Gýstav Zelınskııdiń «Qazaq» poemasy týraly

Mektepti jemisti támamdaǵan bozbala Gýstav 1827 jyly Var­sha­va ýnıversıtetiniń Quqyq jáne ákim­shilik fakýltetine oqý­ǵa túse­di. Gýstav stýdent atanǵan tus­ta­ ashyl­ǵanyna nebári on jyldan endi ǵa­na assa da Varshava ýnı­ver­sıteti ult zııaly­larynyń na­ǵyz shoǵyrlanǵan ordasyna aına­lyp úlgergen edi. Oqý ordasynda ǵylym salasymen qatar, bodan­dyqqa túsken eldiń bolashaǵy zııa­ly qaýymnyń udaıy nazarynda bolatyn. Únemi qyzý talqyǵa tú­sip jatatyn. Varshavadaǵy ótkiz­gen stý­denttik shaǵy jas Gýstav­tyń bilimin te­reńdetýmen qatar tul­ǵalyq turǵydan kemeldene túsýine múmkindik berip, sońy ýaqyt tezinde synalǵan rııasyz dostyqqa ulasqan kóptegen tanymal tulǵalarmen tanystyǵyna jol ashty.

Biraq irgeden engen, tutas Eý­ro­pa qur­lyǵy úshin saıası oqıǵalarǵa toly bolǵan 1830 jyl Zelınskııdiń ómirine de tyń betburysyn ala keldi. Sebebi 1830 jyldyń 29 qa­ra­shasynda uly knıaz Konstantın Ro­manovtyń Belvederdegi saraıyna (Var­shavada ornalasqan) jasalǵan shabýyldan polıak halqynyń ta­rıh­qa «Qarasha kó­terilisi» retinde engen ult-azattyq kúresi bastalady. Kóterilis qysqa ýaqyt ishinde polıak­tar mekendegen qazirgi Bela­rýs, Ba­tys Ýkraına men Lıtva aý­maqtaryn da qosa qamtıdy. Jas Gýstav kóteriliske belsene qa­tysady. Deı turǵanmen, on aıdan as­tam ýaqytqa sozylǵan kóterilis polıak jasaqtarynyń jeńilisimen aıaqtalyp, ımperııanyń turaqty áskeriniń kúshimen aıaýsyz basyp-janyshtalady.

Myńdaǵan polıak tutqynǵa alynyp, dúnıe-múlikteri tárkilenedi. Shenderi men mansaptarynan aıyrylyp, ózderi ımperııanyń ishki shalǵaı aımaqtaryna jer aýdaryla bas­taı­dy. Zelınskııdiń de basyna qa­ra bult úıiriledi. 1831 jyl­dyń qazan aıyn­da Gýstav kóteri­lis qolbasshysy, general Rybın­skıı­diń korpýsymen birge jaqyn orna­lasqan Prýssııanyń shekarasy­nan ótip, bas saýǵalaıdy. Tek patsha úkimetiniń kóterilisshilerge ja­rııa­laǵan raqymshylyǵynan keıin ǵana 1832 jyly elge oralady.

Biraq Qarasha kóterilisiniń izi sýymas­tan kezekti baskóterýlerdi maqsat etken astyrtyn jumystar júrip jatqan edi. Jasyryn partızan tobyn quryp jatqan Artýr Zavısha men Kalıkasta Bojevskıı Gýs­tavtan kómek surap, tıisinshe onyń­ esebinen óz qajettilikterin qana­ǵattan­dy­rady. Kóterilis qada­my sátsizdikke ushyra­ǵanda jasaq­qa qatysy barlar qatarynda Zelın­skıı de tutqyndalyp, Varshava qa­malyna qamalyp, sotty bolady. 1834 jyl­ǵy 29 shildede sottyń Si­birge jer aýda­rý týraly úkimi shy­ǵa­rylyp, 25 jastaǵy Gýs­tav elinen jyraqqa, sol kezge deıin ózine beı­málim óńirge jer aýdarylyp kete barady.

