Elbasy Nursultan Nazarbaev kedendik baqylaý arqyly ótken taýarlardyń qymbattaýyna jol bermeý úshin sharalar qabyldaýdy tapsyrǵan bolatyn. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ázirlegen negizgi azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn tómendetý jáne turaqtandyrý ádistemesine sáıkes Syr aımaǵynda kedendik baqylaý departamentimen birlesip azyq-túlik ónimderiniń negizgi ımporttaýshylarynyń tizimi anyqtaldy. Sonymen qatar, básekelestikti qorǵaý agenttiginiń óńiraralyq ınspeksııasymen birge azyq-túlik ónimderiniń iri kóterme jabdyqtaýshylary da naqtylanyp otyr.
Negizinen aımaqqa sút ónimderi men ósimdik maıy ımporttalady eken. Al, jemis, kókónister jergilikti kóterme jetkizýshiler arqyly shaǵyn jáne orta kólemde respýblıkanyń ózge óńirlerinen tasymaldanady. Sonymen qatar, azyq-túlik ónimderine baǵany tómendetý jáne turaqtandyrý maqsatynda 4 iri kóterme jabdyqtaýshymen memorandýmǵa qol qoıyldy. Taraptar ishki rynokty azyq-túlik ónimderimen qoljetimdi baǵada tolyqtyrýǵa, azyq-túlik ónimderiniń jekelegen túrlerine baǵany 5-10 paıyzǵa tómendetýge jáne turǵyndarǵa ótkizý baǵasyna ústeme baǵany 5 paıyzdan asyrmaýǵa ýaǵdalasty. Búgingi kúni basqa da kóterme jabdyqtaýshylarmen jáne saýda kásiporyndarymen memorandýmǵa qol qoıý jumystary josparly júrgizilýde.
“QazAgroMarketıng” aksıonerlik qoǵamynyń oblystaǵy ókildigimen birlesip, negizgi azyq-túlik ónimderiniń baǵasyna turaqty monıtorıng júrgizilýde. Monıtorıngke zer salsaq, ótken jyldyń 1 jeltoqsanyndaǵy baǵany qarasha aıyndaǵy kórsetkishpen salystyrǵanda qant 1,2 paıyzǵa (2 teńgege), qyryqqabat 7,5 paıyzǵa (3 teńgege), kartop 8,9 paıyzǵa (4 teńgege), jýa 7,3 paıyzǵa (3 teńgege), sábiz 8,9 paıyzǵa (4 teńgege) arzandasa, osy aralyqtaǵy qııardyń baǵasy 12,9 paıyzǵa (25 teńgege), qyzanaq 9,4 paıyzǵa (18 teńgege), alma 6,1 paıyzǵa (7 teńgege) qymbattaǵan. Baǵanyń ósýine maýsymdyq aýytqý áser etip otyr.
О́ńirimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda ótken jyly aýylsharýashylyq daqyldarynyń egis kólemi 9,9 myń gektarǵa artyp, 156,1 myń gektarǵa egis egildi. Onyń ishinde, kúrish egisiniń kólemi 9,8 myń gektarǵa, kartop, kókónis-baqsha 2,6 myń gektarǵa artty. Sonymen qatar, byltyr birinshi ret mehanıkalandyrý ádisimen tamshylatyp sýarýdy qoldana otyryp, 200 gektar jerge qyzanaq egildi. Sol sııaqty kúrish óndirisiniń kólemin 19,9 paıyzǵa (306,2 tonna), kartopty 25,1 paıyzǵa (98,2 myń tonna), kókónisti 44,5 paıyzǵa (102,2 myń tonna), baqshany 17,1 paıyzǵa (134,6 myń tonna), etti 1,6 paıyzǵa (31,7 myń tonna), sútti 2,0 paıyzǵa (76 myń tonna) arttyrý qamtamasyz etildi.
