Muhtar Áýezov óziniń «Abaı joly» epopeıasynyń alǵashqy kitabynda jas Abaıdyń ósý, órleý kezeńderin qııada, órde, shyńda degen taraýlarmen belgilegen bolatyn. Bul jeke tulǵanyń ómirlik damý satylaryna qatysty bolsa, klassık-sýretkerdiń osy sóz qoldanysyn belgili bir salanyń nemese belgili bir óńirdiń odan ári órkendeýine de qatysty qoldanýǵa bolatyn sekildi. Osy arada taǵy da sál sheginis jasar bolsaq, elimiz Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn atap ótken jyldyń qońyr kúzinde Aqtóbe qalasyna jolymyz túskeni bar. Nege ekeni belgisiz, sol kezde bizge bul shahar birtúrli kúńgirtteý kórindi.
Al arada artyq-kemi joq eki jyl ótken kezde qalany tumshalaǵan kúńgirt kórinis joǵalyp, ashyq boıaýlar aldan shyǵa bastady. Ásirese bul ózgeris búgingi zamanǵy sáýlet erekshelikterine saı boı kótergen áleýmettik nysandardan aıqyn baıqaldy. Osy arada onyń basym bóligi memleket-jekemenshik áriptestigi (MJÁ) esebinen turǵyzylǵanyn aıtýdyń ózi bir mártebe. Eger derekterge súıensek, qazirgi kúni oblysta jalpy ınvestısııa mólsheri 25,9 mıllıard teńge quraıtyn 61 memleket-jekemenshik áriptestigi jobasy júrgizilip jatqanyn kóremiz. Onyń basym bóligin densaýlyq saqtaý salasyna qatysty nysandar quraıdy. Naqty aıtqanda bul baǵytta oblysta 31 joba iske asyp keledi. Bul óńirde tutastaı qolǵa alynǵan MJÁ nysandarynyń teń jartysy degen sóz. Osy oraıda basty basymdyq nelikten medısınalyq qurylymdarǵa berildi degen zańdy saýal týyndaıdy. Munyń eshqandaı qupııasy joq dep batyl túrde aıtýǵa bolady. О́ıtkeni ótken jyly Aqtóbe qalasynda kórshiles Batys Qazaqstan men Qyzylorda oblysynyń turǵyndaryna qyzmet kórsetetin medısınalyq klaster ashyldy. Mundaǵy bas-ty maqsat halyqaralyq standarttar men basqarý tehnologııa-laryna sáıkes joǵary sapaly medısınalyq qyzmet kórsetý bolatyn. Sarapshylardyń tujyrymdaýynsha mundaı irgeli de ilkimdi qadamdar densaýlyq saqtaý sektoryn jetildirýge jáne halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa qyzmet jasaýǵa tıis. Atalǵan klaster oblystyq klınıkalyq jáne oblystyq balalar klınıkalyq aýrýhanalary, sondaı-aq oblystyq keńes-berý dıagnostıkalyq ortalyqtarynyń qosylýy arqyly «AKTOBE MEDIKAL CENTER» kóp salaly aýrýhanasy negizinde jasaqtaldy. Oǵan Ońtústik Koreıa, Túrkııa jáne AQSh sekildi álemdik deńgeıde joǵary damyǵan emdeý mekemeleri mamandary ózara seriktestik pen kelisim negizinde kómek-qoldaryn usynyp otyr.
Búgingi kúni aımaqta medısınalyq klasterdi odan ári damytý jónindegi san-salaly jumystar odan ári jalǵasyp keledi. Ony ilgeri bastyrý úshin bıýdjet qarajatyn paıdalanýǵa kóp aqyldyń qajeti shamaly. Ári medısınalyq klaster tek memleket qarajaty esebinen qurylýy kerek degen oı ómirsheńdiktiń belgisi bola qoımas. Kerisinshe bul qabiletsizderdiń áreketi. Sondyqtan da Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev ony birinshi kezekte MJÁ arqyly óristetkendi qolaıly kóredi. Solaı bolyp ta júr.