1835 jyldyń shilde aıynda Gýs­tav sot úkimine sáıkes bastap­qy baǵyttalý pýnkti – Esil qalashy­ǵy­na jetkiziledi. Esil gýber­nııa ortalyǵy Tobolsk qalasynan 325 shaqyrymdaı ońtústikte, qazirgi Sol­tústik Qazaqstan oblysymen kórshiles orna­lasqan aýmaq bolatyn. Zelınskıı onda ózi syn­dy qarasha kóterilisine qatysyp, jer aýdarylǵan polıaktardyń ózge bir tobymen qaýyshady.

Dál sol ýaqyttan bastap dalaly aımaq­ta ornalasqan qala mańaıynyń tabıǵaty, irgeles aý­maqtarda kóship júrgen qa­zaq­tar týraly aqparattar onyń týys­ta­ryna jazǵan hattarynda kóri­nis taba bastaıdy: «Esil – Tobyl gý­ber­nııasynyń ońtústik bóliginde ózi attas ózenniń bo­ıynda or­nalasqan, ózen qalany úsh jaǵynan qorshaı aǵady. Al Esildiń salasy Qarasý (keı aqparattarda Qarasýla) qalany aralǵa aınaldyrady. Esil qalasy...úlken emes: eki úlken kóshe jáne janasqan birneshe kósheler onyń tutas aýmaǵyn qu­raıdy».

Týystaryna jazǵan hattarynyń birinde: «...tereń tarıhı zertteý­lerge júginbesten aıtarym, qazaq­tar tórt túlikti serik etken halyq. Jyl­qy jáne tórt túliktiń ózge de túr­leri olardyń birden-bir kúnkó­ris kózi. Qazaqtar qonaqjaı. Al qa­zaq áıelderi eń tájirıbeli salt attylar syndy atqa jaqsy minedi. Olardyń balalaryn tipti at ústinde týǵan deseń de bolǵandaı...» degen mátindi oqımyz.

Gýstav Zelınskııdiń Esilde ótkizgen kezeńinde onymen birge óz jazasyn óteýshi polıaktardyń sany on úsh edi. Solardyń biri de biregeıi, polıak aqyny Adam Mıs­kevıchtiń ýnıversıtettik dosy, «Qa­zaq dalasyna saıahattan hattar men kúndelikter» atty eńbektiń avtory Adolf Iаnýshkevıch bolatyn. Ol da shetjerlik óktem­dikke qarsy ba­ǵyttalǵan «qarasha kóterilisine» qatysyp, urystardyń birinde jaraqat alyp, tutqynǵa túsedi. 1832 jyly A.Iаnýsh­kevıch sot sheshimimen darǵa asý ar­qyly ólim jazasyna kesilgenimen, artynan bul sheshim dvorıandyq ataqtan aıyrý jáne múlikti tárkileý men Sibirge máńgi jer aýdarý sheshimine aýystyrylady. Sóıtip polıak zııalylarynyń qos ókili Gýstav Zelınskıı men Adolf Iаnýshkevıchtiń Esilde bastalǵan dostyǵy sońǵysy dúnıe­den ótkenge deıin jalǵa­sady.

Adamı qasıeti joǵary, tereń bi­lim­di Iаnýsh­kevıchteı dos ári kórshi tabýy Gýstav­tyń ómirine mán berip, shırata túsedi. Bos ýaqyttarynda ózi sııaqty saıası jer aýdarylǵan: Adolf Iаnýshkevıch, Evgenıýsh Lempıskıı, Mıhal Morachevskıı jáne Pavel Chep­lınskıılermen birlese, keıde jalǵyz ańǵa shyǵyp seıildeýdi ádetke aınaldyrady. Osylaısha, jas polıak aqyny teriskeı qazaq dalalarymen jáne onyń jergilikti halqymen etene jaqyn tanysa bastaıdy. Shetsiz, sheksiz ıen dalanyń ózindik sulý tabıǵaty, saf taza aýasy, ól­keni mekendeýshi kóshpeli halyqtyń ómir salty Gýstav Zelınskııdiń qııalyna qa­nat bitirip, shyǵarmashylyǵyna tyń ser­pin beredi. Nátıjesinde onyń atyn shartarapqa máshhúr etken «Qazaq» poemasy dú­nıege keledi. Ondaǵy:

