Komıtet músheleri laýreat esimin jarııalaý rásiminde qazirgi tańda ıadrolyq qarýdy qoldaný qaýpiniń óte joǵary ekenin aıtty. "Soltústik Koreıa sekildi keıbir memleketter ózderiniń ıadrolyq arsenaldaryn jańǵyrtyp jatyr. Al kez kelgen ıadrolyq qarýdy qoldanýdyń gýmanıtarlyq saldaryna álem nazaryn aýdarǵany úshin, bul qarýdy qoldanýǵa tyıym salý týraly kelisimge qol jetkizý úshin bar kúsh-jigerin jumsaǵan atalǵan uıymǵa Nobel syılyǵyn tabystaý týraly sheshim qabyldandy", dedi Nobel komıtetiniń tóraıymy Berıt Reıs-Andersen.
Iаdrolyq qarýǵa tyıym salý boıynsha halyqaralyq qozǵalys (ICAN) – ıadrolyq qarýǵa tyıym salý týraly kelisimdi júzege asyrý úshin jumys isteıtin koalısııa. Uıymnyń qazirgi tańda 101 memlekette 468 seriktesi bar. Bas keńsesi Jeneva (Shveısarııa) qalasynda ornalasqan.
Bir aıta keterligi, ICAN 122 memlekettiń BUU-nyń ıadrolyq qarýdy joıý týraly kelisimin qabyldaýyna áser etken. Biraq oǵan álemdegi eń iri 9 memleket, onyń ishinde AQSh pen Ulybrıtanııa tirkelmepti. Árıne, ıadrolyq qarýdy taratpaý týraly kelisimge sáıkes atalǵan qarýdan bas tartqan memleketter de bar. Biraq kelisimge kelgisi kelmeıtinder de bar bolǵandyqtan, ICAN bul máselege álem nazaryn aýdaryp, osy jyldyń basynda ıadrolyq qarýdy joıý úshin jańa kelisimge kelý týraly bastama kótergen bolatyn. Osylaısha 2017 jyldyń 7 shildesinde Iаdrolyq qarýǵa tyıym salý týraly kelisim qabyldandy. 20 qyrkúıekte qol qoıýǵa jiberilgen qujat zańdy kúshine enýi úshin 50 memlekettiń qoldaýy qajet.
ICAN óziniń feısbýktegi paraqshasynda syılyqty Hırosıma, Nagasakı men basqa da ıadrolyq qarýdan zardap shekkenderge kórsetilgen qurmet retinde baǵalady. "Keıbir memleketter ıadrolyq qarý qaýipsizdikti qamtamasyz etedi dep oılaıdy. Bul qate pikir! Bul qaýipti pikir! Sebebi qarýdyń keń taralýyna ıtermelep, álemdi ıadrolyq qarýdan azat etý prosesin buzýy múmkin", dep jazdy uıym.
ICAN qozǵalysyn qurýǵa 1985 jyly Nobel syılyǵyn alǵan «Iаdrolyq soǵystyń aldyn alýdy álem dárigerleri qoldaıdy» atty qozǵalys bastamashy bolǵan. Basynda Helsınkıde ótken halyqaralyq quqyq boıynsha Nobel syılyǵynyń búkilálemdik kongresinde basym baǵyt retinde qabyldanǵan ıadrolyq qarýdan bas tartýǵa arnalǵan halyqaralyq kampanııa 2006 jyldyń 7 qyrkúıeginde tirkelgen. Biraq resmı túrde ashylýy 2007 jyldyń 23 sáýirinde Melbýrnde (Avstralııa) ótti. 30 qyrkúıekte Venada tanystyryldy. 
Esterińizge sala ketsek, buǵan deıin ádebıet boıynsha Nobel syılyǵy Kadzýo Isıgýroǵa berilgeni týraly habarlaǵan bolatynbyz. Al Raıner Vaıss, Barrı Barısh jáne Kıp Torn esimdi ǵalymdar LIGO detektory arqyly gravıtasııalyq tolqyndardy anyqtaǵany úshin fızıka boıynsha Nobel syılyǵyn ıelengen edi. Sondaı-aq eritindilerdegi bıomolekýla qurylymyn anyqtaýǵa arnalǵan joǵary sapaly krıoelektrondy mıkroskopty damytýshylarǵa hımııa salasy boıynsha Nobel syılyǵy buıyrdy. Bir aıta keterligi, bıyl laýreattarǵa beriletin qarjylaı syılyq 12,5 %-ǵa ósip, 1,12 mln dollardy qurady. Al osy kúnge deıin, ıaǵnı, 1901-2017 jyldar aralyǵynda 98 Nobel syılyǵy tabystalǵan. Onyń ishinde eki ret syılyqty úsh adam ózara bólisken. Jalpy laýreattardyń ortasha jasy 62 jasty quraıdy. Sonymen qatar laýreattar qatarynda 16 áıel bar. Nobel syılyǵynan tek 1 adam - Le Dıýk Tho bas tartqan. Bir qyzyǵy, Nobel syılyǵy tarıhynda saltanatty rásim barysynda úsh laýreat qamaýǵa alynypty.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
"Egemen Qazaqstan"
