Baıqonys, Baqqonys eldi mekenderi, Dildábekov aýyldyq okrýginiń Kúrishti eldi mekeni, Jańa jol aýyldyq okrýginiń Ferdoýsı eldi mekeni sý uńǵymalarynda sý jınaǵysh múkammalarynyń sanıtarlyq qorǵanym aımaǵy tolyǵymen qorshalmaǵany, jóndeý jumystary júrgizilmegeni jazylǵan. Barlyq eldi mekenderdegi jabdyqtaý kóziniń birinshi beldeý aýmaǵy sanıtarlyq talapqa sáıkes kógaldandyrylmaǵan, kúzetpen qamtamasyz etilmegen. Aýyz sý sapasynyń gıgıenalyq normalaryn saqtaýdy jáne qaýipsizdigin, sanıtarlyq-tehnıkalyq jaǵdaıyn baqylaýdy qamtamasyz etetin is-shara jos-pary jasalmaǵan. Quzyrly mekemeler anyqtaǵan kemshilikter jeterlik. Qysqarta aıtsaq, kóptegen buzýshylyqtardy nazaryna alǵan sot «Maqtaral-Servıs» kásipornyna 100 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde (212 100 teńge) aıyppul salady. Kásiporynnyń jumysy eki kúnge toqtatylady. Tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý basqarmasy ákimshilik hattamany kásiporynnyń basshysy Sheraly Qanybekovtiń ústinen toltyrǵan. Demek kásiporyn basshysy Sh.Qanybekov jaýapkershilikke tartylýy tıis edi. Biraq jumysty uıymdastyra almaǵan, óz mindetine jaýapsyz qaraǵan basshy emes, kásiporyn «kináli» bolyp shyǵady.
Aqpanda shyqqan sottyń qaýlysynan keıin de «Maqtaral-Servıstegi» jaǵdaı ońalmaǵan. Mamyrda tekserý júrgizgen prokýratýra jaǵdaıdyń báz-baıaǵy qalpynda ekendigine kóz jetkizedi. Mundaı jaýapsyzdyq aýyl turǵyndaryn ashyndyryp, jergilikti bıliktiń jumysyna qatysty kúmándi oılarǵa jetelep otyr. Osy arada aıta ketelik, turǵyndardyń aryz-shaǵymyna negiz bolǵan kásiporyn basshysy ári oblystyq máslıhattyń depýtaty Sheraly Qanybekov kezinde saılaýdyń úgit-nasıhat sharalary bastalmaı jatyp basy daýǵa qalǵanymen, dodadan sol joly shettetilmegen edi. Shettetilmegeni bylaı tursyn, saılaýda taǵy da baǵy janyp, kezekti ret depýtattyq mandatty ıelendi. Al depýtattyq mandat degenińiz halyqtyń amanaty emes pe? Alaıda aýyl turǵyndary halyq qalaýlysynyń amanatqa adaldyq tanytpaı, ózi basshylyq etetin «Maqtaral-servıs» kásiporny jumysyna jaýapsyz qarap, jurttyń narazylyǵyn týdyryp otyrǵanyn aıtýda. Qaıbir jyldary jergilikti aqparat quraldarynda Maqtaral aýdanyndaǵy eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etetin «Maqtaral-servıs» kásiporny aýyz sý júıelerin aǵymdaǵy jóndeýden ótkizý úshin bıýdjetten qomaqty qarjy alǵany, qarjynyń bir bóliginiń qurdymǵa ketkeni jazylǵan edi. Naqty sıfrlarǵa toqtalsaq, «Maqtaral-Servıs» qubyrlardy jóndeýden ótkizý úshin bıýdjetten 2012 jyly 192 mıllıon teńge, 2015 jyly 273 mıllıon teńge alǵan. Biraq qazynadan alynǵan qomaqty qarjynyń nátıjesi baıqalmaıdy. Aýyz sýǵa zárý aýyl turǵyndary Sh.Qanybekov depýtattyq mandatty jaýapkershilikten jaltarý úshin de paıdalanyp otyr, saılaýshylarynyń talap-tilegin oryndaýdan qyzmet ornyn saqtaýdy kóbirek oılaıdy dep esepteıdi.
– Jergilikti atqarýshy bıliktegiler Sh.Qanybekovti shekten shyqqan kemshilikter úshin jumystan bosatýdyń ornyna oǵan qoldaý kórsetip keledi.
Eraly Qanybekov byltyr 5 qarashada zeınetkerlik jasqa toldy. Aýdan ákimdigi onymen aradaǵy kelisimshartty 1 jylǵa uzartty. Bir qyzyǵy kelisimshart arada eki aıdaı ýaqyt ótkende 2017 jyldyń 5 qańtarynda jasalady. Bul jerde de zań talaptary buzylyp tur. Oǵan qosa memlekettik mekemelerde basshylyq qyzmet atqaratyn talaı adam zeınetkerlik jasqa tola salysymen qyzmetimen qosh aıtysyp jatqanynan habardarmyz.
Endeshe barshaǵa ortaq deıtin zań kúshi Qanybekovke kelgende pármensiz bolyp qala ma? – deıdi Qurban ata aýylynyń turǵyndary. Joǵaryda aıtylǵan máseleler boıynsha habarlasqanymyzda, aýdan ákiminiń orynbasary Baqyt Asanov aýyldy aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatynda jerasty sýlaryn izdeý-barlaý jumystary júrgizilip jatqanyn aıtty. Sondaı-aq kelesi jyly jobalaý-smetalyq qujattaryn jasaýǵa qarjy qaralmaq. Demek aýyl turǵyndaryna sapaly aýyz sýdy taǵy eki jyldaı kúte turýǵa týra keledi.
Turǵyndar aýyz sýdy kórshi aýyldan tasymaldap, amaldaı turar. Alaıda aýyldaǵylardy ashyndyratyn jáne aryzdanýǵa májbúr etken – tıisti organdar anyqtaǵan kemshilikterdiń joıylmaýy, zań buzýshylyqtarǵa jol bergenderge shara qoldanylmaýy der edik. Eger kemshilikter bo-ıynsha jumys atqarylyp, shara qoldanylǵanda, aýyldaǵylar Astanaǵa aryzdanýǵa qumbyl bolmas ta edi. Elbasy N.Nazarbaev tamyz aıynyń sońynda Aqordada ótken Ulttyq komıssııa keńesinde halyqtyń Prezıdent Ákimshiligine aryz-shaǵymy azaımaı turǵanyna qatysty syn aıtqan bolatyn. Al aryz-shaǵymnyń azaımaýy-na eldiń janaıqaıyna qyzmettiń qulaǵyn ustaǵan adamdardyń eti ólip ketkendikten eleń etpeýi, buǵan jergilikti atqarýshy bıliktegiler jete nazar aýdarmaýy, der shaǵynda shara qoldanbaýy septigin tıgizýde. Joǵaryda aıtylǵan halyqtyń janaıqaıy osyǵan dálel.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