Aımaq turǵyndarynyń kúrish, kartop, kókónis, baqsha ónimderine suranysy Syr aımaǵynda óndiris esebinen tolyq qamtamasyz etildi. Sonymen qatar, jergilikti jerde kókónis ónimderin óndirý maqsatynda jylyjaı sharýashylyǵyn salý jumystary júıeli júrgizilýde. О́tken jyly árqaısysy 0,05 gektardy quraıtyn 5 jylyjaı iske qosylsa, aǵymdaǵy jyly oblystyq bıýdjetten bólingen qarjy esebinen jalpy kólemi 0,5 gektardy quraıtyn 10 jylyjaı qurylysy júrgizilýde. “Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory” AQ jalpy kólemi 1 gektardy quraıtyn 20 jylyjaı qurylysyn nesıelendirýdi qarastyrýda eken.
Mal sharýashylyǵy ónimderiniń óndirisin órkendetý maqsatynda orta taýarly sharýashylyqtar qurýǵa sheshim qabyldanyp, asyl tuqymdy mal satyp alyp, ári qaraı lızıngke berý úshin oblystyq bıýdjetten 58,5 mln. teńge bólindi. Oblysqa 1020 bas asyl tuqymdy qoı, 200 bas jylqy, 46 bas túıe ákelinip, lızıngke berildi. Bıýdjetten bólingen qarjy esebinen ınkýbator jáne konservi sehtaryn ashý boıynsha jobalar júzege asyrylýda. Bul maqsatqa 14 mln. teńge bólindi.
Aımaqta turaqty ótkizilip kele jatqan azyq-túlik ónimderiniń jármeńkelerinde ónimder bazardaǵydan 15-20 paıyz tómen baǵada satylýda. Ázirge oblys boıynsha saýda oryndarynan arzandatylǵan baǵada tólem alynatyn 4 kommýnaldyq bazar jumys isteıdi. Jyl boıy “Arzan jemis” STK arqyly azyq-túlik ónimderin tasymaldaý uıymdastyrylyp, ákelingen ónimder oblys ortalyǵynyń ár aýdandarynda ornalasqan “Arzan bazarynyń” saýda núkteleri arqyly bazar baǵasynan 10-15 paıyz tómen baǵada satyldy. Naqty derekterge júginer bolsaq, 518,5 tonna ónim ákelingen.
Ishki rynokty otandyq azyq-túlik taýarlarymen tolyqtyrý maqsatynda dástúrge aınalǵan “Kúrish jármeńkesi” ekinshi ret ótkizildi. Onda kúrishti tikeleı jetkizý jóninde respýblıkanyń 10 aımaǵy ákimdikterimen memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Respýblıkanyń 7 aımaǵynan 28 taýar óndirýshi jáne Qyzylorda oblysynyń 41 taýar óndirýshileriniń qatysýymen “Otandyq taýar óndirýshiler kórmesi” ótkizildi. Kórme qorytyndysynda “Arzan bazar” kommýnaldyq bazary Qostanaı qalasynan aldyn-ala tólemsiz 1 kılosy 36 teńgeden 64 tonna un alyp, un baǵasynyń 6 paıyzǵa túsýine yqpal etti. Sonymen qatar Aqtóbe, Ońtústik Qazaqstan jáne Jambyl oblystarynyń óndirýshilerimen usynylǵan tapsyrys boıynsha ósimdik maıyn, kartop, sábiz, qyryqqabat, jýa ónimderin aldyn-ala tólemsiz alýǵa kelisim-shart jasalynǵan.
Erkin ÁBIL, Qyzylorda.