Qytymyr qyspaq túneginde qulshylyq –
«Qul bala» bop, tar qapasta tunshyǵyp,
Júrgen jigit tutqyn jany parsha bop,
At kósiltti keń dalaǵa qulshynyp.
Qandaı jaqsy qyr sońynan qyr asqan,
Tóbesinde tóńkerilgen kók aspan..
Júırik atpen jeldeı júıtkip keledi,
Keń dalada kókjıekpen ulasqan...
delingen óleń shýmaqtary Gýs­tav­tyń óz ómi­riniń sol bir kúrdeli kezeńindegi kóńil tol­ǵanystaryn dál sýrettegendeı.

Onyń dalaly aımaqtarǵa, qazaq saharasyna jasaǵan saıahatta­ry aıdaýdaǵy aqyn úshin eń bir qyzyqty sátter bol­ǵandyǵyna kóz jetkizemiz. Sebebi ol­­ er­kindikti, bos­tan­­dyqty súıetin. Hatta­rynda «Munda tynys­ty kere demalǵan qandaı deseńshi! Eger men tabıǵat zert­teýshisi bolǵanda mun­daǵy jaıqalǵan mıllıondaǵan gúlder­di zerttegen bolar edim!» dep tolǵana ja­za­dy.

«Qazaq» poemasynyń oqıǵasy aqyn­nyń qııalynan týyndaǵan. Týyndyda dala halqynyń ómir sal­ty, erkindikti, bostan­dyqty ma­daq­taýmen qatar, mahabbat pen ósh­­pendilik, kek ózara úılestirile dra­malyq sarynda berilgen. Avtordyń qazaq hal­qynyń salt-dástúrinen bir­shama habardar bolǵandyǵyna kóz jetkizemiz.

Al dastan keıipkerleri esim­deri­niń qa­laı tabylǵandyǵy óz al­dyna qyzyqty jaǵ­daı. Esilde aıdaýda birge bolǵan serigi Pavel Cheplınskıı óz estelikterinde: «...biz qus aýlaǵandy jaqsy kóretinbiz. Naqty qa­shan ekendigi esimde joq. Biraq tań qylań be­risimen jolǵa shyqtyq. Jolaı qazaq aýyl­daryn izdep kelemiz. Baqytymyzǵa oraı aýyl birden kezige ketti. Úılerdiń biriniń qojaıynyn ta-ýyp, úıin eki kúnge jaldadyq. Sol ýaqytta úı ıesiniń uly jáne úsh qyzymen tanys boldyq. Olardyń esimderi ...Nyhymeli (múmkin Nyǵymeli?) jáne Dámeli bolatyn» dep eske alady. Sol esimderdiń biri – Dámeli Gýstav jazǵan «Qazaq» poemasynyń basty keıipkerleriniń birine aınalady.

Jalpy, aqyn shyǵarmashylyǵy úshin 1841-1842 jyldar jemisti kezeń retinde ene­di. Sebebi atalǵan ýaqyt aralyǵynda «Kenpe­lik Iаn» tarıhı dastany, sonymen qatar Plos­kide knıaz Semovıttiń bıligi kezeńinen syr tartatyn «Germek», «Bedýınniń tul­­pa­ry» poezııalyq týyndylary jáne «Zbı­gnev» tarıhı dramasy jazylady. Avtor­dyń araǵa jyldar sala jazylǵan, oqıǵasy qazaq saharasynda ótetin «Dala» poemasynyń alǵashqy bóligi de aıtylǵan ýaqytta jazylǵan. Deı turǵanmen, aqyn úshin «Qazaq» poemasynyń orny erekshe bolatyn.

