Qorǵa qarajat jınaqtaýdy toqtatpaǵan durys

– Erik Ábenuly, Elbasy mindetti áleýmettik medısına­lyq saqtandyrý júıesin engizý­ge asyqpaýdy tapsyrdy. Qazir saqtandyrý qorynyń jumy­sy qalaı júrip jatyr? Bıyl­ǵy shilde aıynan qorǵa jar­na tóleı bastaǵan jumys berýshi­ler men jeke kásipkerler tólem­di júrgizip jatyr ma, álde toqtatty ma?

– Memleket basshysyn alań­datyp otyrǵan basty másele – 3 mıl­lıonǵa jýyq azamattyń már­tebesi anyqtalmaı qalýy. Er­teńgi kúni medısınalyq saq­tan­dyrý júıesi engizilgen kezde bul azamattar eshqandaı sanat­qa qosylmaı, medısınalyq saqtan­dyrý júıesimen qamtylmaı qal­ǵaly tur. Sondyqtan Elbasy biz­ge ózin-ózi jumyspen qamtyp júr­gen el turǵyndaryn anyqtap, bir­jaqty sheshýdi tapsyrdy. Qazir­gi tańda Densaýlyq saqtaý mı­nıstrligi, Ulttyq ekonomıka mı­nıstrligi, Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrligi, bas­qa da vedomstvolar birigip úlken jumys tobyn quryp, qaı­ta­dan el azamattaryna sanaq júr­gizip, sanatyn anyqtap jatyr. Osy aýqymdy sharýa aıaqtalǵannan keıin Úkimetke esep beremiz. So­dan keıin medısınalyq saqtan­d­yrý júıesi qaı jyldan bastap engiziletini týraly naqty sheshim qabyldanatyn bolady.

Bizdiń boljam boıynsha, sońǵy sheshim bıylǵy jeltoqsan aıynda shyǵyp qalýǵa tıis. Negizi basynda biz­diń esepteýimiz boıyn­sha, turaq­ty tabysy joq, ózin-ózi jumys­pen qamtyp júrgenderdiń sany sha­m­amen 2 mıllıondaı bol­ǵan. Olar­dy medısınalyq saqtan­dyrý júıesine kirgizý úshin qosym­sha 30 mlrd qarjy kerek dep boljaǵanbyz. Biraq olardyń sany qazirgi kezde 2 mln 700 myń adam boldy. Adam sany kóbeıgen saıyn qajetti qarjy kólemi de ósetini belgili. Bul qarjyny kim beredi, másele – sonda. Mártebesi belgisiz azamattardy memlekettiń moınyna artyp qoıýǵa taǵy bolmaıdy. On­syz da memleket 14 sanattaǵy 10 mıl­lıondaı adam úshin jarna tóle­geli otyr. Al olar jumys istep júrgen adamdar bolsa, onda ózderi úshin ózi qorǵa jarna tóleýi tıis. Ne de bolsa, bul úlken saraptamalyq jumys bolyp tur.

– Saqtandyrý qoryna qarjy jı­naý bıylǵy shilde aıynda bas­tal­ǵany belgili. Osy úsh aı­dyń ishinde qansha qarajat jınaldy?

– Jumys berýshiler men jeke kásipkerlerdiń esebinen qorǵa úsh aıdyń ishinde kelip túsken qarjynyń kólemi 10 mıllıardqa jýyq­tady. Bul – óte jaqsy qar­qyn. Jańa jylǵa deıin qarjy kólemi 25 mıllıardqa jýyqtaıdy dep boljap otyrmyz.

– Sonda naqty sheshim shyq­pasa da jumys berýshiler men jeke kásipkerler qorǵa jarna tóleı bere me? Medısı­nalyq saq­tandyrý júıesi qashan engizi­letini áli belgisiz degenim ǵoı...

