Bilim berý úderisin basqarý negizderi

Tulǵa bo­ıyndaǵy osyndaı talaptardy qalyptastyra otyryp, oqý-tárbıe úderisi bilim berý júıesiniń jańa mazmunǵa ıe bolýyna qol jetkizbek. Osy turǵyda qazirgi mektep qabiletti jáne quzyretti tulǵany qalyptastyrý men damytý ortasy bolyp, bilim berý júıesin álemdik deńgeıge kóterýi kerek. Jas urpaqtyń jańasha oı­la­ýyna, olardyń birtutas dú­nıe­tanymynyń qalyptasýyna, álemdik sapa deńgeıindegi bilim, bilik negizderin meńgerýine yqpal etetin jańasha bilim mazmunyn qurý – jalpy bilim berý júıe­sindegi ózekti máseleniń biri.

Qazaqstannyń bilim salasyn­da álemdik úrdisterge kirýi, damy­ǵan elderdiń standarttaryna um­tylysy bilim berý júıesiniń ja­ńa sapalyq deńgeıge ótý qajet­tiligin arttyrýda. Elbasymyz Nur­sul­tan Nazarbaevtyń «Barlyq jań­ǵyrtý úrdisindegi tabystyń ne­giz­gi faktorlarynyń biri – ulttyq bilim berý júıesin jańartý bolyp tabylady», degen sózin negizge ala­ otyryp elimizde bilim berý úde­risi jańartylýda. Qazirgi kezde bilim berý júıesinde jasalyp jatqan reformalar barlyq deń­geılerdegi bilim mazmunyn jańartýǵa baǵyttalǵan.

Álemdik bilim berý keńis­tigine ki­rýdiń strategııalyq máse­le­leriniń biri on eki jyldyq oqytý úl­gisine kó­shý bolyp tabylady. Bul júıege kóshý daıyndyǵy qa­zirgi tańda bilim berý mazmunyn ja­ńartý, pedagog kadrlardyń biliktiligin art­tyrý, bilim berý uıym­darynyń ma­te­rıaldyq-teh­nıkalyq bazasyn jańartý arqyly júzege asyrylýda.

Al bilim salasyndaǵy túbegeı­li ózgerister ustazdan úlken ja­ýap­­kershilikti talap etedi. О́zdi­ginen bilim alatyn, jan-jaqty iz­denetin, aldaǵy ómir jolyn ózi boljaı alatyn tulǵa tárbıeleý – ustazdyń qolynda. Bilim berýdi jańartylǵan mazmunǵa kóshirý aıasynda bilim berý úderisin basqarý mektep-ınternatta júıeli túrde júzege asýda. Osy oraıda daryndy er balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan «Bi­lim-ın­novasııa» mektep-ınternatynda 30 joǵary bilimdi muǵa­lim eńbek etedi. Uly pedagog K.Ýshın­skııdiń «Muǵalim – óziniń bi­limin úzdiksiz kóterip otyrǵanda ǵana muǵalim, al oqýdy, izdenýdi toqtatqanda, onyń muǵalimdigi de joıylady» degen sózin jadynda ustaıtyn ustazdar zaman talabyna saı bilim berý maqsatynda qysqa merzimdi kýrstarda, deńgeılik kýrs­tarda bilimderin jetildirýde.

Ja­ńa formattaǵy deńgeılik kýrs baǵdarlamasy boıynsha bilimderin jetildirgen 7 muǵalim mekteptegi oqý úderisine ózgerister engizip, bilim berý qyzmetin zaman talabyna saı ózgertýde. Bilim berý baǵ­darlamasyna sáıkes mektep-ınternatta tárbıe men oqytý ajy­­ramas baılanysta júrgizilip keledi. Mekteptiń maqsaty joǵary bilimdi, shyǵarmashyl adamnyń úılesimdi tulǵalanyp, damýy úshin qolaıly bilim berý keńistigin jasaý bolyp tabylady. Sondyqtan sabaq úderisinde oqýshylar syn turǵysynan oılaýǵa, bilimin shy­ǵarmashylyqpen paıdalana bilýge, zertteýshilik daǵdylaryna, AKT daǵ­dylaryna, topta jáne jeke jumys isteı bilýge, tildik daǵ­dylarǵa, qoıylǵan mindetter men kúrdeli máselelerdi sheshe bilýge úı­renedi. 

Muǵalimniń sheberligi qandaı joǵary bolsa da ol oqýshy­nyń óz belsendiligin týǵyza almasa, bergen bilim kútkendegideı nátıje bermeıdi. Oqýshynyń tulǵa retinde qa­lyptasýy belsendilik arqyly jú­zege asady. Sol belsendilikti jú­zege asyratyn – jańartylǵan oqý baǵdarlamasy. Ony óz pánin, óz ma­mandyǵyn sheksiz súıetin, bala úshin ustaz ǵumyryn qudyretti dep sanaıtyn bilimdi muǵalimder ǵana iske asyrady.