Shamamen 1841 jyly dastan daıyn­ bolǵan­da Zelınskıı óz týyndysyn shy­ǵarma­larynyń qatal ári ádil synshysy,­ jaqyn dosy Adolf Iаnýshkevıchke kórse­tedi. Adolf bolsa poemanyń qyzyqty, al poezııalyq boıaýynyń qanyq eken­digin atap ótedi. Degenmen, dosyna syn retinde dastandaǵy oqıǵanyń qazaq salt-dástúrine sáıkes kele bermeıtindigin eskertken.

«Qazaq» poemasy alǵash ret Gýstav eli­ne oralǵan 1842 jyly Vıl­no qa­lasynda (Vılnıýs) Adolftiń týǵan baýyry Iаnýarı Iаnýsh­kevıchtiń qol­daýymen basylyp shyǵady. Shyqqan sátten-aq óz dáýi­riniń neǵurlym kóp oqyl­ǵan týyndylarynyń birine aınalady. Ádebıet synshylary da oń baǵa­laryn beredi. Solardyń biri An­tonı Odynes «qaıtalanbas týyndy, mazmuny baı, al oqıǵasy jańa. Poe­many polıak tilinde jazylǵan úz­dik týyndylardyń qataryna qo­sý­ǵa ábden bolady», dep baǵalaǵan eken.

Oqıǵasynyń qyzyqtylyǵynan, maz­­­mun­dylyǵynan bolar, romantızm keze­ńinen jatqyzylatyn poema 1842-1924 jyldar aralyǵynda polıak, nemis, fransýz, ıtalııan, cheh, aǵylshyn jáne orys tilderinde 23 ret basylyp, Eýropanyń talǵampaz oqyrmanynyń kóńilinen shyǵady. Týyn­dyny oqyǵan árbir jannyń sol kezde áli beımálim qazaq hal­qyna, onyń salt-dás­túrine degen qy­zy­ǵýshylyǵy týyndaıdy. Al atal­mysh týyndyny ana tilimizge talantty aqynymyz Ábdikárim Ahmetov tárjimalap, ol tek 1964 jyly jaryq kórgen-di. Qazaqshasy G.D.Grebenshıkov fran­­sýz tilinen orys tiline aýdaryp, 1910 jyly Tom qalasyndaǵy «Bytovaıa Sı­bır» seriktestik baspasynan shy­ǵarǵan nus­qasynyń negizinde ja­sa­lady. Qazirgi ýaqytqa deıin túr­li tilderde jaryq kórgen dastan ba­sylymdarynyń sany jıyrma besten asyp otyr.

Polıaktyń tanymal ádebıet tarıhshysy ári jazýshysy Iаnýsh Odrovonj-Penenjek óz maqalalarynda «Qazaq» poemasyn baırondyq baǵytta jazylǵan A.Pýshkınniń belgili «Kavkaz tutqyny» jáne «Syǵandar», M.Lermontovtyń «Msyrı» jáne «Izmaıl Beı» týyndylarymen bir deńgeıge qoıyp, bir dáýirdiń dastandary retinde salystyra sıpattaǵan.

Jalpy, «Qazaq» poemasy ómiriniń segiz jylyn, naǵyz jalyndaǵan jigittik shaǵyn shalǵaıdaǵy Tobyl, Esil dalalarynda ót­kizip, qoǵam nazarynan tysqary qalǵan Gýstav Zelınskııge úlken tanymaldyq ala­ keledi.

