Budan alynatyn basty taǵylym – EKSPO-2017 mamandandyrylǵan halyqaralyq kórmesine qoıylǵan tehnologııalar men jobalardy tuńǵysh ret óndiriske qoldaný qadamdary belgilengeninen týyndaıdy. Otandastarymyzdyń arasynda «EKSPO ótti, sonymen is bitti», degen oıdyń jeteginde júrgender de bar ekeni anyq. Joq olaı emes, kerisinshe kórmege qoıylǵan jobalardyń óndiriske engizilýine qatysty atqarylatyn isterdiń túndigi endi túrilmek.
Eki kúnge sozylǵan Aqtóbe forýmynyń alǵa qoıǵan basty maqsatynyń biri de osy edi. Kez kelgen basqosýdyń basty qazyǵy men ashylar kilti bolady. Osy oraıda «AKTOBE INVEST-2017» halyqaralyq forýmynyń basty jelisi «EKSPO-2017: Aımaqtardyń damý serpini» atty plenarlyq otyryspen kómkerildi.
Sóz joq, buǵan dál osy taqyryptyń tańdalýy tekten-tek emes. Bul burynǵy keńestik keńistiktiń ornyna qurylǵan TMD memleketteri arasynda tuńǵysh ret ótkizilgen mártebeli kórmeniń ekinshi tynysyn ashýdy murat tutqan – elimizdegi eń alǵashqy aqjoltaı is.
Atalǵan kórmeniń basty maqsaty – elimizge jańa tehnologııalar men ınnovasııalar tartý ári ony óndiriske engizý ekeni belgili. Oǵan respýblıkanyń barlyq óńirinen «Jasyl ekonomıkany» qoldaný máselelerine qatysty tyń jobalar usynyldy. Dástúrli emes energııa kózderin damytýǵa baǵyttalǵan tartymdy týyndylar qoıyldy. Solardyń ishinde aqtóbelik óndiris jańashyldarynyń jobalary kórmeni tamashalaýshylardyń aıryqsha yqylasyn týǵyzdy. EKSPO ótken soń óńirdegi 20 myńnan astam kásipker ózderiniń ozyq tehnologııalaryn óndiriske engizýge bet burdy. Búgingi kúni sonyń ishinen álemdik zamanaýı standarttarǵa sáıkes keletin jıyrma tehnologııa tańdalyp alyndy. Qazir oblysta sony júzege asyrýǵa baılanysty jumystar jan-jaqty óristep keledi. Osynaý, EKSPO-2017 kórmesine qoıylǵan jobalardy iske asyrýǵa qatysty tartylǵan ınvestısııanyń jalpy somasy 128 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev plenarlyq otyrysta óz sózin osy arnadan sabaqtady.
Dál qazirgi kezde aımaqta «jasyl tehnologııalarǵa» qatysty 300 mıllıonnan astam AQSh dollaryn quraıtyn 4 joba júzege asyp keledi. Olardyń qataryn jel jáne sý elektr stansalary, energetıka qorlary qondyrǵylary, sondaı-aq jel generatory sekildi jobalar bar. Mundaı tehnıkany qoldaný óńirdegi ekologııalyq ahýaldy saýyqtyrýǵa jáne energııa qýattaryn únemdeýge jol ashady. Sonymen birge eńbek ónimdiligin 10-15 paıyzǵa kóterýge ári energııa tapshylyǵyn qysqartýǵa múmkindik beredi.
Endigi jerde forým tikeleı Aqtóbe aımaǵyna qandaı shapaǵaty men kómegin tıgizdi degen máselege kelsek, birinshiden oǵan qatysýshylar óńirde jaǵymdy ınvestısııalyq ahýal qalyptasqanyn atap ótkeni, sondyqtan da aımaqqa ınvestısııa quıýǵa ázir ekendikterin málimdegeni – basty jetistik. О́ńir bıznesti júrgizý isiniń ońtaılylyǵy jóninen de aımaqtar arasynda eń aldyńǵy oryndardyń birinde tur. Dúnıejúzilik bank sarapshylary júrgizgen reıtıng nátıjeleri osyndaı.
Salystyrmaly túrde alǵanda óńirdegi arzan energetıkalyq resýrs, «Aqtóbe» ındýstrııalyq aımaǵyndaǵy óndiris qurýǵa yńǵaıly ınfraqurylymdar Reseıden, Italııadan jáne Birikken Arab Ámirlikterinen kelgen kompanııa jetekshileriniń úlken qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy. Sondyqtan da olar forým jumysy kezinde ónerkásip, ınnovasııa, farmasevtıka jáne aýyl sharýashylyǵy salalarynda ózara tıimdi baılanystar ornatýǵa ázir ekendikterin málimdedi. Atap aıtqanda, Italııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Stefano Ravanıan ekijaqty qarym-qatynastardy tereńdetý máselesin Aqtóbe qalasynda Italııa elshiliginiń ókildigin ashý qajettiliginen bastaýdy jón kóredi. Qazir bul másele jan-jaqty oılastyrylýda, – dedi Stefano Ravanıan gazet tilshisine.