Sondyqtan daryndy oqýshylardyń damyp, shyńdalýyna negiz bolatyn – da­ryndy ustazdar. Osy oraıda mek­­tep-ınternat muǵalimderi de túrli oblystyq, respýblıkalyq baıqaýlarǵa qatysyp, jeńimpaz atanyp, oblystyq, respýblıkalyq kólemde ótkiziletin semınar, konferensııalarda belsendi túrde tájirıbe almasýda. Osyndaı táji­rıbeli ustazdardyń qataryna ja­ńadan kelip qosylǵan jas ma­mandarǵa tálimgerleri qoldaý kórsetip, sheberlik synyp, trenıngter, koýchıngter, mentorıngter arqyly muǵalimdiktiń qyr-syryn úıretýde. Eńbek jolyn tárbıeshi bolýdan bastaǵan jas mamandarǵa ózine-ózi senimdi bolýy úshin aǵylshyn tilin jetik meńgerýine, tereń bilim alyp, básekege qa­biletti ıntellektýaldyq dárejesi joǵary maman bolýyna basa kóńil bólinýde. 

Jańartylǵan bilim mazmu­nyn­da kóp tildi oqytý – oqýshyla­rymyzdyń bilim keńistiginde erkin samǵaýyna jol ashatyn, álemniń ǵylymı qupııalaryna úńilip, óz qabiletin tanytýyna múmkinshilik beretin búgingi eń basty qajettilik. Kóp izdenýden, eńbek etýden týatyn sabaqty pedagogıkalyq shy­ǵar­ma dep biletin ustazdar óz oqý­­shylaryn polılıngvıst tul­ǵa etip qalyptastyrýda. Shákirt­ter úsh tilde ótkiziletin synyp­tan tys is-sharalar arqyly polı­mádenı qoǵamda ómir súrý men­ qarym-qatynas jasaýǵa, máde­nı­aralyq dıalogqa qatysýǵa daǵ­dylanýda. «Qazaq tili men áde­bıeti», «Qazaqstan tarıhy» pán­deri men tárbıe saǵattary ar­qyly óz ultynyń mádenıetin se­ziný qalyptasyp keledi.

Al aǵyl­shyn tilinde oqytylatyn fızıka, hımııa, bıologııa, matematıka, ınformatıka pánderi arqyly ǵy­lym negizderin joǵary deńgeıde meńgerý, ǵylymı jumyspen aınalysý biliktiligi damytylýda. Osyndaı jumystardy júrgizý nátı­jesinde oqýshylar aǵylshyn tilinde júrgiziletin bilim saıystaryna erkin qatysýda. Sondyqtan halyqaralyq, dúnıejúzilik deń­geıdegi olımpıadalarda, ǵy­ly­mı joba jarystarynda júl­deli oryndardy ıelenip, Qazaq eliniń kók týyn bıikke kóterip keledi. 

Bilim berý keńistigine kirýdiń stra­tegııalyq máseleleriniń taǵy biri – mekteptiń materıaldyq-teh­nı­kalyq bazasyn jańartý. Osy ba­ǵyt­taǵy jumystardy júzege asyrý úshin mektep-ınternattyń mate­rıaldyq-tehnıkalyq bazasy zaman talabyna saı jabdyqtalýda. Jańa modıfıkasııaly fızıka, hımııa, bıologııa, mýltımedıalyq-lıngafondyq kabınetteri oqýshy­lar­dyń qoldanysyna berildi. Bar­lyq pán kabınetterine ınter­ak­tıvti taqta qoıylǵan. 

Mektepti basqarýda bilim berý­diń sapasyn únemi ózindik tár­tippen baǵalaýdy qamtamasyz etý de mańyzdy másele. Bilim be­rý­di jańartylǵan mazmunǵa kó­shirý aıasynda bilim berý úde­risin tıimdi basqarý qajet. Úl­ken jetistikterge qol jetkizý mekteptegi pedagogıkalyq ujym­ǵa ǵylymı turǵydan durys bas­shy­lyq jasaýǵa da baılanys­ty. О́rkenıetke kóshken álem­niń kóptegen elderinde mektep­ ujymynyń ımıdjin qalyptas­tyrý, ony joǵarylatý nıetiniń óskeni baıqalady. 

Ahmet Gazı ChOLAK,
«Daryndy er balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan «Bilim-ınnovasııa» mektep-ınternaty» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń dırektory

TARAZ