Otbasylyq kásipteri ońǵa basqan Gýs­tav ólkedegi eń bir aýqatty adamdardyń qa­ta­ryna qosylady. «Asharshylyqta jegen quıqanyń dámi aýyzdan ketpeıdi» degendeı, adamı qasıetteri joǵary, zııaly Zelınskıı aıdaýda bolǵan kezdegi dostaryn bir sát te esinen shyǵarmaıdy. Materıaldyq turǵy­dan qıyn jaǵdaıdaǵylaryna qoldaý jasaı­dy, keıbirin óz mańaıyna aldyrtyp, jumys pen baspana beredi. Aıdaýdaǵy jan dosy Adolf Iаnýshkevıchpen udaıy hat almasyp ­otyrady.

Qaıtyp kelmes jıyrma besi men orda buzar otyzynyń alǵashqy jyldaryn aı­daý­da ótkizgen Gýstav eline oralysymen kóp saıahattaıdy. Italııada, Fransııa men Ispanııada birneshe márte bolady. Saıa­hattar barysynda aqynnyń shabytynan «Kóktemniń oralýy» «Antar», «Sharýa boıjetken» týyndylary jazyldy. Sonymen qatar Napoleon Bona­parttyń 1808 jylǵy Ispanııadaǵy soǵys qımyl­daryn beıneleıtin «Manýela» romany dúnıege keledi.

Kásibinen jáne qoǵamdyq qyzmeti­nen qoly bosaǵan sátterde aqyn shyǵarma­shy­lyǵyna qulshynyspen den qoıatyn. Sondaı mezetterde «Grıýnvald túbindegi shaıqas» dastanynyń fragmentterin jáne «Sıqyrshy Tvardovskıı» dramasyn jazady. Deı turǵanmen, ózi segiz jyl ómirin bólisken Esil dalalaryn, qazaq taqyrybyn aqyn bir sát te esinen shyǵarmaıdy. 1856 jyly Esilde bastaǵan «Dala» poemasyn aıaqtap, bas­tyryp shyǵarady. Poemany aıaqtaýǵa uzaq ýaqytyn qazaq dalasynda ótkizip, dosymen qajetti aqparattardy bólisken Adolf Iаnýshkevıchtiń úlken kómegi tıedi. Dastan «Dala», «Taýlar», «Báıge» jáne «Án» (polıaksha nusqasyna sáı­kes) atty tórt bólimnen quralǵan.

Poemada aragidik ultymyzdyń sol­ kezeń­degi aýyr tirshiligi kórinis tapqany­men, jalpylaı alǵanda Zelınskıı qazaq­tardyń ómirine úlken optımızmmen qaraı­dy. Olardyń erkin ómir saltyn joǵary baǵa­laıdy.

Týyndynyń basty erekshe­lik­teriniń biri – avtordyń negiz­gi mátinge ótpes bu­ryn qazaq da­la­synyń jaǵrafııasy, ulty­myzdyń arǵy-bergi tarıhy, dini, ómir sal­ty haqynda edáýir aqparat berýi. Sirá, ol­ qadamy kári qurlyqtyń talǵampaz oqyr­manyna soǵan deıin beımálim bolǵan ul­tymyz týraly tolymdy aqparat berý nıe­tinen týsa kerek. Ásirese kirispedegi avtor tarapynan berilgen tarı­hı málimetter qyzyqty: «...Al­tyn Orda ydyraǵasyn qazaqtar jeke, táýelsiz, Muhamedtiń dinin us­tanýshy halyq retinde qalyp­tasty. О́ziniń birneshe ǵasyrlyq, biraq esh jerde hattalmaǵan tarıhynda birneshe dańqty esimder qalǵan. Olar: Úndistandaǵy Uly Moǵol memleketiniń negizin qalaýshy Babyrdyń ózi kýálik etken qazaqtyń eń qudiretti bıleýshileriniń biri, 400 000 myń sarbaz jasaqtaı alatyn Arystan han (Babyrdyń zamandasy bolǵan Qasym han bolsa kerek). On jetinshi ǵasyrdyń alǵashqy jartysynda mońǵol taıpalaryna jatqyzylatyn jońǵarlardy jeńgen Esim han. Onyń nemeresi, óziniń ádildigimen, aqylymen qazaq ordalarynyń birligin bekemdep, ózara qantógisterden saqtaǵan, halqyna zań júıesin bergen Táýke han....onyń ólimimen hannyń jasaǵan erejeleri umyt bolǵany ókinishti-aq».