Al Birikken Arab Ámirlikterindegi eń iri holdıngteriniń biriniń bas dırektory Mıshel Nassýr Aqtóbedegi óndiristik nysandarmen tanysqan sátinde mundaǵy munaı-hımııa salalaryndaǵy jobalar úlken qyzyǵýshylyq pen múddelilik týǵyzǵanyn atap kórsetti. Sonymen birge onyń oıynsha óńirde agroónerkásiptik keshen men qonaqúı bıznesin damytý isinde de jańa múmkindikter men áleýetter bar. Eń bastysy, forým kezinde ózara tıimdi qarym-qatynastardy qandaı turǵyda ornyqtyrý jóninde naqty sheshimge kele aldyq dep túıindedi óz oıyn sheteldik iri bıznes ókili.
Aqtóbe forýmynyń taǵy bir basty qonaǵy – «AI Masaood Oil and Kaz» kompanııasynyń bas dırektory Ahmad al Tannır Aqtóbe oblysynda ózara tıimdi túrde damýdyń keń perspektıvalary bar ekenin rızashylyq sezimmen jetkizdi. «Sizderde «jasyl ekonomıka» jobalaryn iske asyrýǵa jan-jaqty kóńil bólinip otyrǵanyna úlken qoldaý bildirgimiz keledi. Osy turǵyda biz de Aqtóbede qorshaǵan ortaǵa zııanyn tıgizbeıtin, joǵary tehnologııaǵa negizdelgen jobalardy iske asyrýǵa ázirmiz, dedi ol. Sondaı-aq Orynbor oblysynyń gýbernatory Iýrıı Berg Aqtóbede bıyl besinshi ret ótkizilgen ınvestısııalyq forým Reseı men Qazaqstan arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastardy odan ári tuǵyrlandyra túsýge septigin tıgizgenine toqtalsa, Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov Aqtóbe forýmy jyl saıyn jańa, tyń serpin alyp kele jatqanyn jetkizdi.
Halyqaralyq bas qosý sátinde oǵan qatysýshylarǵa óńirdegi ınvestısııa salýǵa qolaıly, soǵan suranyp turǵan derlikteı barlyq nysandar tanystyryldy. Tipti óndiristik jobalarmen birge joǵary oqý oryndaryndaǵy oqytý úderisterine jańa tehnologııalardy engizý máseleleri de kórinis tapty. Sondaı-aq forým jumysynyń qorytyndylanar sátinde de EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi myqty ınnovasııalyq Qazaqstannyń irgetasyn qalap qana qoımaǵany,sonymen birge óńirler úshin de jańa tehnologııalar engizýge keń múmkindikter ashqany basty túıinge aınaldy. Árıne, onyń jarqyn mysaly Aqtóbe oblysynyń búgingi zor ınvestısııalyq áleýeti bolyp tabylady. Munda otandyq jáne sheteldik ınvestısııanyń tartylýy úshin barlyq múmkindikter jasalǵan.
Buǵan tek bıylǵy jyldyń 9 aıy ishinde ınvestısııalyq jaǵdaı men ahýaldyń kóterilýi 120 paıyzdan asyp túskeni aıqyn aıǵaq. О́z kezeginde óńirdegi sheteldik ınvestısııa ósimi de eki esege deıin ósken eken. Bul árıne tabystyń da, múmkindiktiń de shegi bolyp qala almaıdy. Qazirgi kúni oblysta ınvestısııalyq ahýaldy odan ári tereńdetýdiń san alýan joldary qarastyrylýda. Qazirgi kezde «Aqtóbe» ındýstrıaldy aýmaǵynda quny 35 mıllıon AQSh dollaryn quraıtyn jańa jobalar júzege asyryla bastady.
Árıne, kez kelgen forýmnyń basty nátıjesi memorandýmdar men kelisimderge qol qoıýdan kórinedi. Bul baǵytta ónerkásip, ındýstrııalandyrý ári shaǵyn jáne orta bıznesti yntalandyrý salalary boıynsha 11 qabyrǵaly qujatqa qol qoıyldy. Onyń jalpy quny eki júz mıllıard teńgeni quraǵany «AKTOBE INVEST-2017» besinshi halyqaralyq ınvestısııalyq forýmynyń basty jetistiginiń biri bolyp qala bermek.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE
