Ákimderdiń jumysy ınvestısııa tartýymen baǵalanady

Janseıit Qanseıituly osy tyǵyryq­tan shyǵý úshin aýdan, qala ákimderine áleýmettik-ekono­mıkalyq damý tujyrym­damasyn jasaýdy tapsyrǵan bolatyn.

Alǵashqy bolyp el aldynda konsepsııa­syn qorǵaǵan Tóle bı aýdanynyń ákimi Buhar­baı Parmanov kóp uzamaı jaqsy nátı­jelerge jete bastady. B.Parmanov ońtús­tik­­tegi belgili kásipkerlerdiń biri, oblys­tyq más­lıhattyń depýtaty, «Qus batareıasy» serik­testiginiń dırektory Ábilqasym Dos­bolov­pen birigip «Leńgir qus» óńdiristik koope­ratıvin qurýdy qolǵa alǵan bolatyn. Jaqynda osy kooperatıvtiń tasy órge domalaı bastaǵanynyń kýási boldyq.

Tóle bı aýdanyndaǵy «Kıeli tas» aýyly­­nan bólingen eki jarym gektar jerge 20 kásip­ker birigip qus fabrıkasyn qurýdy qol­ǵa alǵaly biraz ýaqyt ótken. Jaqynda iske qosy­latyn fabrıkanyń kooperatıv músheleri konkýrs arqyly iriktelgen. 

«Leńgir qus» óndiristik kooperatıvi­niń tóraıymy Dına Súttibaeva «jalǵyz jú­rip jol tapqannan góri kóppen birge adas» degen naqyl­dy eske saldy. Anyǵynda, jeke kásipker bol­ǵanymen basyna tartsa aıaǵyna jetpeıtin qarjy qıyndyǵy isker kelinshekti biraz tıtyqtatqanǵa uqsaı­dy. Sondyqtan da ol «jeke bıznesten góri munda paıda kóp» deıdi. Mundaǵy artyq­shylyq jem-shópke Úkimetten sýbsıdııa bólinedi. Ár sharýashylyq tolyq avtomat­tandyrylǵan.

Súttibaevanyń sózin tolyqtyrǵan Tóle bı aýdany ákiminiń orynbasary Serjan Dúısebaev ár keshenge bes myń bes júz taýyq sııatyndyǵyn aıtady. Infra­qurylym tartýǵa tórt mln teńge jumsalǵan. Memleket tarapynan 50 paıyz­dyq jeńil­dikter qarastyrylǵan. Máse­len, qural-jab­dyq­tarǵa 7 mln teńge ketse, sonyń 3,5 mln teń­ge­sin memleket sýbsı­dııalaıdy. Ekinshiden, jem-shóptiń ár ton­nasyna 20 myń teńgeden sýbsıdııa bólinedi. 

Ońtústik óńir orta eseppen alǵanda ózin 70 paıyz qus eti, 75 paıyz jumyrt­qa­men qam­typ otyr. Iаǵnı, «Leńgir qus» koo­pera­tıvi múshe­leri úshin naryqta jaqsy oryn bar.

Aýyl sharýashylyǵy mamandarymen ót­kizil­gen semınarlardyń birinde oblys bas­shysy «aýylsharýashylyq ónimderi ótpeı qala­­dy dep mazasyzdanbańyzdar. Qytaıdyń shaǵyn bir qalasynyń ózi Ońtústiktiń óndirgen bar taýarlaryn tolaıymmen satyp alady» degen. О́ńir basshysynyń osylaısha jiger­len­dirýi aýyl sharýashylyǵyna jańa­sha kózqaras qalyptastyrdy. Qalada jumys tappa­ǵan­dardyń aldy aýylǵa qaıtyp, ózine de, elge de paıdaly kásippen aınalysyp jatyr. Olardy jigerlendiretin jaqsy mysaldar kóp. Máselen, Qazyǵurttaǵy «Qaıyp ata» mal bordaqylaý seriktestiginen mal alýǵa Iran ınvestorlary qulshynyp otyr. Jeri taýly, jaıylymdyq jeri az Iranǵa jylyna 2 mln 400 tonna et kerek. Iran ınvestorlary kúnine úsh myń bas qoı, júz bas iri qara almaq nıette.

Elbasynyń Qazaqstan halqyna Jol­daýyn­­daǵy negizgi baǵyttardyń biri ınves­tısııa tartý bolatyn. Bul baǵytta oblysta edáýir jumys atqarylyp, óńirge tar­tylǵan ın­ves­­tısııa kólemi kúrt ósti. Naqty aıt­­qanda, 2017 jyly ob­lys­qa 266 mıllıard teńge ın­vestısııa tar­tyl­dy. Bul 2016 jylǵy kór­set­kishpen salystyrǵanda 22 paıyzǵa kóp. Oń­tús­tik Qazaqstan oblysy ınvestısııa ju­myl­dyrý boıynsha respýblıkamyzda 1-orynda keledi. Jyl basynan beri shetel ın­vestorlarymen 60-qa jýyq isker­lik kezdesý uıymdastyryldy. Nátı­jesinde Birikken Arab Ámirligimen medı­sınalyq buıymdar jáne dárilik zattar shyǵaratyn zaýyt salý, Reseımen Eýro-5 standartyna saı janar-jaǵarmaı óndi­retin munaı óńdeý zaýytynyń qury­lysy, Qytaımen bıoetalon jáne fos­for tyńaıtqysh­taryn shyǵaratyn zaýyt­tardyń, kún elektr stansalarynyń qury­ly­syn júrgizý jóninde kelisimder jasaldy.

