Kómir men benzın jaıy qatań baqylaýda
Jıynnyń kún tártibine kóshpes buryn Úkimet basshysy buǵan deıingi otyrysta da qyzý talqylanǵan janar-jaǵarmaı jáne kómir tapshylyǵyna qatysty máseleni taǵy bir pysyqtap aldy. О́tken jıynda berilgen tapsyrmalarǵa qatysty qolǵa alynǵan sharalar jóninde Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev, Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Serik Jumanǵarın, «QTJ» UK» AQ basqarma tóraǵasy Qanat Alpysbaev, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanov jáne Astana ákimi Áset Isekeshev baıandady.
B.Saǵyntaev ishki naryqty munaı ónimderimen jáne kómirmen qamtamasyz etý máseleleri Memleket basshysynyń jeke baqylaýynda ekenin atap ótti. Jaýapty memlekettik organdarǵa otyn tapshylyǵyna jol bermeý boıynsha taǵy da tapsyrmalar berildi jáne olarǵa turaqty monıtorıng júrgiziletini aıtyldy. Sondaı-aq tabıǵı monopolııalar salasyndaǵy baqylaýshy organdarǵa baǵa kelisimderin anyqtaý boıynsha jumysty jalǵastyrý tapsyryldy. Ishki naryqta JJM men kómirdiń tapshylyǵyn týdyrmaý boıynsha máselelerdi úılestirý Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamınge júkteldi.
О́sim jaqsy bolǵaly tur
Otyrysta bıylǵy jyldyń qańtar-qyrkúıek aılaryndaǵy Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń qorytyndysy jaıynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov baıandady. Mınıstrdiń málimdeýinshe, Qazaqstan ekonomıkasy qańtar-tamyz aılarynda jınaqtalǵan ósim qarqynyn 4,3 paıyz deńgeıinde saqtaǵan. Buǵan makroekonomıkalyq turaqtylyq pen ınvestısııalyq belsendilik, sondaı-aq syrtqy naryqtardaǵy qolaıly jaǵdaılar yqpal etýde. Memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalar aıasynda qabyldanǵan sharalardyń arqasynda ekonomıkanyń barlyq salalarynda oń úrdis baıqalǵan. О́simniń negizgi kúshi ónerkásip, qurylys, saýda, kólik jáne baılanys boldy.
«О́nerkásipte jyl basynan beri turaqty ósim baıqalýda, qańtar-qyrkúıekte 8,3 paıyzdy qurady. Ken ónerkásibinde óndiris kólemi 11,3 paıyzǵa ulǵaıdy. О́ńdeý ónerkásibiniń ósimi 5,7 paıyzdy qurady. Ishki naryqqa baǵdarlanǵan salalarda eleýli ósim baıqalýda, sonyń ishinde farmasevtıkalyq ónimder shyǵarý, jeńil ónerkásip, azyq-túlik ónimderi men sýsyndar, sondaı-aq munaı ónimderi óndirisi», dedi mınıstr.
Eksportqa baǵdarlanǵan salalarda da ósimniń turaqty qarqyny baıqalýda, máselen, qara metallýrgııa óndirisi 7,8 paıyzǵa, tústi metaldar óndirisi 6,6 paıyzǵa ósken. Aýyl sharýashylyǵynda ósim 1,9 paıyz deńgeıinde saqtalǵan, sondaı-aq qurylys qańtar-tamyz aılaryndaǵy 0,1 paıyzdan osy jyldyń 9 aıynda 3,5 paıyzǵa deıin artqan.
Mınıstrdiń aıtýynsha, toǵyz aıdyń qorytyndylary áleýmettik-ekonomıkalyq ósimniń barlyq salalarynda oń qarqyn kórsetken. Osyny eskere otyryp, jyl qorytyndysy boıynsha kem degende 3,4 paıyz deńgeıinde ekonomıka ósimi oryn alady dep boljanýda.
Damý boljamy maquldandy
Alqaly jıynda qaralǵan taǵy bir másele – elimizdiń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamy jáne 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet parametrleri. Bul rette Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamy 2016 jylǵy IJО́ boıynsha eseptik derekter men osy jyldyń kórsetkishteri negizinde anyqtalǵanyn málimdedi.
Jyldyń basynan beri elde ekonomıkalyq belsendiliktiń jaqsarǵany baıqalady. 2017 jyly IJО́ 51 855,3 mlrd teńge kóleminde boljanǵan, bul aqpanda maquldanǵan kórsetkishten 2 114,7 mlrd teńgege joǵary. Halyqtyń jan basyna shaqqanda IJО́ 8,7 myń dollarǵa deıin ulǵaımaq.
О́nerkásip ósimi ken óndirisi salasynyń 8,2 paıyzǵa deıingi boljamdy ósimi men óńdeý ónerkásibiniń 4,5 paıyzǵa deıingi kútiletin ósimi esebinen 6,2 paıyzǵa deıin ulǵaıtylady dep qaıta qaralǵan. Al munaı óndirý kólemi iri ken oryndarynda (Qashaǵan, TShO, Qarashyǵanaq) óndirý josparyn asyra oryndaý esebinen 81-den 84,5 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtylypty. Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kóleminiń ósimi 2,5 paıyz deńgeıinde saqtalǵan.