– Mindetti áleýmettik medısı­nalyq saqtandyrý qoryna jarna tóleý toqtaǵan joq, júrip jatyr. Qor alǵash qurylǵan kezde «esh­kim qorǵa jarna quımaıdy» degen pessımıstik kózqarastar bol­ǵa­nyn bilesizder. Biraq onyń bári beker bolyp shyqty. Qazir ju­mys berýshiler de, kásipkerler de óz­deriniń jaýapkershiligin sezi­nip, qorǵa belsendi túrde aı sa­ıyn jarna tólep otyr. Salyq qyz­met­kerleriniń arqasynda jarna tóleýshilerdiń qatary kún sanap artyp keledi. Bul qarqyn toqtamasa, saqtandyrý júıesin engizý de jeńildeı túspek. 

– Kelesi jyly medısınalyq saqtandyrý qoryna memleket 14 sanattaǵy azamattar úshin jarna tóleı bastaýǵa tıis. Eger medı­sınalyq saqtandyrý júıesin e­ngizý belgisiz merzimge shegerilse, jarna jınaý jaǵdaıy ne bolmaq?

– Medısınalyq saqtandyrý júıesi qaı jyly engiziledi, mem­le­ket sol jyldan bastap jarna quıýdy bastaıdy. Ol úshin naq­ty sheshim kerek. Biraq bizdiń usyny­symyz – medısınalyq saqtan­dyrý júıesiniń paıdasyn el kórý úshin qorǵa qarajat jınaýdy toqtatpaǵan durys. Bul reformany engizýdegi basty maqsat – halyqqa kórsetiletin medısınalyq qyz­mettiń sapasyn arttyrý, eldi jet­­kilikti túrde dári-dármekpen qam­­t­a­masyz etý, memlekettik den­saý­lyq uıymdaryndaǵy kezek máselesi men mamandar tapshy­ly­ǵyn joıý. Moınymyzdaǵy osy min­dettemelerdi oryndap, saqtandyrý júıesiniń shynymen paıdaly ekenine eldiń kózin jetkizý úshin bizge bıýdjetten bólinetin jáne qordaǵy qarajatty qosqanda, kemi 300 mıllıardtaı qarjy kerek. Negizinde otandyq medısınany órkenıetti elderdiń qataryna jetkizý úshin osy salaǵa bólinetin qarjy kólemin ishki jalpy ónim kólemimen eseptegende kem degende 4 paıyzǵa jetkizý kerek. Qazirgi kezde elimizdiń medısınaǵa jumsap otyrǵan qarjysy 3 paıyzdan aspaı­dy. Sondyqtan qorǵa tóle­net­in jarnany toqtatpasaq, qar­jy bıyl – 25 mıllıard, 2018 jy­ly 100 mıllıardqa jýyqtaýy múm­kin. Keıin basqa da jarna tó­leý­shiler qatarǵa qosylǵan kezde qajetti qarajat jınalady da mindettemeler tolyqqandy oryn­dalyp, saqtandyrýdyń arqa­syn­da medısınalyq qyzmettiń sapasy jaqsarǵanyna halyq kýá bola alady degen úmitimiz bar.

– Al búginge deıin jınaqtal­ǵan qarajat qaıda saqtalyp tur, onyń ári qaraıǵy taǵdyry qalaı bolmaq?

– Qorǵa búginge deıin jınaqtal­ǵan qarjy Ulttyq banktiń esep­shotynda jatyr. Ol qarjyǵa eshkim­niń de qol suǵýǵa quqy joq. Medısınalyq saqtandyrý júıesi tolyqqandy iske qosylmaıynsha, qordaǵy qarjyny medısınalyq mekemelerge tóleý týraly naqty sheshim shyqpaıynsha, qarajattyń bir tıyny da jumsalmaıdy. Son­dyqtan qordyń qarjysy kóleńkege ketedi dep qaýiptenýdiń reti joq.