Buǵan taǵy da derekter men dáıekter keltire kelsek, Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Lázzat Aqtaevanyń aıtýynsha, Aqtóbe memleket-jekemenshik áriptestigin damytý boıynsha respýblıkada aldyńǵy qatarda kele jatqan óńir. Bul rette tutastaı respýblıkada jasalǵan MJÁ kelisimshartynyń 4/1-i Aqtóbede júzege asyrylǵan. Onyń arasynda «Kóz jaryǵy» dep atalǵan oftalmologııa ortalyǵy men qalalyq jedel járdem beketiniń orny aıryqsha ekeni anyq. Alǵashqy nysannyń jalpy quny 3,2 mıllıard teńge turady. Onyń jobalyq qýatyna sáıkes 60 adam stasıonarlyq em qabyldaı alady. Al atalǵan «Kóz jaryǵy» JShS qaramaǵyna kiretin emhanada bir aýysymda 250 adam kóz dárigeriniń qabyldaýynda bolý múmkindigi bar. Jańadan salynǵan MJÁ nysanynda eki aýysym bar ekenin eskersek, munyń ózi 500 adam degen sóz.
Atalǵan oftalmologııalyq ortalyqtyń elimizde balamasy joq. Munda respýblıkanyń birqatar oblystarynyń turǵyndaryna kóz aýrýlaryna qatysty joǵary mamandandyrylǵan emdik kómekter kórsetilmek. Sonymen birge joǵary tehnologııa men medısınanyń eń sońǵy jetistikterine negizdelgen kóz korreksııasyn qalyptaıtyn otalar jasalmaq. Sondaı-aq emder men otalardan keıingi dárigerlik baqylaýlar jáne qalpyna keltirý rejimderi men normalary «Kóz jaryǵyndaǵy» emderdiń nátıjelilik sıpatyn kótere alady.
Memleket-jekemenshik áriptestigine saı salynǵan qalalyq jedel járdem beketinde táýlik boıy tegin beriletin shuǵyl medısınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiligine birinshi kezekte kóńil bólinbek. Munda ómir men ólim aıqasqan synı sátter jıi ushyrasyp turatyn bolǵandyqtan beketke tek bilikti dárigerlerdi iriktep alý isi belgilenip otyr. Máni men mańyzy turǵysynan alǵashqy eki nysannan bir mysqal kem túspeıtin taǵy bir nysan bar. Bul MJÁ aıasynda qurylysy aıaqtalyp kele jatqan bir aýysymda 300 klıentti qabyldaı alatyn balalarǵa arnalǵan stomatologııalyq emhana.
Jalpy alǵanda óńirde densaýlyq saqtaý nysandaryn MJÁ aıasynda turǵyzý isi 2015 jyldyń aıaq kezinde qolǵa alynǵan. Soǵan sáıkes 2016 jyly 3 jobany júzege asyrý belgilenip, onyń jalpy quny 6,2 mıllıard teńgeni qurady. Al bıyl joǵaryda atalǵan respýblıkalyq jáne aımaqaralyq iri nysandardan bólek, MJÁ boıynsha eki qurylys turǵyzý qarastrylǵan. Onyń quny 3,2 mıllıard teńge bolyp otyr. Ári árqaısysy bir aýysymda 500 adamdy qabyldamaq.
Buǵan qosa memleket-jekemenshik áriptestigi tutqalary arqyly oblystyq klınıkalyq aýrýhana bazasynda quny 5,5 mıllıard teńge turatyn pozıtrondy-emıssııalyq tomografııa ortalyǵyn ashý kózdelgen. Densaýlyq saqtaý salasynda júzege asýy belgilengen óńirdegi 20 nysan da osy qatarda tur. Munyń ony dárigerlik ambýlatorııa bolsa, tórteýi feldsherlik-akýsherlik qosyndar. Al úsheýi medısınalyq qosyn.
Mine, Aqtóbe aımaǵynda densaýlyq saqtaý nysandaryn memleket-jekemenshik áriptestigi sheńberinde turǵyzý isiniń keıbir jarqyn jaqtary osyndaı. Bul máselede óńir qııasynan kóterilip, óri men shyńyna kóterilip kele jatqandaı kórinedi. Mundaı irgeli ister men qarqyndy qadamdar elimizdiń ózge óńirlerine de sińisti bolsa ıgi.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE
Sýretterde: MJÁ aıasynda turǵyzylǵan oftalmalogııalyq ortalyq pen jedel-járdem beketiniń syrtqy kórinisi