«Túzetilgen makroekonomıkalyq boljam negizinde 2017 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet parametrleriniń boljamy da naqtylandy. Respýblıkalyq bıýdjettiń 2017 jylǵy kiristeri (transfertterdi esepke almaǵanda) 4 952,8 mlrd teńge kóleminde baǵalanady, bul bekitilgen jospardan 60,8 mlrd teńgege joǵary kórsetkish», dedi mınıstr.
Jer qoınaýyn paıdalanýshylardan túsetin korporatıvtik tabys salyǵy boıynsha, sonymen qatar memlekettik kásiporyndar kirisiniń bir bóligi men dıvıdendterdiń josparlanbaǵan túsimderi esebinen salyqtyq emes túsimder boıynsha negizgi asyra oryndaý oryn alady dep kútilýde.
Sonymen qatar úkimettik qaryz ósimin shekteý jáne elimizdiń táýelsiz reıtıngin saqtaý maqsatynda bıýdjet tapshylyǵyn 47,9 mlrd teńgege nemese IJО́-ni 3,1 paıyzdan 2,9 paıyzǵa deıin qysqartý usynylǵan.
Ulttyq qordyń kepildi jáne maqsatty transfertteri buǵan deıin bekitilgen kólemde saqtalǵan.
300-ge jýyq nysan jekeshelendirildi
Úkimet otyrysynda jekeshelendirý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar jaıy da keńinen talqylandy. Aıtalyq, jekeshelendirýdiń 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyna barlyǵy 877 nysan engizilgen. 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha 441 nysan satylymǵa qoıylsa, onyń 291 nysany 112,7 mlrd teńge somaǵa satylǵan.
Satylǵan nysandar – satý baǵasy 8,3 mlrd teńge bolatyn respýblıkalyq menshiktegi 23 nysan, satý baǵasy 33,1 mlrd teńgeni quraǵan kommýnaldyq menshiktegi 162 nysan jáne satý baǵasy 71,3 mlrd teńge bolatyn kvazımemlekettik sektordyń 106 nysany. Budan ózge 211 nysan qaıta uıymdastyrý jáne taratý kezeńinde. Osylaısha qaıta uıymdastyrylatyn jáne taratylatyn nysandardy esepke alǵanda keshendi jospardy oryndaý aǵymdaǵy merzimde 74,3 paıyzdy quraǵan.
«Jalpy, 2017 jylǵa 473 nysandy ótkizý josparlanǵan, onyń ishinde búgingi tańda 251 nysan satylymǵa qoıyldy, 55,6 mlrd teńge somaǵa 112 nysan satyldy. 115 nysan qaıta uıymdastyrý jáne taratý kezeńinde. Osylaısha, jyl sońyna deıin 107 nysandy ótkizý qajet», dedi Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov.
Bilim júıesin jandandyrǵan baǵdarlama
Jıynda qaralǵan úshinshi másele – bilim berý men ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń iske asyrylý barysy.
Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń aıtýynsha, jalpy 2017 jylda bilim berý men ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń 8 ındıkatoryn, 51 kórsetkishin, 168 sharasyn oryndaý josparlanǵan. Bul jyldaǵy sharalardy iske asyrýǵa 418 562,9 mln teńge bólingen.
«Jalpy, baǵdarlama bastalǵannan beri elimizde 1309 mektepke deıingi mekeme ashylyp, 155 mektep salyndy. Mektepke deıingi uıymdardyń arnaıy bilimi bar pedqyzmetkerleriniń sapaly quramy 1500 pedagogqa artty. Joǵary jáne birinshi sanatty pedqyzmetkerlerdiń sany 145 myń adamdy quraıdy. Mektepke deıingi jáne mektepte bilim berý mazmuny EYDU standarttaryna sáıkes jańartyldy, kolledjder men JOO-larda halyqaralyq sarapshylar men jumys berýshilerdiń qatysýymen ázirlengen 92 jańa baǵdarlama engizilýde», dedi mınıstr.
E.Saǵadıev, sonymen qatar balalardy balabaqshaǵa bólý úderisi qanatqaqty rejimde avtomattandyrylyp jatqanyn, 2018 jyly júıeni tutastaı engizý kózdelip otyrǵanyn, al balabaqsha ashý rásimin jeńildetý maqsatynda jańa sanıtarlyq normalar men erejeler qabyldanǵanyn atap ótti.
Mınıstrdiń málimetine súıensek, jyl sońyna deıin úsh aýysymdy jáne apatty mektepterdiń ornyna 76 mektepti paıdalanýǵa berý josparda bar. 1 qyrkúıekte 52 mektep paıdalanýǵa berilgen. 318 kolledjde «Barshaǵa arnalǵan tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý» jobasy iske asyrylyp jatyr. 421 kolledjde 80 mamandyqtyń 160 biliktiligi boıynsha 27 193 stýdentti qamtý arqyly 2 433 kásiporynnyń qatysýymen qosarly bilim berý júıesi engizilýde.
JOO-larda baqylaý keńesteri arqyly rektordy tańdaý tetigi engizilgen, korporatıvtik hatshylar men ishki aýdıt qyzmetteri qurylýda. Qazaqstannyń segiz JOO-sy 2017 jyly QS WUR álemniń úzdik ýnıversıtetteriniń reıtıngisinde atalyp ótken.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