BALABAQShA ZÁRÝLIGI TAIаÝ JYLDARY ShEShILEDI
Astana — eldigimizdiń aıbary, táýelsizdigimizdiń tuǵyry. Bul búginde eshkim talas týdyrmaıtyn aqıqatqa aınaldy. Elorda — ekonomıkamyzdyń lokomotıvi, sáýletimizdiń sáni, damý bolashaǵymyzdyń máni. Túıindeı aıtqanda, Astana qaı jaǵynan alǵanda da táýelsizdik jyldaryndaǵy el jetistiginiń temirqazyǵy boldy. Bul astanalyqtardyń áleýmettik ómirinen de aıshyqty kórinis tabýda. Astananyń alǵashqy qazyǵynan bastap búgingi álemdik deńgeıdegi ǵajaıyp megapolıske aınalǵanǵa deıin balasha aıalap, qalanyń damýy, kórkeıýi jolyna bilimin de, biliktiligin de jumsap kele jatqan Elbasy Nursultan Nazarbaev onyń árbir tynysyn qalt jibermeı qadaǵalaýdan da jalyqqan emes. Memleket basshysy elordanyń kúndelikti ómirindegi kúrdeli máselelerdi sheshýde de tıimdi shara, ońtaıly qadamdardy tap basyp, der kezinde júzege asyrýǵa bastamashy bolyp keledi. Oǵan 2009 jyly 13 qarashada tikeleı jeli arqyly halyqpen júzdesýinde Astanada óte ýshyǵyp turǵan balabaqsha máselesine qatysty Úkmet pen qala ákimdigine bergen tıimdi de utymdy tapsyrmalary aıqyn dálel bolady.
Prezıdent júktegen tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda Úkimet qala ákimdiginiń aldyna taıaý merzimde qaladaǵy balabaqshalarǵa degen zárýliktiń shuǵyl aldyn alý jóninde úlken mindet qoıdy. Osy kókeıkesti máseleni túbegeıli sheshý maqsatymen qala ákimdigi naqty atqarylar jumys aýqymyn belgilep, keshendi sharalardy qolǵa aldy.
Qala ákimdigindegi derek boıynsha, búginde balabaqsha kezegine elordamyzdyń 28 myń kishkentaı turǵyndary tirkelgen kórinedi. Olardyń ishinde 20 myńǵa jýyq búldirshinder balabaqshaǵa óte zárý bolyp otyr. О́tken jyldyń sońynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov Memleket basshysynyń tikeleı jeli arqyly halyqpen ótkizgen júzdesýinen keıin bergen tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda Astana qalasynda kóshpeli keńes ótkizgen bolatyn. Osy basqosý barysynda qala ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov 2010-2011 jyldarda elordadaǵy balabaqsha problemasy túbegeıli sheshiletindigin málimdedi.
Ákimdiktiń aldyn-ala jasaǵan josparyna baılanysty 2010 jyly Astanada balabaqshaǵa degen zárýlikti joıý tómendegideı tórt baǵytta júzege asyrylmaq. Birinshi baǵyt boıynsha, elordany kóshirýdiń alǵashqy kezeńinde ártúrli memlekettik mekemelerdi qonystandyrý úshin berilgen balabaqsha ǵımarattaryn qaıtadan kommýnaldyq menshikke qaıtaryp, olardy balabaqsha mekemesi retinde qaıta jaraqtandyrý nátıjesinde júzege asyrylatyn bolady. Júrgizilgen zertteýler kórsetip otyrǵanyndaı, qaladaǵy mundaı ǵımarattardyń sany 14 eken. Olardy qaıta jabdyqtaýdan ótkizgennen keıin munda 2775 búldirshindi balabaqshamen qamtýǵa múmkindik týady. Qaıtadan kommýnaldyq menshikke qaıtarylatyn burynǵy balabaqsha ǵımarattarynyń tizimi tómendegi kestede jan-jaqty kórsetilgen:
Ekinshi baǵyt boıynsha, Úkimettiń daǵdarysqa qarsy qabyldaǵan is-qımyl sharalaryna sáıkes “Jańa Qurylys” JShS-nyń kúshimen salynyp jatqan úleskerlerdiń problemalyq nysandarynyń páterlerge laıyqtalmaǵan birinshi qabattaryndaǵy qurylys alańdarynda balabaqshalar jasaqtaý máseleleri qarastyrylǵan. “Jańa Qurylys” JShS-nyń málimetterine sáıkes 15 turǵyn úı keshenderinen osy maqsatqa jalpy kólemi 16 myń sharshy metr bólmeler bólý josparlanǵan. Bul sharanyń nátıjesinde 2,5-3 myń kishkentaı astanalyqtar jańa balabaqsha ornymen qamtylmaq.