Atalmysh mysaldan poemany jazý barysynda Gýstavtyń qazaq tarıhy týraly kóp izdengendigine kóz jetkizemiz. Zelınskıı óziniń qazaq tarıhy mátinin daıarlaý barysynda tanymal tarıhshy, etnograf ári túrkitanýshy Alekseı Levshınniń «Qyrǵyz-qazaq nemese qyrǵyz-qazaq ordalary men dalasynyń sıpattamasy» eńbegine silteme jasaıdy.

«Dala» poemasy aýdarylym jáne­ taralym aýqymy boıynsha «Qa­zaq» dastanynyń deńgeıine jete qoı­ma­ǵanymen, Eýropanyń negizgi tilderine túgel tárjimalanyp jaryq kóredi. Osy tusta poemany 1858­ jyly dú­nıe salarynan bir jyl buryn nemistiń álem­ge tanymal ǵalymy Alek­sandr fon­ Gýmboldt oqyp, joǵary baǵasyn bergen­digin aıtyp ótýge tıispiz.

«Dala» poemasy ana tilimizge tanymal aqy­nymyz Taıyr Jarokovtyń aýdarýymen 1964 jyly jaryq kóredi.

Ýaqyt jyljyp, Polsha eliniń tarıhyna Reseı otarshyldyǵyna qarsy 1863 jylǵy «Qańtar kóterilisi» ataýymen engen ult-azattyq kúresi bastalǵan tusta ómirlik tájirıbesi bar azamat retinde Gýstav Ze­lınskıı atalǵan qantógiske qarsy bolady. Kóterilistiń birqatar qarsylastary qatarynda 1863-64 jyldardy shette ótkizedi.

Úlken uly Iýzeftiń este­lik­terine jú­ginsek, aqyn ómiriniń sońǵy on bes jylynda onyń shy­ǵar­mashylyǵyna qatysty syndar kóp aıtylady. Munyń ózi ­Gýstavtyń ádebıet salasynan tarıhqa oıy­sýyna sheshýshi yqpal etedi. Týysy Iаn Zelınskıımen birge óz áýletiniń úsh tomnan turatyn tarıhyn jazyp shyǵady. Atalǵan eńbekter 1880-1881 jyldary Torýn qalasynda ba­sylady.

Taǵy bir jaıt, Gýstavty onyń jas sha­ǵynan kitap álemi erekshe baýraıdy. Kitaptarynyń sany ul­ǵaıa kele Zelınskıı Skempedegi óz ıeliginiń aýmaǵynda arnaıy kitap­hana ǵımaratyn salýǵa sheshim qa­byldaıdy. Kitaphana onyń óz úıinen qashyqtaý saıabaq mańyndaǵy tóbeshikte boı kóteredi. Ǵımarat bir qabat etip salynyp, janynda kitap saqtaıtyn munara turǵyzylady. Otbasylyq estelikterge qaraǵanda, kabınet aragidik áriptesterdiń bas qosyp, saıasat, tarıh pen ádebıet týraly qyzý pikir talastyratyn ornyna aınalǵan eken.

Bastapqyda kitaphana jumy­symen Zelınskııdiń ózi aınalysady. Keıin arnaıy qyzmetkerlerdi ju­mysqa alady. Kitaphanashylar bos kezinde Gýstavtyń balalaryn oqytqan. «Skempe Belvederi» atal­ǵan Gýs­tavtyń baı kitaphanasy 20 myń tomǵa jetedi. Onda kitaptar já­ne mer­zimdi basylymdarmen qa­tar, sı­rek qoljazbalar men arheo­lo­­gııa­lyq jádigerler de jınaq­talǵan.

