Shaman nemese shamanızm uǵymy búgingi tańda Altaı-Saıan halyqtarynyń eski tanym-dástúri men nanym-senimine negizdelgen uǵym retinde belgili. Bul taqyrypty alǵashqy bolyp HIH ǵasyrda zerttegen ǵalymdardyń biri Shoqan Ýálıhanov: «Shamandyq degenimiz – álemdik dúnıeni súıý, tabıǵatqa degen sheksiz mahabbat jáne rýhty qasterleý» degen eken.
Al ótken ǵasyrda eýropalyqtar tarapynan shamantanýǵa zor úles qosqan adam – majar etnografy Dıosegı Vılmosh. Bul oqymysty 1972 jyly 50 jasynda dúnıeden ótken soń, onyń isin shákirti Mıhaı Hoppal jalǵastyrǵan. M.Hoppal myrza kúlli Eýrazııa dalasyn kezip, kóne shamanızmniń búgingi kózi tiri baqsylarymen kezdesip, olardyń salt-joralǵylardy oryndaý barysyn sýretke túsirip, derekti fılm jasaǵan. Uzaq jylǵy izdenistiń arqasynda 2015 jyly ǵalymnyń «Shamany – Kýltýry – Znakı» atty kitaby jaryq kórdi. Qazirgi tańda Vengrııada aǵylshyn tilinde «Shaman» atty jýrnal da shyǵady.
Sonymen joǵarydaǵy mádenı sharany ashyp, sóz sóılegen Túrki akademııasy halyqaralyq uıymynyń basshysy Darhan Qydyráli, Altaıdan bastaý alǵan dala órkenıetiniń baǵzydaǵy kórinisi shamandyq pen baqsylyqta bizdiń de ejelgi dástúr-ǵurpymyz sińirilgenin, sondyqtan da joǵarydaǵy kórmeniń mańyzy qazirgi Elbasymyzdyń rýhanı jańǵyrý konsepsııasymen úndestik taýyp turǵanyna toqtalyp, Uly Dala órkenıetiniń Eýropadaǵy ókili majar baýyrlarymyz osyndaı keleli iske muryndyq bolýmen qatar, Túrki akademııasy sııaqty halyqaralyq bedeldi qurylymǵa baqylaýshy múshe bolyp otyrǵanyna úlken rızashylyǵyn bildirdi.
Kórmeniń tusaýkeser rásimi ústinde jınalǵan kópshilikke ótip jatqan sharanyń mańyzy jaıly tolymdy oı aıtqan fılologııa ǵylymdarynyń doktory, túrki hám altaıtanýshy ǵalym Ádil Ahmetov, Altaıdan bastalyp, Dýnaıda aıaqtalatyn Uly Dala órkenıetiniń bir salasy shamandyq-baqsylyqtyń fotokórme retinde baıandalýy túrkilik jańǵyrtýdyń bir tetigi dese, antropolog-akademık Orazaq Smaǵulov kúlli túrki tektesterdiń bas qosý maqsatynda táýelsiz Qazaq eliniń atqaryp otyrǵan ıgi isine, búgingi majarlyq baýyrlardyń úles qosyp otyrǵany qýantady, degenge toqtaldy.
Sonymen qatar kórmeniń ashylý saltanatyna Syrtqy ister mınıstrligi Jalpyazııalyq yntymaqtastyq departamentiniń dırektory Á.Baqaev, Mońǵolııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Lývsan Battýlga, Japonııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Isıro Kavabata bastaǵan basqa da elshilik ókilderi qatysty.
Mańyzdy jıynnyń sońynda Vengrııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Andrash Baranı Túrki akademııasy halyqaralyq uıymynyń basshysy, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aksıonerlik qoǵamy Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyrálige elaralyq mádenı baılanysty nyǵaıtyp, túrki-majar ulany Ishtvan Qońyrdyń murasyn nasıhattaýǵa qosqan úlesi úshin Majarstan prezıdentiniń jarlyǵymen joǵary memlekettik marapat – «Rysarlyq krest» ordenin saltanatty túrde tabys etti.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAR,
«Egemen Qazaqstan»