Úshinshi baǵyt boıynsha, jeke menshik balabaqshalar qurylysyn salý esebinen, sonymen birge jeke turǵan qurylys nysandarynyń, salynyp jatqan turǵyn úı keshenderiniń birinshi qabattaryndaǵy qurylys nysandaryn paıdalaný esebinen 2,5 myń búldirshinge arnalǵan jańa balabaqsha oryndaryn jabdyqtaý.
Tórtinshi baǵyt boıynsha, elorda ákimdigi bıylǵy jyly jalpy sany 2,5-3 myń búldirshinge arnalǵan 10 balalar baqshasynyń jańa ǵımaratyn salýdy josparlap otyr.
Astana ákimdiginiń málimdeýinshe, 2011 jyly qalamyzda taǵy da 20 jańa balabaqsha ǵımaraty salynbaq. Sóıtip, qala ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov atap kórsetkenindeı, 2011 jyly Astana qalasyndaǵy balabaqshadaǵy oryndarǵa zárý bolyp otyrǵan búldirshinderdiń 80-90 paıyzy orynmen tolyq qamtamasyz etiletin bolady. Bul elordadaǵy balabaqshaǵa degen suranysty túbegeıli sheshýge jaǵdaı jasamaq. О́tken jyldyń aıaǵynda Úkimet basshysy Kárim Másimov Astana qalasyndaǵy ótkizgen kóshpeli keńeste Memleket basshysynyń tikeleı jeli arqyly halyqpen júzdesýinde erekshe basymdyq bergen elordadaǵy balabaqshaǵa degen suranysty tolyq qanaǵattandyrýdyń mańyzy zor ekendigin aıryqsha atap kórsetti. Sóıtip, qala ákimdigi aldymyzdaǵy eki jyl ishinde bul máselede túbegeıli betburys jasamaq.
Jylqybaı JAǴYPARULY.
KEDEN ODAǴYNA KО́ZQARAS
Astanada Qazaqstannyń Saýda-ónerkásip palatasynyń 50 jyldyq mereıtoıy qarsańynda Belarýs jáne Reseı SО́P ókilderiniń qatysýymen “Biryńǵaı Keden odaǵy jaǵdaıyndaǵy saýda-ónerkásip palatalarynyń róli” atty taqyrypta basqosý ótti.
Basqosýda Keden odaǵyna múshe elderdiń ókilderi onyń qurylýyna, aldaǵy qyzmeti men josparlaryna qatysty óz oılarymen bólisti. Munda Qazaqstan SО́P-iniń prezıdenti Erlan Qojasbaı otandyq bıznestiń Biryńǵaı Keden odaǵynyń qurylýyn qoldap, onyń bastapqy qyzmetinde Qazaqstan úshin birqatar kemshilikterdiń bolatynyna túsinistikpen qarap otyrǵanyn, alaıda ýaqyt óte kele elimiz Keden odaǵy aıasyndaǵy qarym-qatynasta óz upaıyn túgendep alatynyna kásipkerlerdiń senimdi ekenin aıtty. Osy oraıda ol SО́P-tiń Reseı men Belarýs rynogyna shyǵamyn degen kásipkerlerge jeń ushyn berýge daıyn ekenin, óıtkeni, BKO quramyna kirgen sheteldik áriptesterimiz Qazaqstan rynogyna tek ınvestor retinde qaraıtynyn, sondyqtan shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý palatanyń basty maqsattarynyń biri bolyp tabylatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, osy máselege baılanysty qazir Reseı jáne Belarýs elderimen tıisti kelissózder júrgizilýde. Onda Keden odaǵyna kiretin memleketterdiń saýda-ónerkásip palatalarynyń qaýymdastyǵyn qurý máselesi de qarastyrylyp otyr. Eger bul assosıasııa qurylǵan jaǵdaıda oǵan ár elden 10 múshe kirip, Keden odaǵy aıasynda týyndaǵan máselelerdi tez arada anyqtap, sheshý joldaryn qarastyratyn bolady.