Sheteldik ınvestorlardy tartý, olar­ǵa ob­lystyń ınvestısııalyq áleýeti men mem­lekettik qoldaý sharalaryn tanys­tyrý maqsatynda 2017 jyl­dyń aqpan aıynda oblysta Qazaq-túrik ınves­tısııalyq forým ótkizildi. Nátı­jesinde yntymaqtastyq jónindegi 5 memorandýmǵa qol qoıyldy. Sonymen qatar Vengrııanyń Syrtqy ekono­mı­kalyq baılanystar jáne syrtqy ister mınıstr­liginiń memlekettik hatshysy M.Isht­van men Vengrııanyń Qazaqstandaǵy Tóten­she jáne ókiletti elshisi A.Baranıdyń oblys­qa jasaǵan resmı sapary kezinde Shym­kent qalasynda Vengrııanyń konsýldyǵy ashyldy. 

Ońtústik óńiri kooperatıvter qurýdan da alda keledi. Oblysta «Agroónerkásip keshe­nin damytý» baǵdarlamasynyń talaptaryna sáıkes keletin 158 kooperatıv quryldy. Bul kooperatıvterde 3 myńnan astam jumys orny ashyldy. 

2017-2018 jyldar aralyǵynda oblys­tyń barlyq aýdan, qala ortalyqtarynda modýldi mal soıý beketi men modýldi sút qabyldaý beketin qurý josparlanýda. Búgin­gi tańda 15 modýldi sút qabyldaý beketi kooperatıvterge qosymsha kepilsiz jáne aldyn ala tólemsiz nesıege berildi. 

Jyl sońyna deıin 20 modýldi medı­sı­na­l­yq pýnktter el ıgiline berilmek. Osyndaı bir pýnkttiń quny jergilikti bıýdjet úshin qurylys salýǵa qaraǵanda eki ese arzanǵa túsedi. Máselen, qurylys júrgizýge 2 jyldaı ýaqyt ketetin bolsa, modýldi medısınalyq beketterdi eki aı ishinde qurastyryp, turǵyzýǵa múmkindik bar. 2018 jyly oblysymyzda dál osyndaı quramaly medısınalyq pýnktterdiń sany 67-ge jetkizilmek. 

«Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-pen birlesken «Daıyn bıznes» degen jańa baǵdarlama aıasynda jalpy aýmaǵy 45 gektar bolatyn «Badam» jylyjaı ónerkásip kesheni qurylyp jatyr. Indýstrııalyq aımaqta ornalasatyn jylyjaıdyń 70 paıyzy jergilikti taýar óndirýshilerdiń taýarlarymen jabdyqtalatyn bola­dy. Sonymen qatar táýligine 1000 lıtr sút ónimderin óńdeýge jáne satýǵa qaýqarly «Aýyl­dyq sút zaýytyn qurý» qolǵa alyn­baq. Táýligine 1000 keli shujyq ónim­derin óńdeýge jáne satýǵa qaýqarly «Aýyl­dyq shujyq sehyn qurý» jobasy boıynsha da jumystar júrgizilýde. 

«О́rleý» jobasy aıasynda oblysta 18 277 otbasyndaǵy 105 742 adamǵa 6 mlrd teńge kóleminde áleýmettik kómek kór­setil­di. Nátıjesinde eńbekke jaramdy 21 myń azamat jumyspen qamtý sharalaryna qatysyp, 18 myń adam turaqty jumyspen qamtyldy. 619 adam óz isin ashty, shartty aqshalaı kómek alýshylardyń tabystary 3,3 esege artty. Ataýly áleýmettik kómek alýshylardyń sany 26 paıyzǵa tómendedi. Osylaısha oblys jobanyń iske asyrylýy boıynsha res­pýblıka kóleminde al­dyńǵy orynda keledi. Bıyl jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbek­tileriniń sany 176 586-ǵa jetip, ótken jylǵa qaraǵanda ósim 105 paıyzdy qura­dy. Bul kórsetkish boıynsha óńirimizdiń res­pýb­lıkadaǵy úlesi 15,2 paıyzdy qurap, al­dyńǵy oryndy ıelenip otyr.

Janseıit Qanseıituly shetel jáne ob­lys­tyń isker kásipkerleriniń basyn bir ar­naǵa qosyp, jumys oryndaryn kóptep ashýǵa múddeli. Oblys basshysynyń ónerká­sip pen aýyl sharýashylyǵyna mol ınvestısııa salýǵa tyrysýy aldaǵy kúnderden úmit kúttiredi. 

Qaırat Balabıev,
oblystyq máslıhattyń hatshysy

Ońtústik Qazaqstan oblysy