Rýhanı jańǵyrýdyń quramdas bóligi

Keńes Odaǵy tusynda, qa­zaq­tyń tóte jazýy, latyn álip­bıi negizinde qurylǵan jańa qa­zaq álipbıine aýystyryldy. Sóıtip, 1929 jyldan bas­tap 1940 jylǵa deıin latyn álip­bıi qoldanyldy. Alaıda 1940 jyly qazaqtyń latyn álip­bıi, orys­tyń kırıll jazýy ne­gi­zinde qurylǵan jańa álip­bıi­ne aýysyp, kúni búginge deıin osy jazý júıesin paıdalanyp kele­miz.

1991 jyly Qazaq eli óz táýel­sizdigin qaıta qalpyna keltirgeli beri, latyn grafıkasyna kóshý taqyryby jańa ser­pin aldy.  Kez kelgen táý­elsiz eldiń óziniń ulttyq múd­desin qorǵaıtyn ıdeologııa­sy bolýy qajet. Ol obek­tıv­ti zańdylyq. Qazaq hal­qy eki ǵa­syrdan asa ýaqyt Reseı­diń qu­ramynda bolyp, erik­siz onyń qun­dylyǵyn qa­byl­daýǵa máj­búr boldy. Hal­qymyz ana tili – qazaq tilinen aıy­ryla jaz­da­dy. Qazaqtyń múd­desin esker­meı, birneshe márte jazý grafı­kasy aýystyryldy. Al jazý qar­pi­niń halyqtyń dú­nıe­tanymyna tı­gizetin yqpaly óte zor ekeni belgili.

Elbasy N.Á.Nazarbaev, latyn álipbıine kóshý ıdeıasyn 2012 jyldyń 14 jeltoqsan kúni «Qa­zaqstan-2050» Stra­te­gııa­syn jarııalaǵan kezde aıt­­qan bola­tyn. Bul ıdeıany qa­­zaq­stan­dyqtardyń basym bóligi durys sheshim dep baǵalady. Keı­­bir mamandar, bul reforma kór­shi jatqan Reseımen qarym-qaty­nasty buzýy múmkin dep ýáj aıtýda. Biraq áste olaı emes. Re­seı Qazaqstannyń stra­te­­gııa­lyq se­rik­tesi. Onymen qo­sa, biz­diń elder – Eýrazııalyq ekono­mı­ka­lyq odaqtyń músheleri. Eki el ara­syndaǵy dostyq jáne ózara syı­lastyq saıasaty budan ári nyǵaıa túspek.

Qazaqstannyń latyn álip­bıi­ne kóshýi – ol órkenıet jolyn tańdaý baǵdarynyń asa ma­­­ńyzdy tetigi. Elbasymyz ózi­niń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq ma­qa­lasynda, 2018 jyldan bas­tap latyn álipbıin úıretetin mamandardy daıyndaý jumysyn bas­taý kerek dep atap kórsetti. Bul mamandar, qazaqstandyqtardy jańa álipbıine úıretetin bolady. Al 2025 jylǵa qaraı, latyn álip­bıi, kırıll jazýymen qa­tar is-júrgizýge engiziledi, son­daı-aq oqý­lyqtar, merzimdik basylym­dar osy jazýdy qoldana bas­taı­dy.

Qazaqstan Respýblıkasy «Úsh tuǵyrly til» saıasatyn júzege asy­ryp otyr. Memlekettik til – qazaq tilimen qosa, orys já­ne aǵylshyn tilderi keń aý­qym­da oqý baǵdarlamalaryna engi­zildi. Aǵylshyn tili álem­dik aqparattar men ınnova­sııa­lardyń aǵynyna ilesýine qolaı­ly múmkindik beredi. Sonymen qa­tar aǵylshyn tilin bilseń, álem­­niń eń bedeldi joǵary oqý oryn­darynda bilim alý múm­kin­­digiń ashylady. Osy oraıda, latyn álipbıi, shet tilderdi meń­gerýge oń septigin tıgizbek.

Qoryta kelgende, Qazaqstan úshin latyn álipbıi – álemniń aqparattyq keńistigine kirýge, ozyq tehnologııalar men kompıýter tilin meńgerýge jol asha­dy. Elimizdiń táýelsizdigin ny­ǵaıtady. Qazaq tili baýyrlas túr­kitildi eldermen jaqyndaı túsedi. Jáne eń bastysy – qa­zaq qoǵamyn shynaıy rýhanı jań­ǵy­rýǵa ákeledi.

Saǵadat ÁShEBEKOV,
Aqmola oblystyq máslıhatynyń depýtaty