Jıynda Reseı men Belarýs elderiniń ókilderi Keden odaǵynyń qurylýyna baılanysty óz pikirlerin bildirdi. Reseı SО́P-niń Qazaqstandaǵy ókili Konstantın Artıýshın aldaǵy ýaqytta onyń qyzmeti úsh elge de paıdaly bolatynyn, óıtkeni, 170 mln. halqy bar alyp keńistikti qamtyǵan Keden odaǵynyń jumysy tek saýda jáne ekonomıkalyq múddelerdi kózdep otyrǵanyn, sonyń nátıjesinde ónim óndirý, ony syrtqa jetkizýde básekelestiktiń artatynyn atap kórsetti. Osy jerde ol básekelestikti máselesine kelgende, Qazaqstan men Reseıden góri Belarýs ónimderiniń kóp rette suranysqa ıe bolatynyn, óıtkeni, onyń tehnıkasy men aýylsharýashylyq jáne basqa da ónimderi sapaly taýar retinde baǵalanyp júrgeninen habardar etti. Al Belarýs SО́P tóraǵasynyń orynbasary Nıkolaı Sahar bolsa, óz eliniń Keden odaǵy aıasynda Qazaqstanmen birlesip jumys isteý turǵysynda aýqymdy josparlar belgilep otyrǵanyn, Mınskide apta saıyn úkimet basshysy deńgeıinde Qazaqstan Respýblıkasymen yntymaqtastyqty nyǵaıtý máselesi boıynsha naqty sharalar qarastyrylyp jatqanyn jetkizdi.
Dastan KENJALIN.
ORTAQ RYNOKTYŃ ARTYQShYLYǴY KО́P
Soltústik Qazaqstan oblystyq kedendik baqylaý departamentiniń bastyǵy Álibek Qartov BAQ ókilderimen ótkizgen brıfıngte óz sózin keden odaǵyn qurý týraly úsh el arasynda qol jetken mámilelerden bastady. Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs memleketteriniń basshylary byltyr 27 qarashada Kedendik odaqtyń Kedendik kodeksi týraly kelisimge qol qoıǵan kúnnen bastap, birtutas ekonomıkalyq aımaq qurýǵa negiz jasaldy. Mundaı kelisim el turǵyndaryna da kóptegen artyqshylyqtar beredi. Eń bastysy, rynokqa keń jol ashylyp, erkin saýda aınalymy jan-jaqty óristeıtin bolady, – deı kelip, Álibek Námimuly 1 qańtardan bastap biryńǵaı kedendik tarıftiń engizilgenin, 1 shildeden Kedendik kodekstiń kúshine enýine baılanysty úsh elden ákelinetin ónimder men taýarlarǵa kedendik resimdeýdiń júrgizilmeıtinin jetkizdi. 2011 jyly Qazaqstan-Reseı shekarasyndaǵy kedendik baqylaý alynyp, bar kúsh-jiger syrtqy shekaraǵa jumyldyrylatyn bolady. Kedendik odaq aıasynda qolǵa alynyp jatqan sharalar shekara arqyly júkterdiń ótýin ońaılatyp, 170 mıllıon adamdy qamtıtyn ortaq rynokty qalyptastyrady. Ol 2012 jylǵa deıin jalǵasatyn bolady.
Jedel basqarý ortalyǵy iske qosylǵaly jumystyń shıraı túskeni baıqalady. Byltyr keden beketterindegi syrtqy saýda aınalymy 995,3 mıllıon dollardy quraǵan. Taýarlar eksporty 344 mıllıon, al ımport 651 mıllıon dollarǵa jetken. Bul salada kórshiles el – Reseıdiń úlesi úlken. Odan munaı, taǵam ónimderi, turmystyq tehnıkalar, avtokólikter men qosalqy bólshekter jetkiziledi. Al, bizden syrtqa astyq ónimderi men un shyǵarylady. Sońǵy kezderi alys-jaqyn sheteldermen baılanys artyp keledi. Bıýdjetke 13,6 mıllıard teńge salyq jáne kedendik tólemder aýdarylǵan. Kedenshiler quqyqtyq qorǵaý salasynda da qyraǵylyq kórsetip keledi. 59 qylmystyq is tirkelip, zańsyz aınalymnan 172 kılo esirtki zattary alynǵan.
