Bul qazirgi zamanǵy tehnologııalyq ortanyń, kommýnıkasııanyń, sondaı-aq HHI ǵasyrdaǵy ǵylymı jáne bilim berý prosesiniń erekshelikterine baılanysty» dep jazǵan edi. Rasynda, biz latyn qarpine kóshý jaıyn sóz etkende álipbı men tildiń tóńiregin ǵana shıyrlamaq, bul máselege baıyptylyqpen, keńirek qarap, tereńirek úńilgenimiz jón sııaqty. Latyn álipbıine kóshý elimiz úshin jańa múmkindik esigi dep esepteımin. Biz bul esikti ashýymyz kerek.
Bul – jańa keńistikke jol ashatyn esik. Álemniń ozyq elderimen terezemizdi teńestiretin esik. Latyn qarpine kóshý tilimizdi, mádenıetimizdi óristetip, jalpy alǵanda, memleketimizge jańa múmkindikter beredi. Qazir jahandaný dep jıi aıtamyz. Sol jahandanýdyń jal-jal tolqyndaryna jutylyp ketpeý úshin, Elbasy aıtqandaı, básekege qabiletti bolý úshin biz batyl túrde osy esikke enýimiz qajet. Jahandanýdan eshqaıda kete almaımyz. Biz jahandanýdyń qaınaǵan bel ortasynda bolýymyz kerek. Zaman talaby degen dúnıe bar. Ony da esten shyǵarmaǵanymyz lázim. IT-ıntellekt, jasandy ıntellekt deımiz. Muny da nazardan tys qaldyrmaýǵa tıispiz. Bunyń da tilin bilgenimiz durys. О́ıtkeni bul – keleshektiń tili, jastardyń tili. Biz qansha jerden «Jasandy ıntellektti qabyldamaımyz, ol bizge kerek emes» desek te, ol onymen toqtap qalmaıdy, damı beredi. Latyn álipbıine kóshpesek, biz odan qalys qalamyz. Menińshe, qazir de qalyp kele jatyrmyz. Kóp nársege úlgermeı jatyrmyz. Taǵy bir eskerer dúnıe, latyn qarpi – ınternet tili. Internettiń tili eń áýeli latyn álipbıinen shyqqan. Latyn qarpine negizdelip jasalǵan. Qazir jer jahandaǵy jańalyq ataýlynyń bári smartfon arqyly keledi. О́te tez taralady. Bul esikti de ózimiz jaba almaımyz. Buǵan da biz daıyn bolýymyz kerek. Sol tilde, ıaǵnı jańalyq tilinde biz teń sóılesýimiz qajet. Teń sóılesý úshin latyn álipbıi kerek. Bul – órkenıetke aparatyn jol. Menińshe, latynǵa kóshsek bizdiń tilimiz de baııdy, bilimimiz de keńeıedi, mádenıetimiz de máıektene túsedi. Kerek deseńiz, latyn álipbıi arqyly qazaq tili jańa deńgeıge kóteriledi. Tilimizdi úırenýshiler qatary kóbeıedi. Bizdiń ýnıversıtette Amerıkadan kelip sabaq beretin muǵalim latyn álipbıi arqyly qazaq tilin tez meńgerýge bolatynyn aıtady.
Latyn qarpi jaıyn sóz qylǵanda túbi bir túrki baýyrlarymyzdyń bul álipbıge áldeqashan kóship ketkenin de nazarda ustaǵan abzal. Elbasynyń salıqaly saıasatynyń arqasynda túrki áleminen oıyp turyp alǵan ornymyzdyń bar ekenin eshýaqytta esten shyǵarmaýǵa tıispiz. Qazir el arasynda latynǵa kóshýge baılanysty ártúrli pikirler aıtylyp jatyr. «Benzın joqta álipbı ne kerek?» degen sekildi syńarezý sózderdi de qulaǵymyz shalyp jatyr. Benzınniń joqtyǵy – naryq zańy. Bul – ýaqytsha dúnıe. Búgin joq, erteń bar. Bul – bir-eki kúndik másele. Al latyn álipbıine kóshý – máńgilik másele, ǵasyrlyq joba. Elbasynyń ǵasyrlyq strategııasy. Bul máselege asqan baıyptylyqpen, úlken jaýapkershilikpen qaraýdyń mán-mańyzy osynda bolsa kerek.
Meıir ESKENDIROV,
Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń rektory
SEMEI