Basynan san qıyndyqtar ótkenimen, adamı ólshemmen alǵanda mándi de maz­mundy ǵumyr keshken polıak ultynyń uly perzentteriniń biri – Gýstav Zelınskıı 1881 jyldyń 23 qarashasynda óziniń Skempedegi ıeliginde, urpaǵynyń ortasynda dúnıe salady. Denesi «Borka» seriktestigine qarasty jer­asty katakombalaryna qoıy­lady. Biraq alpys jyldan keıin Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń bas­talýymen katakombalar nemis­ter tarapynan qıratylyp, súıek­ter­diń birazy syrtqa shyǵyp qalady. Tek soǵys aıaqtalyp, el aýma­ǵy basqynshylardan azat etilge­sin, qaıta eksgýmasııa jasaly­nyp, súıegi Qasıetti Anna kaplısa­syn­da­ǵy (chasovnıa) ekinshi jubaıy – Anela Romaskanyń janyna qoıy­lady.

Búginde Zelınskıı kitaphanasy 120 myńnan astam halqy bar qala turǵyn­daryna qyzmet kórsetip keledi. Polıak ádebıetinde tolymdy iz qal­dyryp, halyq úshin atqarǵan ıgi is­terimen jomart atanǵan Gýstav Ze­lın­skııdiń esimi Polshada bir­­neshe kóshelerge berilgen. О́zi dú­nıege kelgen Markovısa eldi meke­nin­degi mektep te aqynnyń atynda.

Búgingi Qazaqstan men Polsha qarym-qatynastary joǵary deńgeıde damyp kele jatqan memleketter. Bir qaraǵanda alshaq ornalasqan qos memleketti eshteńe baılanystyrmaıtyn syqyldy. Biraq elderdiń baılanysy tereńnen bastaý alady. Ásirese rýhanı-mádenı baılanystarymyz tulǵalar izine kýá bolatyn qyzyqty aqparattarǵa tunyp tur. Tarıhta taǵdyr tálkegimen nemese jumys babymen qazaq jerine kelip, ıgi istermen el jadynda qalǵan polıak ultynyń perzentteri qanshama deseńshi: Adolf Iаnýshkevıch, Bronıslav Zalesskıı, Iаn Kozell-Poklevskıı, Tomash Zan, Severın Gross, Aleksandr Zataevıch....

Deı turǵanmen qazaq-polıak mádenı baılanystarynyń tarıhynda Gýstav Zelınskııdiń alar orny erekshe. Qazaqtyń baıtaq dalasyna ǵashyq bolyp, dástúri men turmysyn zerttegen, tarıhyna yntyq bolǵan, keleshegine alańdaǵan zııaly Zelınskıı óz dáýirinde ultymyzdyń atyn halyqaralyq dárejede shyǵarǵan tulǵalardyń biri de biregeıi. Ár uly jazýshyny nemese aqynnyń óziniń janyna jaqyn, atyn shyǵaratyn týyndylary bolady. Osy oraıda aıtarymyz, qansha shyǵarmasy basylsa da, Gýstavtyń atyn shyǵarǵan, aqyn retindegi baǵyn ashqan búginde jaryq kórgenine 175 jyl tolyp otyrǵan «Qazaq» poemasy bolatyn. Qoryta aıtarymyz, «jaqsynyń aty, ǵalymnyń haty ólmeıdi» degendeı, jyldar jyljyp ótse de Gýstav Zelınskııdiń jarqyn beınesi halqymyzdyń jadynda máńgi saqtalmaq!

Jandos ÁÝELBEKULY,
arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin
VARShAVA