О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.
NEGIZGI MAQSATQA PAIDALANYLMAI OTYRǴAN BURYNǴY BALABAQShALARDYŃ TIZIMI
№ Nysandardyń ataýy Meken-jaıy Kimge tıesili Oryn sany
1 Burynǵy №26 balabaqsha ǵımaraty Jeltoqsan k-si, 36a Astana qalalyq ákimdigi 140
(“Astana habary”, “Vechernıaıa Astana” gazetteri redaksııasynyń qoǵamdyq
uıymdary)
2 Burynǵy №14 balabaqsha ǵımaraty Moskovskaıa k-si, 29/4 Astana qalalyq ákimdigi 75 (IJK)
3 Burynǵy №71 balabaqsha ǵımaraty 4 sh/a, 33/1 úı Astana qalalyq ákimdigi 320
(Almaty aýdanynyń ákimdigi)
4 Burynǵy №58 balabaqsha ǵımaraty Naberejnaıa k-si, 37 Astana qalalyq ákimdigi 280
(SPID ortalyǵy)
5 Burynǵy №3 balabaqsha ǵımaraty Moskovskaıa k-si, 78 Áskerı bólimshe (respýblıkalyq menshik) 280
6 Burynǵy №33 balabaqsha ǵımaraty Samarkantskaıa k-si, 45 UQKD (respýblıkalyq menshik) 140
7 Burynǵy №72 balabaqsha ǵımaraty Samarkantskaıa k-si, 45a QR Qorǵanys mınıstrligi
(respýblıkalyq menshik) 140
8 Burynǵy №5 balabaqsha ǵımaraty Zataevıch k-si, 21 Qorǵanys isteri jónindegi
departament (respýblıkalyq menshik) 140
9 Burynǵy balabaqsha ǵımaraty Maıakovskıı k-si, 7a IIM (respýblıkalyq menshik) 140
10 Burynǵy №23 balabaqsha ǵımaraty Jangeldın k-si, 1 IIM (respýblıkalyq menshik) 280
(Pobeda d-ly, 65a)
11 Burynǵy №10 balabaqsha ǵımaraty Jubanov k-si, 2 Ádilet mınıstrliginiń QQO,
Ádilet departamenti (respýblıkalyq menshik) 140
12 Burynǵy №44 balabaqsha ǵımaraty 2 sh-a Respýblıkalyq gvardııa (respýblıkalyq menshik) 280
13 Burynǵy №161 balabaqsha ǵımaraty Mojaıskıı k-si, 5 Áskerı sot
(№16 balabaqsha ǵımaratynyń (respýblıkalyq menshik) 140 korpýsy)
14 Burynǵy №52 balabaqsha ǵımaraty Moskovskıı k-si, 58 QTJ 280
BARLYǴY: 2 775
Ortalyq memlekettik organdardyń ınternet-saıttary
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti www.government.kz
Ishki ister mınıstrligi www.mvd.kz
Qorǵanys mınıstrligi www.mod.kz
Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi www.nature.kz
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi www.edu.gov.kz
Syrtqy ister mınıstrligi www.mfa.kz
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi www.dari.kz
Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi www.mtk.gov.kz
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi www.enbek.kz
Qarjy mınıstrligi www.mf.minfin.kz
Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi www.minplan.kz
Ádilet mınıstrligi www.minjust.kz
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi www.emer.kz
Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi www.sana.gov.kz
Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrligi www.memr.gov.kz
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi www.minagri.kz
Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi www.mit.kz
Týrızm jáne sport mınıstrligi www.mts.gov.kz
Jer resýrstaryn basqarý agenttigi www.auzr.kz
Baılanys jáne aqparattandyrý agenttigi ww.alc.gov.kz
Statıstıka agenttigi www.stat.kz
Kóshi-qon jáne demografııa agenttigi
www.demomigration.kz