– Áleýmettik medısına­lyq saqtandyrý qory kepilden­diril­gen tegin medısınalyq kómek kólemi sheńberinde qyzmet kór­setýden úmitker emhanalar men klınıkalardyń bazasyn jasap shyqqanynan habardarmyz. Oǵan qansha densaýlyq saqtaý uıymy endi, sonyń ishinde jekemenshik klınıkalardyń úles salmaǵy qandaı?

– Mindetti medısınalyq saq­tan­dyrý júıesine jekemenshik klınıkalardy tartýdaǵy basty maqsat – elimizdiń medısına sala­syna naryq talaptaryn engizip, báse­kelestik týdyrý. Qazirgi engi­zilgeli otyrǵan reformanyń zań­dylyqtary boıynsha, qaı klınıka adamdy kóbirek tartady, qaısysy joǵary sapaly qyzmet kórsetedi – sol uıymdarǵa qarajat kóbirek bólinedi. Búginde jekemenshik klını­kalardyń kóbi qarjy qoryn kóbeıtý maqsatynda qormen keli­sim­sharttar jasaýǵa umty­lyp jatyr. Qazirdiń ózinde olar­­dyń sany 2 myńnan asty. Áli de óti­nish berip jatqandar barshy­lyq. Bul jumystar jeltoqsan aıyn­da aıaqtalady. Sonda jeke­men­shik klınıkalardyń úles sal­maǵy naqty belgili bolady. 1 jeltoq­sanda stasıonarlyq jáne konsýl­tasııalyq-dıagnostıkalyq kómektiń nátıjesin shyǵaramyz da 15 jel­toq­sanǵa deıin tirkelgen jalpy kom­panııanyń sanyn anyqtaımyz.

Medısınalyq saqtandyrý jú­ıesi engizilgen sátte memlekettik emha­nalarǵa jekemenshik klını­kalar básekeles bolady. Jurtshy­lyq qaı uıym jaqsy emdeıdi, sol emhanaǵa tirkeletini sózsiz. Bul óz kezeginde memlekettik emdeý meke­melerindegi kezekti azaıtyp, dári­gerlerdiń júktemesin qysqa­r­týǵa tıis. Ári emhanalar da adam­darynan aıyrylyp qalmas úshin barlyq jaǵdaıdy jasaıdy degen úmittemiz. 

– Sonda halyq saqtandyrý qorymen kelisimshartqa otyrǵan kez kelgen klınıkany tańdaýǵa múmkindigi bar ǵoı?

– Árıne, jylyna bir ret ózi qalaǵan klınıkasyn tańdaýǵa quqysy bar. Negizinen ýchaskelik terapevter, otbasylyq dárigerler kóbine jergilikti emhanalarda shoǵyrlanǵan. Endi jekemenshik klınıkalar da halyqty ózderine kóbirek tartý úshin osyndaı ýchas­kelik terapevter bólimshesin ashyp, alǵashqy medısınalyq-sanı­tarlyq kómek kórsetýge talpy­ný­da. Al bizdiń mindetimiz – halyq­qa kórsetilgen medısınalyq qyz­met­tiń sapasy men kólemin tekse­rip, bári standartqa saı bolǵanda ǵana atalǵan klınıkaǵa qarjy bó­lip otyrý. Osy maqsatta táýel­siz saraptama qyzmetin qurýdy jos­parlap otyrmyz. Onyń quramy­na el aldynda bedeldi, kásibı jaǵy­nan tanymal bolǵan tájirıbeli dárigerlerdi tartpaqshymyz. Qazirgi tańda medısınalyq saladaǵy kásibı assosıasııalarmen kelissózder júrgizip, naǵyz sarapshy atyna laıyqty mamandardy izdestirip jatyrmyz. Olar klınıkalardyń árbir pasıentti emdeý tásilderin qarap, durys-burystyǵyn tekserip, saýatty qorytyndy jasap otyrsa, jumysymyz da alǵa jyljıtyny sózsiz.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken 
Qymbat TOQTAMURAT,
 «Egemen Qazaqstan»